Butun axtardiqlarinizi tapmaq ucun buraya: DAXIL OLUN
  Mp4 Mp3 Axtar Yukle
  Video Axtar Yukle
  Shekil Axtar Yukle
  Informasiya Melumat Axtar
  Hazir Inshalar Toplusu
  AZERI CHAT + Tanishliq
  Saglamliq Tibbi Melumat
  Whatsapp Plus Yukle(Yeni)

  • Ana səhifə
  • Təsadüfi
  • Yaxınlıqdakılar
  • Daxil ol
  • Nizamlamalar
İndi ianə et Əgər Vikipediya sizin üçün faydalıdırsa, bu gün ianə edin.
Learn more

Şimal-qərbi Suriyada döyüşlər (2019–2020)

Suriyada döyüşlər
  • Məqalə
  • Müzakirə
(İdlib şəfəqi 2 səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)

2019–2020-ci illərdə şimal-qərbi Suriyada döyüşlər və ya kod adı ilə İdlib şəfəqi 2 — Suriya Ərəb Respublikası Silahlı Qüvvələri, Rusiya, İran, "Hizbullah" və onlara müttəfiq digər silahlı qruplaşmalar tərəfindən Suriya müxalifət qüvvələrinə qarşı həyata keçirilmiş hərbi əməliyyat. Əməliyyat Suriya Milli Ordusu, "Heyət Təhrir əş-Şam", "Möminləri Oyandırın" Əməliyyat Otağı, Türküstan İslam Partiyası və digər üsyançı qruplara qarşı aparılmışdır. Hücum 19 dekabr 2019-cu il tarixində başlamış, Rusiya tərəfindən dəstəklənən hökumətyönlü qüvvələrlə Türkiyənin dəstəklədiyi müxalif qüvvələr arasında şiddətli döyüşlərə səbəb olmuş, nəticədə təxminən 980 min mülki şəxs öz yaşayış yerini tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır.[64][65]

Şimal-qərbi Suriyada döyüşlər
İdlib əməliyyatı və Suriyada vətəndaş müharibəsi
Yuxarı: 8 mart 2020-ci il tarixinə olan məlumata görə, Suriyanın şimal-qərbindəki vəziyyət. Türkiyə, Rusiya və İranın postlarının yerləri qeyd olunmuşdur.
Aşağı: 6 mart 2020-ci il atəşkəsindən sonra M4 şossesi boyunca vəziyyət.
  Suriya ordusu
  Suriya müxalifəti
  Suriya ordusu və SDQ
Tarix 19 dekabr 2019[1][2][3][4][5] – 6 mart 2020
(2 ay, 2 həftə və 2 gün)
Yeri

Şimal-qərbi Suriya

  • Hələb mühafəzəsinin qərbi
  • İdlib mühafəzəsi
  • Həma mühafəzəsinin şimal-qərbi
Nəticəsi Suriya hökümətinin qələbəsi[6]
Ərazi dəyişikliyi
  • Suriya Ordusu və müttəfiqləri 2345 kvadrat kilometr ərazini,[7] həmçinin 295 qəsəbə, kənd və təpə,[8] o cümlədən Məərrət ən-Nöman və Sərakib strateji şəhərləri,[9] Cərcnaz, Kəfr Ruma, Hiş, Kəfr Nəbl, Xan Tuman, Əl-İss qəsəbələri və Qan düzənliyini[10][11] ələ keçirmişdir
  • Suriya Ordusu və müttəfiqləri bütün M5 magistral yolu üzərində tam nəzarəti ələ keçirmişdir[12][13]
  • Suriya Ordusu və müttəfiqləri 29 Türkiyə müşahidə məntəqəsindən 9-nu mühasirəyə almışdır[14][15]
  • Türkiyənin dəstəklədiyi üsyançılar Qab düzənliyinin şimal hissəsi də daxil olmaqla 19 şəhər və kəndi geri almışdır[8]
Münaqişə tərəfləri

Suriya höküməti
 Rusiya
 İran
Müttəfiq milislər:
Həşdi Şabiyə tərəfkeş milislər
Fatimiyyun[16]
Zeynəbiyyun[16]<br Hizbullah[17][18]
  • Suriya müxalifəti
    • Suriya Qurtuluş Hökuməti
    • Suriya Müvəqqəti Hökuməti
    • Möminləri Oyandırın Əməliyyat Otağı[19]
    • Türküstan İslam Partiyası[20]
    • Əcnəd əl-Qafqaz[21]
    • İmam Buxari camaatı[22]
    • Ceyş əl-İzzə[23]

Malhama Tactical[21]
 Türkiyə (3 fevraldan)
Komandan(lar)

Süheyl Həsən[24][25]
(25-ci Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin komandiri)
Mahir Əsəd[25]
(4th Division commander)
Bürhan Rəhmun  †
(Respublika Qvardiyasının 124-cü Briqadasının komandiri)[26]
İsmayıl Əli  †[27]
Məzər Fərvəti  †[27]
Basil Əli Xəddur  †
(25-ci Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin 6-cı alayının komandiri)[28]
Cümə Əhməd  †[29]
(Baqir Briqadası komandiri)
İran Əsgər Paşapur  †[20]
(İİKK yüksək səviyyəli komandanı; İran tərəfindən dəstəklənən milislərin nəzarətçisi)
Cəfər Sadiq  †[17][29]
("Hizbullah" komandiri)

Əbu Məhəmməd əl-Colani[29]
("Heyət Təhrir əş-Şam" lideri)
Əbu Übeydə Kənsəfrə †
("Heyət Təhrir əş-Şam" komandiri)[30]
Übeydə Əbu Cəfər †
("Ənsər əl-Tövhid" komandiri)
Səlim İdris[31]
Suriya Müvəqqəti Hökuməti Müdafiə naziri; Suriya Milli Ordusunun Baş Qərargah rəisi)
Adnan Əhməd[31]
(Suriya Milli Ordusunun Baş Qərargah rəisinin müavini)
Tahir Maruf[32]
(Birinci Legion rəhbəri)
Əhməd Rəhhal
(SƏO fərarisi)[33]
Mustafa Kucə[32]
(Şimal Komandanlığının komandiri)
Əli Cabir Paşa ("Əhrar əş-Şam" lideri)[34]
Mustafa Bakur ("Ceyş əl-İzzə" komandiri)[35][36]
Türkiyə Hulusi Akar[37]
(Türkiyə Müdafiə naziri)
Türkiyə Sinan Yayla[38]
(2-ci Ordu komandiri)
Tərəflərin qüvvəsi

Bilinmir

12,000–20,000[22]
22,000–50,000 (cəmi, hamısı iştirak etməyib)[22]
Türkiyə 8,350[39]–20,000[40]
3,500–5,000[22]
İtkilər

1,449 nəfər hərbçi həlak olub[41]
2 Mi-17s məhv edilib[42][43][44]
2 SU-24s məhv edilib[45]
1 L-39 məhv edilib[46]
55 nəfər döyüşçü həlak olub[47][48]
15 nəfər döyüşçü həlak olub[29][49]
 Rusiya 8 nəfər hərbçi həlak olub[50][51]
 İran 5–21 nəfər hərbçi həlak olub[52][53][54]

1,496 nəfər döyüşçü həlak olub[41]
 Türkiyə 59–73 nəfər həlak olub (58–72 əsgər, 1 podratçı)[55][a]
 Türkiyə 5–12 TSK döyüş dronları məhv olub[60][61]
Ümumi itkilər
370+ mülki şəxs həlak olub (fevral ayı üçün BMT-yə görə)[62]
470+ mülki şəxs həlak olub(SOHR-a görə)[63]
980,000+ mülki şəxs İdlib və Hələbdən didərgin salınıb[64]

    2020-ci ilin fevral ayına qədər hökumətyönlü qüvvələr İdlib mühafəzəsi boyunca yerləşdirilmiş bir neçə Türkiyə müşahidə məntəqəsini mühasirəyə almışdır.[66][67] 27 fevral tarixində Türkiyə və Suriya qüvvələri arasında vaxtaşırı baş verən ölümcül toqquşmalardan sonra Türkiyə rəsmi şəkildə əməliyyata müdaxilə etmiş və Suriya hökumət qüvvələrini hücumdan əvvəlki cəbhə xəttinə geri çəkmək məqsədilə "Bahar qalxanı" əməliyyatının başlandığını elan etmişdir.[68]

    5 mart 2020-ci il tarixində Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan ilə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin arasında keçirilən görüşdə 6 mart tarixindən qüvvəyə minən atəşkəs razılaşdırılmışdır. Razılaşmaya əsasən M4 avtomobil yolu boyunca altı kilometrlik təhlükəsizlik dəhlizi yaradılmış, həmçinin 15 martdan etibarən magistral boyunca birgə Türkiyə–Rusiya patrullarının həyata keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdur.[69]

    Mündəricat

    • 1 Zəmin
    • 2 Döyüşlər
    • 3 Qeydlər
    • 4 İstinadlar

    Zəmin

    Türkiyənin 2016-cı ildə Suriyada vətəndaş müharibəsinə birbaşa müdaxiləsindən sonra münaqişə tərəflərindən biri olan və Bəşər Əsədi dəstəkləyən Rusiya və İran mümkün birbaşa hərbi toqquşmanın qarşısını almaq məqsədilə Türkiyə ilə Suriya mövzusunda danışıqlar aparmışdır. Müharibədə müxtəlif tərəfləri dəstəkləyən bu dövlətlər Suriyada döyüşlərin dayandırılması üçün Astana platformasından səmərəli istifadə edilməsi, Bəşər Əsəd ilə Suriya müxalifəti arasında dialoq prosesinin inkişaf etdirilməsi və ölkənin bir sıra bölgələrində — İdlib mühafəzəsi, Hələb mühafəzəsinin qərb hissəsi, Əl-Laziqiyyə mühafəzəsinin müəyyən əraziləri, Həma mühafəzəsinin şimalı, Hüms mühafəzəsinin bəzi hissələri, Şərqi Qutə, Dəra mühafəzəsi və Əl-Qüneytirə mühafəzəsində "gərginliyin azaldılması zonaları"nın elan olunması barədə razılığa gəlmişdir.[70] 13 oktyabr 2017-ci il tarixindən etibarən Türkiyə ordusu həmin zonalardan biri olan İdlibə daxil olmuşdur.[71]

    Bununla belə, qeyd olunan bölgələrin "gərginliyin azaldılması zonaları" elan edilməsinə baxmayaraq, Rusiya, İran və Suriya ordusu bu ərazilərdə hərbi əməliyyatlar keçirmişdir. Nəticədə Həma, Şərqi Qutə, Hüms və Əl-Qüneytirə hökumət qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 18 iyun 2018-ci ildə Dəraya hücum başlanmış, 31 iyul 2018-ci il tarixində şəhər tam ələ keçirilmişdir.[72] Rusiya, İran və Bəşər Əsəd hökuməti bu əraziləri nəzarətə götürdükdən sonra oradakı müxalif qüvvələrin İdlibə köçməsinə məcbur etdiyi bildirilmişdir.[73] Müharibədən əvvəl təxminən 2 milyon nəfər olan İdlib əhalisinin qısa müddətdə 4 milyona çatdığı qeyd edilmişdir.[74]

    Əvvəllər müxaliflərin nəzarətində olan və "gərginliyin azaldılması zonası" elan edilmiş bölgələrə əməliyyatlar keçirərək müxalifləri İdlibə yönəldən Rusiya, İran və Suriya hökumət qüvvələrinin növbəti hədəfinin, 4 milyona yaxın insanın yaşadığı və Türkiyə ordusunun yerləşdiyi İdlib olduğu bildirilmişdir. Türkiyənin belə bir əməliyyata etiraz etməsindən sonra 7 sentyabr 2018-ci ildə İranın paytaxtı Tehranda Türkiyə, Rusiya və İran liderlərinin sammiti keçirilmişdir. Mətbuata açıq hissədə Vladimir Putin İdlibin "terrorçulardan təmizlənməli" olduğunu vurğulamış, Rəcəb Tayyib Ərdoğan isə atəşkəsə ehtiyac olduğunu bildirmişdir.[75] Tehran sammitindən 10 gün sonra — 17 sentyabr 2018-ci ildə Putin və Ərdoğan Soçidə görüşmüş və Soçi Memorandumu imzalanmışdır.[76]

    Soçi razılaşmasına baxmayaraq, 2019-cu ilin aprel ayında Rusiya, İran və Suriya qüvvələrinin İdlibə hücumu başlanmışdır. Bu hücum zamanı İdlibdə yerləşən Türkiyə ordusunun müşahidə məntəqələri Suriya ordusu tərəfindən müxtəlif hücumlara məruz qalmışdır.[77][78] 23 avqust 2019-cu il tarixində Morek qəsəbəsində yerləşən Türkiyə müşahidə məntəqəsi Suriya ordusunun irəliləməsi nəticəsində mühasirəyə düşmüş, İdlibin cənubunda başlayan döyüşlər Türkiyə ordusunun yerləşdiyi digər ərazilərə də çatmışdır.[79] Morekdə yerləşən müşahidə məntəqəsinin mühasirəyə alınmasından bir həftə sonra Suriya ordusu birtərəfli atəşkəs elan etdiyini bildirmiş və İdlib istiqamətində əməliyyatları dayandırmışdır.[80]

    İdlibdə müvəqqəti atəşkəs əldə edildikdən sonra Türkiyə ordusu 9 oktyabr 2019-cu il tarixində Fərat çayının şərqində yerləşən Suriya Demokratik Qüvvələrinə (SDQ) qarşı "Sülh bulağı" əməliyyatını həyata keçirmişdir. Əməliyyatın hərbi mərhələsi çərçivəsində Türkiyə ordusu səkkiz gün ərzində Təl-Əbyəz və Rəsulayn daxil olmaqla təxminən 4,820 kvadratkilometr əraziyə nəzarəti təmin etmişdir.[81] 17 oktyabr 2019-cu ildə ABŞ rəsmilərindən ibarət nümayəndə heyəti Ankaraya gəlmiş və əməliyyatın dayandırılması məqsədilə Türkiyə tərəfi ilə danışıqlar aparmışdır. ABŞ tərəfi 120 saatlıq atəşkəs təklif etmiş, bu müddət ərzində Türkiyə sərhədləri yaxınlığındakı SDQ qüvvələrinin 30 km geri çəkilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Nəticədə Ankara razılaşması imzalanmışdır, lakin SDQ geri çəkilməkdən imtina etmiş və Rusiya ilə əlaqə saxlamış, bunun ardınca Suriya ordusu SDQ-nin çağırışı ilə Fəratın şərqinə keçmiş və Türkiyə əməliyyat bölgələrinin qarşısında mövqe tutmuşdur.[82] Bəşər Əsəd Türkiyənin bu əməliyyatını "açıq pozuntu və işğal" kimi qiymətləndirmiş, Rusiyanın müdafiə naziri Sergey Şoyqu isə SDQ rəhbəri Məzlum Kobani ilə görüş keçirmişdir.[83][84]

    Türkiyənin ABŞ tərəfinə verdiyi 120 saatlıq müddət başa çatdıqdan sonra Vladimir Putin və Rəcəb Tayyib Ərdoğan Soçidə yenidən görüşmüş və bu dəfə Fəratın şərqi boyunca Türkiyə sərhədlərini əhatə edən yeni Soçi razılaşması imzalanmışdır. Bununla da Türkiyənin əməliyyatı dayandırılmışdır.[85]

    Döyüşlər

    "Sülh bulağı" əməliyyatının dayandırılmasından iki ay sonra — 19 dekabr 2019-cu il tarixində Rusiya, İran və Suriya qüvvələri İdlibə yenidən hücum başlatmışdır. Bu hücum zamanı bölgədə yerləşən Türkiyə müşahidə məntəqələri hədəfə alınmış, Rusiya Müdafiə Nazirliyi Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin hərəkətlərinin pilotsuz uçuş aparatları ilə qeydə alındığını açıqlamışdır. Tərəflər arasında aşağı intensivlikli toqquşmalar başlamışdır.[86]

    Döyüşlər əsasən İdlibin cənubunda və Hələbin qərbində cəmlənmişdir. Xüsusilə M4 və M5 avtomobil yollarının kəsişdiyi Sərakib şəhərində fevral ayı boyunca şiddətli toqquşmalar davam etmişdir. 27 fevral tarixində Türkiyə tərəfindən dəstəklənən müxalif qüvvələrin Sərakibi geri aldığı bildirilmişdir.[87] Həmin gün Rusiya Müdafiə Nazirliyi Türkiyənin İdlibdə Soçi razılaşmasını pozduğunu, bölgədə fəaliyyət göstərən müxalif qruplara dəstək verdiyini və bu qrupların Suriya Silahlı Qüvvələrinə məxsus bölmələrə pilotsuz uçuş aparatları ilə hücum etdiyini bəyan etmişdir. Rusiya mətbuatı 27 fevral tarixində Türkiyə Silahlı Qüvvələri və onun dəstəklədiyi qrupların Türkiyə müşahidə məntəqələrinin yerləşdiyi ərazilərdən Suriya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus iki Su-17 və Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus bir Su-34 təyyarəsini vurmaq üçün üç hücum cəhdi etdiyini, lakin təyyarələrin istilik tələləri tətbiq edərək yayındığını iddia etmişdir.[88]

    27 fevral 2020-ci il saat təxminən 11:00 radələrində iki Rusiya istehsalı olan Su-34 təyyarəsi və Suriyaya məxsus iki Su-22M4 qırıcı-bombardmançısı İdlib mühafizəsinin cənubunda yerləşən kənd ərazilərinə "Heyət Təhrir əş-Şam" qüvvələrinə qarşı intensiv bombardman reydlərinə başlamışdır. Rusiya mənbələrinə görə, saat 13:00-dan sonra Türkiyə qüvvələri Rusiya və Suriya təyyarələrinə qarşı 15-dən çox DZRK) ilə hücum həyata keçirmişdir. Bəzi Rusiya təyyarələrinin atəşdən yayınarkən zədələndiyi barədə məlumatlar yayılmışdır.[89]

    Saat təxminən 17:00 radələrində 400 nəfərlik Türkiyə mexanikləşdirilmiş piyada batalyonundan ibarət konvoy əl-Bəra ilə Bəlyun arasında, Kəfr Nəbl şəhərindən təxminən 5 km şimalda yerləşən yolda hərəkət edən zaman hava zərbəsinə məruz qalmışdır. Konvoy əvvəlcə Su-22M4 təyyarəsi tərəfindən həyata keçirilmiş yüngül zərbə ilə dayandırılmış, ardınca ikinci bombardman nəticəsində 65-ci Mexanikləşdirilmiş Piyada Briqadasının 80 hərbçisi yaxınlıqdakı binalara sığınmağa məcbur olmuşdur. "Al-Monitor" nəşrinin məlumatına görə, Rusiya təyyarələrinin KAB-1500L tipli idarəolunan bombalardan istifadə etdiyi ehtimal edilmiş, nəticədə iki bina dağılmış və bir neçə hərbçi dağıntılar altında qalmışdır.[90]

    Hücuma cavab olaraq Türkiyə Silahlı Qüvvələri İdlib mühafizəsində "Bahar qalxanı" əməliyyatına başlamışdır. Cavab zərbələri zamanı döyüş təyyarələri, zərbə pilotsuz uçuş aparatları və yerüstü atəş vasitələrindən istifadə olunmuşdur.[91] Türkiyə mənbələrinə görə, pilotsuz uçuş aparatları Suriya hava məkanına daxil olmuş, Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus F-16C qırıcıları isə Suriya hava məkanına girmədən uzaqmənzilli dəqiq idarə olunan sursatlardan istifadə etmişdir.[92] Müstəqil qiymətləndirmələrə əsasən cavab zərbələri nəticəsində 197–405 arası Suriya hökumət qüvvəsi həlak olmuşdur.[93][94] Türkiyə Müdafiə Nazirliyi bu rəqəmi xeyli yüksək göstərərək 3,138 nəfər olduğunu bildirmişdir.[95]

    Qeydlər

    1. ↑ Türkiyənin təqdim etdiyi itkilərə 2020-ci ilin fevral ayında Bəlyunda aviazərbələr zamanı 50–100 nəfərin öldüyü barədə ilkin iddialar daxil deyil.[56][57][58] Bunun əvəzinə, bunlara Türkiyə tərəfindən təsdiqlənmiş hava hücumunda həlak olan 34 əsgər daxildir.[59]

    İstinadlar

    1. ↑ Graham-Harrison, Emma; Akoush, Hussein. "More than 235,000 people have fled Idlib region in Syrmia, says UN". theguardian.com. 27 dekabr 2019.
    2. ↑ "More than 235,000 displaced by latest assault on Syria's Idlib, says UN". France 24. 27 dekabr 2019.
    3. ↑ Gurcan, Metin. "Turkish troops in Syria threatened at Idlib outposts". Al-Monitor. 30 dekabr 2019.
    4. ↑ "Syria war: Government will pay 'heavy price' for attacking Turkish troops". BBC News. 11 fevral 2020.
    5. ↑ "Turkey threatens to hit Syrian 'radicals' who do not abide by ceasefire". France 24. 14 fevral 2020.
    6. ↑ Gumrukcu, Tuvan. "Ceasefire in Syria's Idlib comes at a cost for Turkey's Erdogan". Reuters. 6 mart 2020. İstifadə tarixi: 19 mart 2020.
    7. ↑ "Map: Latest Military Situation in Northwest Syria – IWN". Islamic World News. 4 mart 2020.
    8. 1 2 "Military escalation in "De-escalation zone" 51 days on: 1,200,000 people displaced...2,640 killed...276 areas fall to regime forces • The Syrian Observatory For Human Rights". 5 mart 2020.
    9. ↑ "With Cease-Fire in Place, Syrians Return for Belongings, but Not to Stay". The New York Times. 16 mart 2020. İstifadə tarixi: 19 mart 2020.
    10. ↑ User8. "18 days of military operations in Aleppo and Idlib: 1060 regime soldiers, Turks, rebels and jihadis killed, regime forces control the strategic M5 and capture 162 areas • The Syrian Observatory For Human Rights". The Syrian Observatory For Human Rights. 12 fevral 2020.
    11. ↑ السوري, المرصد. "بغطاء ناري مكثف.. قوات النظام تتقدم بضواحي مدينة حلب وتسيطر على بلدة وتلة استراتيجية". المرصد السوري لحقوق الإنسان. 16 fevral 2020.
    12. ↑ "Turkey-Russia Patrols Start Amid Protests on Syrian Highway". The New York Times. 15 mart 2020. İstifadə tarixi: 19 mart 2020.
    13. ↑ Gurcan, Metin. "Turkey's geostrategic orientation at crossroads amid Idlib tangle". Al-Monitor. 18 mart 2020. İstifadə tarixi: 19 mart 2020.
    14. ↑ "بهجوم معاكس.. الفصائل تستعيد السيطرة بلدة "كفرعويد".. وأكثر من 200 ضربة جوية تستهدف منطقة "بوتين-أردوغان"". SOHR. 27 fevral 2020.
    15. ↑ Regime forces advance rapidly in west and north-west of Aleppo amid ongoing and intensive aerial bombardment, SOHR
    16. 1 2 Joe Truzman. "IRGC trained militias suffer losses in northwest Syria". Long War Journal. 14 fevral 2020. İstifadə tarixi: 17 fevral 2020.
    17. 1 2 "Funeral Held for Hezbollah Field Commander Killed in Idleb". ZAMAN AL WASL, Syrian Observer. 27 yanvar 2020. İstifadə tarixi: 7 fevral 2020.
    18. ↑ Haboush, Joseph. "Three Hizbollah fighters die in Idlib in latest sign of Iran's involvement in Syria". The Telegraph. 2 fevral 2020. İstifadə tarixi: 28 fevral 2020.
    19. ↑ Caleb Weiss; Joe Truzman. "'Incite the Believers' continues to fight Assad regime in southern Idlib". Long War Journal. 27 yanvar 2020. İstifadə tarixi: 6 fevral 2020.
    20. 1 2 "Soleimani aide killed in Syria". Middle East Monitor. 4 fevral 2020. İstifadə tarixi: 5 fevral 2020.
    21. 1 2 Joanna Paraszczuk. "Small Russian factions continue to play key specialised role in opposition offensives in Syria's Idlib". Jane's. 4 mart 2020. İstifadə tarixi: 4 may 2020.
    22. 1 2 3 4 Zulfiqar Ali. "Syria: Who's in control of Idlib?". BBC. 18 fevral 2020. İstifadə tarixi: 3 mart 2020.
    23. ↑ وعالم, المدن عرب. "Idlib: The opposition is confusing ... and the "Army of Glory" is entering the battle". almodon.
    24. ↑ "Prominent Syrian Army commander makes appearance in southeast Idlib: video". al-Masdar News. 22 dekabr 2019. 25 dekabr 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 fevral 2020.
    25. 1 2 "Armed Opposition Thwarts Iranian Attack East of Idleb". ZAMAN AL WASL, Syrian Observer. 13 dekabr 2019. İstifadə tarixi: 7 fevral 2020.
    26. ↑ "Syrian regime commander reportedly killed in Turkish drone strike in Aleppo". Rudaw. 28 fevral 2020. İstifadə tarixi: 29 fevral 2020.
    27. 1 2 "Turkish combat drones kill 3 Assad regime generals in Idlib". Daily Sabah. 1 mart 2020. İstifadə tarixi: 1 mart 2020.
    28. ↑ "24 members of Syrian government forces including colonel were killed in Idlib". Enab Baladi. 29 dekabr 2019.
    29. 1 2 3 4 Joe Truzman. "Hezbollah and Iranian-backed militias suffer heavy losses fighting in Syria". Long War Journal. 5 fevral 2020. İstifadə tarixi: 9 fevral 2020.
    30. ↑ A prominent Tahrir al-Sham commander killed in southern Idlib, Islamic World News
    31. 1 2 Idlib Post. "Pictures of the visit of the President of the Syrian National Coalition "Anas al-Abda" the head of the Syrian Interim Government "Abdul Rahman Mustafa" and the Minister of Defense of the Syrian Interim Government "Salim Idris" to the fronts of Idlib Governorate".
    32. 1 2 ""Syrian National Army" establishes 2 operating rooms to reinforce Idlib and Aleppo fronts to repel the Russian aggression (photos and videos)". Nedaa Syria. 31 yanvar 2020. 17 fevral 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 fevral 2020.
    33. ↑ "Turkey, Russia face off in Syria as fighting escalates, plane shot down". Reuters. 3 mart 2020.
    34. ↑ "Turkish losses rise in dangerous escalation over Syria's Idlib". Al-Monitor. 27 fevral 2020.
    35. ↑ "A former leader in the opposition warns of a second phase of the Idlib battles". 23 avqust 2019.
    36. ↑ محمد, مصطفى. "The second battle of Idlib ... a maneuver by the regime to implement "Sochi"?". almodon.
    37. ↑ Fehim Tastekin. "Is Turkey planning to curb radicals in Idlib under strategy shift?". Monitor. 16 fevral 2020. İstifadə tarixi: 3 mart 2020.
    38. ↑ "Bahar Kalkanı Harekatı'nı Korgeneral Sinan Yayla yürütecek". 2 mart 2020.
    39. ↑ User8. "150 Turkish military vehicles enter Syria as calm prevails the "de-escalation" zone • The Syrian Observatory For Human Rights". The Syrian Observatory For Human Rights. 6 mart 2020.
    40. ↑ Gumrukcu, Tuvan. "Ceasefire in Syria's Idlib comes at a cost for Turkey's Erdogan". Reuters. 6 mart 2020 – www.reuters.com vasitəsilə.
    41. 1 2 383 soldiers and 357 rebels killed (19 Dec.-23 Jan.), 1,129 rebels and 1,098 soldiers killed (15 Jan.-5 March), 9 rebels and 6 soldiers killed (6 March), 1 rebel killed (10 March) total of 1,496 rebels and 1,487 pro-government soldiers reported killed. 38 of the soldiers were non-Syrian.
    42. ↑ https://www.haaretz.com/middle-east-news/syria/turkey-backed-rebels-down-syrian-army-helicopter-report-says-1.8523125
    43. ↑ http://www.middleeasteye.net/news/syrian-rebels-shoot-down-second-government-helicopter-one-week
    44. ↑ Karnozov, Vladimir. "Fighter-bombers and Anka UAVs Downed as Turkey and Syria Exchange Blows". Aviation International News. 2 mart 2020. İstifadə tarixi: 9 mart 2020.
    45. ↑ "Turkey shoots down two Syrian government warplanes over Idlib". Al Jazeera. 1 mart 2020.
    46. ↑ "Turkey says Syrian government warplane shot down". Reuters. 3 mart 2020 – www.reuters.com vasitəsilə.
    47. ↑ "IRGC trained militias suffer losses in northwest Syria". Long War Journal (ingilis). 14 fevral 2020. İstifadə tarixi: 25 dekabr 2024. According to a database compiled by Gregory Waters, a Syrian regime and ISIS researcher, 55 militia fighters belonging to various Iranian-backed groups — including Liwa Imam al Baqir, Syrian Hezbollah, Fatemiyoun and Zenabiyoun brigades — were killed in the battles during the first two weeks of February.
    48. ↑ "Iran Buries 21 Afghan, Pakistani Proxy Fighters Killed In Syria". RFE/RL. mart 2020.
    49. ↑ "Turkish drones kill 19 regime soldiers, the death toll of regime forces and loyalists rises to 93 in less than 72 hours • The Syrian Observatory For Human Rights". 1 mart 2020.
    50. ↑ "72 hours of violent escalation: four Russian soldiers and 125 regime soldiers, fighters and jihadies killed in military operations in Idlib and Aleppo, while nearly 1,800 strikes kill and injure over 140 civilians". SOHR. 18 yanvar 2020.
    51. ↑ Jihadists kill 4 Russian soldiers in western Aleppo Arxivləşdirilib 11 mart 2020 at the Wayback Machine, Al-Masdar
      Four FSB special forces officers reportedly killed in Syria, Meduza
    52. ↑ "Quds Force special operation commander killed in Aleppo". Al-Masdar News. 3 fevral 2020. 26 fevral 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2020.
    53. ↑ "Turkish drones and artillery resume targeting regime's military vehicles and positions in Idlib countryside • The Syrian Observatory For Human Rights". 3 mart 2020.
    54. ↑ "Turkey shoots down two Syrian warplanes, destroys armor, kills troops as conflict escalates". Washington Post. 1 mart 2020. 30 mart 2020 tarixində arxivləşdirilib. An Iranian news outlet reported that 21 Iranians had been killed in Turkish attacks
    55. ↑ The Turkish president confirmed 59 were killed, including 1 civilian contractor, bringing the total to 58 soldiers killed. Separately, the SOHR reported 73 killed, including 1 civilian contractor, bringing the total to 72 soldiers killed.
    56. ↑ "Türkische Soldaten sterben durch Luftangriffe in Idlib". 27 fevral 2020 – www.spiegel.de vasitəsilə.
    57. ↑ "Dozens of Turkish soldiers killed in strike in Idlib in Syria".
    58. ↑ Tisdall, Simon. "Erdoğan is reaping what he sowed: Turkey is on the brink of disaster in Syria". 2 mart 2020 – The Guardian vasitəsilə.
    59. ↑ "Erdoğan: İdlib'de 59 şehit verdik". www.sozcu.com.tr.
    60. ↑ 1 TAI Anka-S (26 February) Arxivləşdirilib 11 mart 2020 at the Wayback Machine Arxivləşdirilib 11 mart 2020 at the Wayback Machine
      1 Bayraktar TB2 (February 2020) Arxivləşdirilib 2 mart 2022 at the Wayback Machine
      1 TAI Anka-S (1 March)
      1 Bayraktar TB2 (3 March)
      1 Bayraktar TB2 (4 March) Arxivləşdirilib 26 may 2020 at the Wayback Machine
    61. ↑ Ripley, Tim; Weekly, London – Jane's Defence. "Turkish UAVs played leading role in Idlib battle". Jane's 360. 6 mart 2020. İstifadə tarixi: 9 mart 2020.
    62. ↑ Deeb, Sarah El. "Syrian refugees run out of room in final opposition enclave". SFChronicle.com. 14 fevral 2020. İstifadə tarixi: 12 mart 2020.
    63. ↑ "Syrian pilot killed as Turkey downs warplane: monitor". France 24. 3 mart 2020. İstifadə tarixi: 12 mart 2020.
    64. 1 2 "Nearly 700,000 Displaced in NW Syria as Regime Fire Spikes". Asharq AL-awsat.
    65. ↑ "Russian, Syrian Regime Forces Step Up Attacks on Rebel Stronghold Idlib". Voice of America. 8 dekabr 2019.
    66. ↑ "Turkey bolsters Idlib outposts as Syrian gov't forces make gains". Al Jazeera. 7 fevral 2020. İstifadə tarixi: 19 mart 2020.
    67. ↑ "Syrian Attacks Draw Turkey Deeper Into Syrian War". The New York Times. 12 fevral 2020. İstifadə tarixi: 19 mart 2020.
    68. ↑ "Turkey launches Operation Spring Shield". Hürriyet Daily News (ingilis). 2 mart 2020. İstifadə tarixi: 5 mart 2020.
    69. ↑ Soldatkin, Vladimir. "Russia, Turkey agree ceasefire deal for Syria's Idlib". Reuters. 6 mart 2020. İstifadə tarixi: 19 mart 2020.
    70. ↑ "Syria's 'de-escalation zones' explained". Al Jazeera (ingilis). 4 iyul 2014. 26 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib.
    71. ↑ "Turkish army convoy enters Syria's Idlib". Euronews (ingilis). 13 oktyabr 2017.
    72. ↑ "Syrian army captured stronghold of militants in Dera'a province". en.topwar.ru. 30 iyul 2018. 13 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib.
    73. ↑ "Cihatçılar teslim oldu, yeşil otobüsler Doğu Guta'da". soL (Türkçe). 22 mart 2018. 25 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib.
    74. ↑ "'İdlib'de 4 milyon kişi tehdit altında'". Anadolu Ajansı (türk). 8 sentyabr 2018. 13 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib.
    75. ↑ "Meeting with President of Iran Hassan Rouhani and President of Turkey Recep Tayyip Erdogan". President of Russia (ingilis). 7 sentyabr 2018. 13 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib.
    76. ↑ "İdlib için imzalanan Soçi Mutabakatı ne öngörüyordu?". BBC News Türkçe (türk). 3 fevral 2020. 6 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib.
    77. ↑ "Türk gözlem noktasına saldırı: Türkiye ve Rusya'dan farklı açıklamalar". Euronews (türk). 13 Haziran 2019. 13 June 2019 tarixində arxivləşdirilib.
    78. ↑ "Suriye rejim güçlerinden gözlem noktasına saldırı". Euronews (türk). 27 iyun 2019. 25 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib.
    79. ↑ ""Esad güçleri Türk ordusunun gözlem noktasını kuşattı"". Euronews (türk). 23 avqust 2019. 25 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib.
    80. ↑ "Syrian army to cease fire in Idlib de-escalation zone on Aug. 31: TASS". Reuters (ingilis). 30 avqust 2019. 8 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib.
    81. ↑ "Barış Pınarı Harekatı'nın üzerinden 2 yıl geçti". Anadolu Ajansı (türk). 8 oktyabr 2021.
    82. ↑ "Turkey Syria offensive: Russia deploys troops to border". BBC News (İngilizce). 23 oktyabr 2019. 29 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib.
    83. ↑ "Esad'dan Barış Pınarı Harekatı'yla ilgili sert açıklama: Türkiye'nin saldırganlığıyla mücadele edeceğiz". Sputnik Türkiye (türk). 17 oktyabr 2019. 13 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib.
    84. ↑ "Mutabakat sonrası Rusya'dan skandal hamle! Sergey Şoygu terörist Mazlum Kobani ile görüştü..." Halk TV (türk). 24 oktyabr 2019. 25 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib.
    85. ↑ "Barış Pınarı Harekatı bitti, yeni bir bölgenin ele geçirilmesi söz konusu değil". Habertürk (türk). 25 noyabr 2019. 13 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib – Sputnik Türkiye vasitəsilə.
    86. ↑ "Erdoğan: İdlib'de beşi asker sekiz kişi şehit oldu, gelişmeler altından kalkılamaz duruma geldi". BBC News Türkçe (türk). 3 fevral 2020. 14 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib.
    87. ↑ "Suriye Milli Ordusu Serakib'i geri aldı". DW (türk). 27 fevral 2020. 29 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib.
    88. ↑ Solovyev, Oleg. "Турецкие военные атаковали российский Су-34 в небе Сирии". Free-news.su (Rusça). 27 fevral 2020. 28 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib.
    89. ↑ Gurcan, Metin. "Deciphering Turkey's darkest night in Syria". Al-Monitor. 28 fevral 2020.
    90. ↑ Kemal, Levent. "Turkey blamed Syria for a deadly air strike. Its troops blame Russia". Middle East Monitor. 5 noyabr 2021. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2021.
    91. ↑ "329 rejim askeri etkisiz hale getirildi". TRT Haber. Anadolu Agency. 28 fevral 2020. İstifadə tarixi: 28 fevral 2020.
    92. ↑ "Son dakika İdlib'de rejim unsurlarına ağır darbe! Türk savaş uçakları hava sahası engelini böyle aştı..." Milliyet. İstifadə tarixi: 28 fevral 2020.
    93. ↑ Syrian Observatory for Human Rights. "Military escalation in "De-escalation zone" 51 days on: 1,200,000 people displaced…2,640 killed…276 areas fall to regime forces". 5 mart 2020. İstifadə tarixi: 24 iyul 2023.
    94. ↑ "The Syrian Regime's Combat Losses in Spring 2020, and What Lies Ahead". Middle East Institute (ingilis). İstifadə tarixi: 24 iyul 2023.
    95. ↑ "Esed rejimine ağır darbe! 3 bin 138 rejim askeri etkisiz hale getirildi". Gunes. 3 mart 2020. İstifadə tarixi: 24 iyul 2023.
    Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Şimal-qərbi_Suriyada_döyüşlər_(2019–2020)&oldid=8461834"
    Informasiya Melumat Axtar