Çoxlüləli fleyta və ya Pan fleytası — müasir folklor ansambllarında istifadə olunan nəfəs musiqi aləti.[2] O, fleyta ailəsinin üzvüdür. Avropada Pan fleytası kimi tanınan çoxlüləli fleyta, adətən barmaq dəlikləri olmayan bir neçə bağlı və ya ayrı borudan ibarət olan fleyta alətidir. Boruların aşağı ucları açıq və ya bağlı ola bilər.
| Çoxlüləli fleyta | |
|---|---|
 | |
| Təsnifat | nəfəs aləti |
| Hornbostel–Zaks təsnifatı | 421.112[1] |
| Əlaqəli alətlər | Kuqikl |
| Mənşə ölkəsi | Yunanıstan |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Boruların yuxarı uclarına hava axını yönəldilərək ifa olunur. Hər boru tək bir fundamental ton səsi çıxarır, onun səsi borunun uzunluğundan və diametrindən, eləcə də borunun aşağı hissəsində bağlı olub-olmamasından asılıdır. Borunun ucundakı hava axınının bucağını dəyişdirməklə fundamental ton yarımtona endirilə bilər. Alət tıxacları tənzimləməklə və ya borulardakı arı mumunun miqdarını tənzimləməklə köklənir.[3]
Bəzi tarixi (nadir) oxşar fleyta növlərində hər boruda açıq yuxarı uc əvəzinə üzərlərində deşiklər var. Çoxlüləli fleyta həmçinin barmaq dəlikləri olan dörd boru üçün ümumi bir üfləyici dəliyi (bir ağızlıq) ilə də tanınır.[4]
Çoxlüləli fleyta borularda deşiklər olan ikiqat fleytadan fərqləndirilməlidir.
Solomon adaları pan fleytası. XIX əsrin birinci yarısı.
XIX əsrin əvvəllərinin Avropa modeli
İki sıra Cənubi Amerika samponyası
- ↑ Consortium M. Revision of the Hornbostel-Sachs Classification of Musical Instruments by the MIMO Consortium.
- ↑ "Pan Flute". en:World History Encyclopedia. İstifadə tarixi: 5 iyul 2019.
- ↑ "Panpipe | musical instrument". Encyclopedia Britannica (ingilis). İstifadə tarixi: 5 iyul 2019.
- ↑ "Archived copy". 29 oktyabr 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 may 2020.
- Флейта многоствольная (с. 425—426). Флейта Пана (с. 426) // Большая российская энциклопедия. Том 33. М. 2017.
- Флейта многоствольная (с. 628—629). Флейта Пана (с. 629—631) // Музыкальные инструменты. Энциклопедия. М.: Дека-ВС. 2008.
- Жуланова Н. И. Многоствольные флейты в традиционной культуре коми-пермяков. М.: Композитор. 2008.
- Жуланова Н. И. Функционирование многоствольных флейт в коми-пермяцком традиционном быту (eduard.alekseyev.org)