Vikipediya ?

Ziya Göyalp

Ziya Göyalp (türk. Ziya Gökalp; 23 mart 1876(1876-03-23), Diyarbəkir və ya Çermik[d], Diyarbəkir vilayəti25 oktyabr 1924(1924-10-25), İstanbul) — Türkiyənin məşhur ictimai xadimi, şair.

Ziya Göyalp
Ziya Bey Gökalp.jpg
Doğum tarixi 23 mart 1876(1876-03-23)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 25 oktyabr 1924(1924-10-25)(48 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
  • Çemberlitaş[d]
Vətəndaşlığı
Təhsili
Fəaliyyəti sosioloq, yazıçı, siyasətçi, alim, universitet müəllimi[d], türkoloq, şair, filosof
Əsərlərinin dili türkcə
Tanınmış əsərləri
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Mündəricat

Həyatı

Ziya Göyalp 1876-cı ildə Diyarbəkirdə doğulmuşdur. II Məşrutədən başlayaraq Türkçülük axınının ən böyük nümayəndəsi kimi Türk düşüncəsiyasət həyatına güclü təsir etmiş, Milli Ədəbiyyat axını içində yazdığı əsərlərlə Türk ədəbiyyatının forma və dil cəhətdən yeniləşməsini təmin etmişdir. Təhsilinə Diyarbəkirdə başlayan Ziya Göyalp, həmin şəhərdə əsgəri xidmətini (1890-1894) başa vurmuşdur.

Ziya Göyalp tibb məktəbililərin despotizmə son vermək üçün qurduqları Qiyam Komitəsinə girmiş, məktəbdəki fəaliyyəti və oxuduğu fransızca kitabların zərərli sayıldığı üçün həbs edilmişdir. İstanbula döndükdən sonra da məktəbdən uzaqlaşdırılmışdı. Ziya Göyalp "Zəbtiyə Nəzarəti altında saxlanılmaq şərtilə" Diyarbəkirə göndərilmişdi. Ziya ndə oxuyarkən atası ölmüşdür. Ziya Göyalpa əmisi nin təsiri olmuşdur. Hasib Əfəndi ni yaxşı bilən, ziyalı bir insan olmuş, İbn Sina, İbn Rüşd, İmam Qəzali kimi böyük İslam filosoflarını ona tanıtdırmışdır.

Yaradıcılığı

Ziya Göyalp siyasət, fəlsəfətarix sahələrində araşdırmalar apararkən, despotizm əleyhinə gizli fəaliyyətlərdə də iştirak etmişdir. Bölgədə təhlükəsizliyin təmini üçün qurulmuş Hamidiyə alaylarının başındakı Milli tayfa rəisi İbrahim Paşanın törətdiyi soyğun və basqın hadisələri qarşısında xalqı müqavimət göstərməyə və hərəkətə yönəltmişdir. 1905-ci ildə əhali 3 gün müddətində poçtu işğal etmişdir. İbrahim Paşa və adamlarının cəzalandırılması üçün saraya teleqraflar göndərilmişdir. AvropaAsiya ölkələri arasındakı xəbərləşmənin əlaqə nöqtəsi olan Diyarbəkir telgrafxanasının bu əlaqəni kəsməsi hadisənin daha da böyüməsinə gətirib çıxarmış və xarici ölkələr saraya təzyiq etməyə başlamışdı. Mövzunu araşdırmaq üzrə İstanbuldan Diyarbəkirə göndərilən istintaq təşkilatı Hamidiyə alaylarının bir müddət sakitləşməsinivə sui-istifadələrə son verməsini təmin etdi. Ancaq xalqın şikayətlənməsinə gətirib çıxaran yeni hadisələr cərəyan edincə, Ziya Göyalp və yoldaşlarının öndərliyində xalq yenidən telgrafxananı ələ keçirdi. 11 gün davam edən bu ikinci işğal xalqın qəti qələbəsiylə nəticələnmiş, hökumət İbrahim Paşa və alaylarını bölgədən uzaqlaşdırmaq məcburiyyətində qalmışdır . Göyalp ilk əsəri olan "" dastanında bu hadisəni izah edir.

II Məşrutənin elanından sonra, Ziya Göyalpın qurduğu gizli cəmiyyətin yerini Osmanlı İttihad və Tərəqqi Cəmiyyətinin Diyarbəkir Şöbəsi quruldu. Partiyanın Diyarbəkir, VanBitlis təşkilatlarının yoxlamasıyla vəzifələndirilən Ziya Göyalp, bu dövrdə Diyarbəkir və Peyman qəzetlərinə yazırdı. 1909-cu ildə partiyanın Selanikdəki konqresinə el nümayəndəsi olaraq qatıldı. Bir il İstanbul Darülfünunda psixologiya oxutduqdan və Diyarbəkir maarif müfəttişi işlədikdən sonra, yenidən Selanikə gedir. Qatıldığı partiya konqresindən sonra ümumi mərkəz üzvlüyünə seçilir. Burada Gənc Qələmlər, Yeni Fəlsəfə, Rumeli kimi jurnal və qəzetlərdəki yazılarıyla Türkçülükdildə sadələşmə hərəkətlərinin qabaqcılları arasında iştirak edən Göyalp, ları, tarix şüurunu, elmətexnikaya dəyər edən düşüncəni, şeirləriylə ətrafına geniş ölçüdə təsir edirdi. İttihad və Tərəqqi Ümumi Mərkəzi İstanbula daşınınca (1912), Göyalp da İstanbula yerləşdi. O il Ergani mədənindən Millət vəkili seçildi.

Türk Ocağı ətrafındakı işləri, Türk Yurdu və özünün çap etdirdiyi Yeni Məcmuə kimi jurnallardakı yazıları, Türkçülük axınının qanunlarını təyin edən və müasir sivilizasiya qarşısında yerli bir sintezə çatılmasını şərt qoyan təklifləri (Türkləşmək, İslamlaşmaq, Müasirləşmək 1918), Darülfünunda oxutduğu cəmiyyət elm dərsləri, İttihad və Tərəqqinin idarəçi heyəti üzərindəki təsiriylə Ziya Göyalp, Sülhə ( qədər uzanan dövrün düşüncə və siyasət həyatına istiqamət verən faktorların başında iştirak edir. İstanbulun işğalı üzərinə həbs olunaraq iki il Maltada sürgün qalır . Döndükdən sonra, Təlif və Tərcümə Heyəti başçılığına gətiriləcəyi tarixə qədər Diyarbəkirdə qalır və kiçik Məcmuəni nümayiş edir. 1923-cü ildə Diyarbəkirdən seçilir. Hakimiyyəti Milliyə, Yeni Gün, Respublikaqəzetlərində məqalələri çıxırdı. , Türkçülüyün Əsasları , kimi kitabları bir-birini izləyirdi.. nın proqramını araşdıran və şərh edən adlı araşdırmasını da yenə bu dövrdə qələmə aldı. O sıralar yazdığı isə ölümündən sonra nümayiş olundu . Yenə ölümündən sonra müxtəlif qəzetjurnallarda çıxmış yazılarıyla məktubları müxtəlif kitablarda yığıldı. , ," " . Ziya Göyalpın nəşr edilməmiş yeddi əsəri və ailə məktubları var.

Əsas əsərləri

  • Göyalp Ziya. Hayatı, sanatı, eseri. Hazırlayan: Ali Nüzhet Göksel. Dördüncü basılış. İstanbul, 1963
  • Türkçülüğün esasları. Hazırlayanlar: Mahir Ünlü, Yusuf Çotuksöken. İstanbul, 1987
  • Kültür ve medeniyet. Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak. Konya, 2010

Mövzulara baxışı

Türkçülük

Ziya Göyalp Türkçülük nədir sualının cəvabında deyir: ((Türkçülük, Türk millətinini yüksəltmək deməkdir.))

Millət

Ziya Göyalpa görə; Türkçülüyün nə olduğunu anlamaq üçün öncə Millət adı verilən cəmiyyətin anlamını aydınlatmaq lazımdır və bu cəmiyyəti neçə baxışla mənimsəmək olar,

  1. İrq əsasında;
  2. əsasında;
  3. Coğrafiya əsasında
  4. əsasında
  5. əsasında
  6. Fərdiyyətçililər əsasında

Yazıçıya görə bir millət, o şəxsin içində yaşadığı və tərbiyyəsini aldığı ictimaiyyətdən başqa bir şey deyil. Ona görə də millət, nə irqi, nə coğrafi, nə siyasi bir mövzu deyildir. Millət; dil, din, əxlaqincəsənət baxımından ortaq olan, yəni eyni təlimi almış fərdlərdən yaranmış bir cəmiyyətdir. O birdə bunu artırır ki; maddi məziyyətlərimiz irqdən gəlirsə, mənəvi məziyyətlərimiz də, tərbiyəmizi aldığımız cəmiyyətdən gəlir. və başqa bir yerdədə deyir ki: Millət özünə xas mədəniyyəti olan bir cəmiyyət deməkdir.

Türkçülük və Turançılıq

Ziya Göyalpa görə; Türkçülüyün yaxın hədəfi, dört ölkədə yaşayan Oğuz türklərinin (Türkiyə, Azərbaycan, İran TürkləriTürkmənistan) yalnız bir mədəniyyət hakimiyyəti olmalıdır və bir ölkə olmalıdır. Bu dort ölkənin məcmusuna adını verir. deyir ki; Türkçülüyün uzaq hədəfi isə Turandır və Turan kəlməsi Turlar yəni Türklər demək olduğu üçün, yalnız Türkləri əhatə edən birliyin adıdır; elədirsə Turan kəlməsi bütün Türkləri içinə alan Türkistan üçün istifadə edilməlidir. Yazıçıya görə Ural dillilər (Macarlar, Finlər və s.) və monqollar ilə və Koreyalıların Turanda yer almaqları yanlışdır və onların Türklərlə qohumluğu sübut edilməmişdir.

Mədəniyyət və Sivilizasiya

Yazıçıya görə mədəniyyətsivilizasiya arasında həm birləşmə həmdə ayrılıq nöqtəsi vardır. Birləşmə nöqtəsi, bütün içinə almaqdır. bunlardır; , , , , , . Bu səkkiz məcmusuna mədəniyyət deyilir. Ayrılmaq nüqtəsi isə; İlk olaraq mədəniyyət milli olsa, sivilizasiya və ikinci olaraq sivilizasiya, metod vasitəsiylə və şəxsi istəklərlə yaranan sosial məcmuədir.
Ziya Göyalpa görə Türkçülüyün tapşırığı, bir yandan xalq arasında qalmış olan Türk mədəniyyətini ayırıb tapmaq, digər yandan bütün və canlı olaraq alıb aşılamaqdır.

Xalqa doğru

Ziya bəy Türkçülüyün ilk əsaslarından birinidə xalqa doğru olaraq göstərir və ona görə xalqa doğru getmək; bir millətin yüksək təhsil və aldıqları üçün, xalqdan ayrılmış olanlardır və dən uzaq qalmışlar. xalqa doğru getməsi lazım olan adamlar bunlardır.

Qərbə doğru

Ziya Göyalp deyir ki; gərək sivilizasiya cəhətdən, gərək pedaqogika cəhətdən birbirinə bənzəməyən üç təbəqə vardır: xalq, mədrəsəlilər, məktəblilər. Bu üç sinifdən birincisi Uzaq Şərq sivilizasiyası, ikincisi şərq sivilizasiyası, üçüncüsü isə sahibdirlər. demək ki millətin bir bölümü ilk əsrlərdə (Qədim dünya), bir bölümü Orta əsrlərdə, bir bölümü isə yaşayır.

Milli Şüuru gücləndirmək

Ziya bəy deyir; də olan ictimaiyyətlər, başlıca üç bölümə ayrılır: ailə ictimaiyyəti, və . Bunların arasında ən önəmli olan, dir. Çünki, siyasi bir ictimaiyyət, öz başına yaşayan bir quruluşdur. Yəni sosial orqanizmdir, ailə ictimaiyyəti bu orqanizmin hüceyrələri; də, orqanları xüsusiyyətindədir. Buna görədə ailəpeşə ictimaiyyətlərinə, ikinci ictimaiyyətlər adı verilir.lərdə əsasən üçə ayrılır;

  • : bir qövmün kiçik bir qismi siyasi bir quruluş statusunu alması ilə meydana gəlir.
  • ictimaiyyət: müxtəlif qövmlərdən və dinlərdən olan lərin tərkibindən bir qarışıq forma alır. (misal üçün: Feodal bəyliklər, imperiyalar)
  • cəmiyyət: ortaq dilmədəniyyəti olan lər birləşib birgə şüur və sahibi olan bir millət statusunu alır. (misal üçün: millətlər)

Ziya Göyalp Osmanlı İmperyasının çökməsini, İctimaiyyət həyatı bilir. O deyir ki: Osmanlı İmperyasını qurucusu Türklər idi ama bu ictimaiyyətin içində nökər halinə gəldilər. Amma İngilis İmperyası millət anlamını tez başa düştü və siyasi mərkəzlərinə (məclis) Anqlosakslardan başqa heç kimə yol vermədilər və heç bir milli olmayan düşüncəyə, aralarına yoxuydu. bu məsələ İmperyanın çökməsinin qarşısını aldı.

Milli həmrəyliyi gücləndirmək

Ziya Göyalp, i (mətndə: ulusal dayanışmayı) gücləndirilməsi üçün, , və nı yüksəltməyi lazım görür. nı, milli ülkülərdən, milli görəvlərdən yaranan bir əxlaq olaraq tanıdır. Yurd əxlaqının qarşısında durur. Aydınların tezliklə başlaması lazım olan məsələ i yüksəltməkdir, çünkü yurd əxlaqı milli mədəniyyətdə gəlişir. O nın doğrulması üçün, Türk millətsevərlərini sayqılama və yüksəltməkdə görür, çünkü bu şəxslərdir ki, güc prosesinə daxil olunca millətimizi və mədəniyyətdaşlarımızı sevəcəklər və onların uğrunda öz və ölkə siyasətlərini ilərlədəcəklər.

Ziya Göyalp irsinin tədqiqi

Türkiyənin görkəmli sosioloqu Ziyaəddin Fəxri Fındıkoğlu (1901-1974) Strasburq Universitetində yazdığı doktorluq dissertasiyası Ziya Göyalpın irsinə həsr edilmişdi. Mütəfəkkir 1935-ci ildə tamamladığı doktorluq dissertasiyası əsasında "Ziya Göyalp" (Paris, 1935), "Ziya Göyalp və sosiologiyası" (Paris, 1936) kitablarını çap etdirmişdir.

Türkiyənin tanınmış alimi Hilmi Ziya Ülkən (1901-1974) "Ziya Göyalp" əsərində mütəfəkkirin həyat və fəaliyyətini geniş şəkildə işıqlandırmışdır.

İstinadlar

  1. Anar (1999). (az). Bakı: "Azərbaycan". 2017-07-08 tarixində . 2017-07-08 tarixində istifadə olunub.
  2. 100 böyük türk. Bakı, 1991. səh.46-47.
  3. Türkçülüğün Esasları. .Nşr: Alter yay. Ankara.Baskı1 2012. S 32
  4. Türkçülüyün əsasları Ziya Göyalp .Nəşr: Alter yay. Ankara. 2012. s 35
  5. Türkçülüyün əsasları. .Nşr: Alter yay. Ankara.Baskı1 2012. S 36
  6. Türkçülüğün Esasları. .Nşr: Alter yay. Ankara.Baskı1 2012. S 39
  7. Türkçülüğün Esasları. .Nşr: Alter yay. Ankara.Baskı1 2012. S 40
  8. Türkçülüğün Esasları. .Nşr: Alter yay. Ankara.Baskı1 2012. S 41
  9. Türkçülüğün Esasları. .Nşr: Alter yay. Ankara.Baskı1 2012. S 57
  10. Türkçülüğün Esasları. .Nşr: Alter yay. Ankara.Baskı1 2012. S 58
  11. Türkçülüğün Esasları. .Nşr: Alter yay. Ankara.Baskı1 2012. S 76
  12. Türkçülüğün Esasları. .Nşr: Alter yay. Ankara.Baskı1 2012. S 87
  13. Türkçülüğün Esasları. .Nşr: Alter yay. Ankara.Baskı1 2012. S 88
  14. Türkçülüğün Esasları. .Nşr: Alter yay. Ankara.Baskı1 2012. S 93
  15. Türkçülüğün Esasları. .Nşr: Alter yay. Ankara.Baskı1 2012. S 94
  16. Türkçülüğün Esasları. .Nşr: Alter yay. Ankara.Baskı1 2012. S 94

Xarici keçidlər

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019