Zazalar və ya Dımli - əsasən Türkiyədə yaşayan xalq.[6][7][8] Zazalar Türkiyənin türklər, kürdlər və ərəblərdən sonra dördüncü ən böyük etnik qrupudur.[9][10] Ana dilləri Hind-Avropa dil ailəsinin İran qrupuna aid edilən zaza dilidir ve bu dil talış dili və tati dillərinə yaxın və oxşardır.[11]
 | ||||||
| Zazaların Türkiyədə coğrafi yayılması. | ||||||
| Ümumi sayı | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2.000.000-3.000.000[1][2] | ||||||
| Yaşadığı ərazilər | ||||||
| ||||||
| Dili | ||||||
| Dini | ||||||
| Qohum xalqlar | ||||||
Hazırda əsasən Türkiyədə (milliyyətçi zaza kəsiminin iddiasına əsasən Türkiyə əhalisinin 3,33%-i)[12] , qismən İranda , İraqda və Suriyada , müəyyən səbəblərdən doğan miqrasiya nəticəsində isə az sayda toplumlar şəklində dünyanın bir çox ölkəsində məskunlaşmış zazaların sayına dair dəqiq statistik - elmi məlumatlar yoxdur . Milliyyətçi zaza qeyri-dövlət təşkilatlarının iddialarına görə dünya üzrə zazaların ümumi sayı 4 - 6 milyon nəfər civarındadır .[12]
Zazalar Türkiyədə türklərdən və kürdlərdən sonra ən böyük üçüncü etnik toplumu təşkil edirlər . Bingöl və Tunceli vilayətində əhalinin çoxluğunu təşkil etsələr də Türkiyənin digər vilayətlərində azlıqdadırlar .[12]
Abas • Abdalan • Ağuçan • Alan • Ali • Ali Abas • Alxan • Alz • Arê • Aslan • Aşur • Az • Badil • Balaban • Balçık • Bali • Bamasur • Beyit • Bêx • Bêxtiyar • Bılêçık • Birm • Butk • Cafer • Çarek • Çekel • Çin • Demen • Derık • Dewrêscemal • Dersimli • Ferat • Fınd • Gınic • Gulabi • Hadik • Heciyan • Hemoçık • Hesn • Heyder • Heyr • Holik • Hoş • İbık • İksor • İzol • Karsan • Keçel • Kem • Khal • Khew • Khud • Khurêş • Kılawus • Kırdaşi • Kımsorçık • Kulik • Laçin • Lol • Nemremu • Nenik • Okçı • Phezgewr • Pilvank • Pirsultan • Qerebali • Qırğ • Qoçgiri • Reşık • Rut • Sandalan • Sarısaltuğ • Sefılçık • Semk • Sewdax • Seydan • Seydal • Seysabun • Seykemal • Sıl(êman) • Sis • Sur • Şad • Şawel • Şemk • Şêlm • Şêxmamed • Şeyx Hasanlı • Şırtık • Tanriverdi • Taw • Titenik • Usıv • Xıd • Xırançık • Xormeçık • Zeng • Zerkhewık • Zıkte
- Türkiyə Respublikasında Tunceli yaşayış məntəqəsinin keçmiş adı Dersim olmuşdur . Eyniadlı vilayətin əhalisinin əksəriyyətini hazırda zazalar təşkil edir . Vilayətdəki zaza əhalisi Şeyx Hasanlı və Dersimli tayfalarının ayrılıqda əmələ gətirdikləri tayfa konfederasyonunda birləşmişdir . Şeyx Hasanlı tayfası Oğuz türklərinin Bayat boyuna mənsubdurlar . XIII əsrdə Xorasandan köç edərək Andoluya gəlmiş öncə Malatyada sonralar isə indiki Tünceli (keçmiş Dersim) bölgəsində məskunlaşmışdırlar . Hazırda tayfanın Malatyada qalmış bölümü türkcə , Tuncelidə məskunlaşmış qismi isə zazaca danışırlar .
- Mahsun Qırmızıgül (hər iki valideyni) - Türkiyəli müğənni
- Yıldız Tilbe (anası) - Türkiyəli müğənni
- Yılmaz Güney (babası)
- Ali Sürmeli
- Ahmet Aslan
- Necati Şaşmaz
- Songül Öden
- Cevdet Yılmaz[14][15][16] : 5 iyul 2011 tarixindən 61-ci TC Hökuməti Kalkınma Bakanı
- I. Uluslararası Zaza Dili Sempozyumu (2011)
- II. Uluslararası Zaza Tarihi ve Kültürü Sempozyumu (2012)
- Encyclopaedia İranica : Gurani
- Zazader.org
- Frankfurt Zaza Dil Enstitüsü
- Zazalar ve Zazaca Dili
- Roşan Lezgîn, "Among Social Kurdish Groups – General Glance at Zazas", zazaki.net
- Türksolu Gazetesi İnternet Sitesi : Zaza "kim"liği ve Alevilik Arxivləşdirilib 2011-10-12 at the Wayback Machine
- Celaleddin Harezmşah ve Zazalar
- Türkiye Gazetesi : Zazalar İranileşmiş Türklerdir!
- Güneydoğu Zazaları Arxivləşdirilib 2011-07-10 at the Wayback Machine
- "Kurmanc" ve "Zaza" sözlerinin aslı Arxivləşdirilib 2011-08-27 at the Wayback Machine
- ↑ https://www.ethnologue.com/language/zza/ (#bare_url_missing_title).
- ↑ Duus (EDT) Extra, D. (Durk) Gorter, Guus Extra, The Other Languages of Europe: Demographic, Sociolinguistic and Educational Perspectives, Multilingual Matters (2001). ISBN 1-85359-509-8. p. 415. Cites two estimates of Zaza-speakers in Turkey, 1,000,000 and 2,000,000, respectively. Accessed online Arxivləşdirilib 2016-10-21 at the Wayback Machine at Google book search.
- ↑ https://www.ethnologue.com/language/zza/ (#bare_url_missing_title).
- ↑ Duus (EDT) Extra, D. (Durk) Gorter, Guus Extra, The Other Languages of Europe: Demographic, Sociolinguistic and Educational Perspectives, Multilingual Matters (2001). ISBN 1-85359-509-8. p. 415. Cites two estimates of Zaza-speakers in Turkey, 1,000,000 and 2,000,000, respectively. Accessed online Arxivləşdirilib 2016-10-21 at the Wayback Machine at Google book search.
- ↑ http://www.iranicaonline.org/articles/dimli (#bare_url_missing_title).
- ↑ Asatrian, Garnik, "Dimli", Encyclopædia Iranica, VI (5), 1995: 405–411, İstifadə tarixi: 7 iyun 2020
- ↑ Bozbuğa, Rasim. "Bilinmeyen Halk: Zazalar" [Unknown peoples; Zazas]. Akademik Hassasiyetler. 1 (1). 2014: 56–57.
- ↑ Keskin, Mesut, Zaza Dili (Zaza Language) (PDF) (türk), 1, Bingöl: Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, 2015, 7 iyun 2020 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 7 iyun 2020
- ↑ Aktan, Sertaç. "KONDA'dan dikkat çeken araştırma: Türkiye'nin nüfusu 100 kişi olsaydı". Euronews. 3 may 2019. 23 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 dekabr 2023.
- ↑ Yetkin, Murat. "Türkiye'de kaç Kürt, kaç Sünni, kaç Alevi yaşıyor?" (türk). Yetkin Report. 18 noyabr 2019. 23 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 dekabr 2023.
- ↑ ""Zaza dili"". Glottolog. 2024. İstifadə tarixi: 2 fevral 2026.
- 1 2 3 Zazaların web sitesi :Zaza Nüfusunun yerleşim tablosu Arxivləşdirilib 2011-03-05 at the Wayback Machine
- ↑ "Etnologue report for Zaza-Gorani". 28 oktyabr 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 avqust 2010.
- ↑ Stratejikboyut.com : Zaza Vekilden Gençlere Mesaj Arxivləşdirilib 2009-11-11 at the Wayback Machine :...Kürt açılımının Meclis'te yarın yapılacak görüşmeleri merakla beklenirken, AK Parti'nin Zaza kökenli Bingöl Milletvekili Devlet Bakanı Cevdet Yılmaz'dan Kürt gençlerine mesaj geldi. Bakan Yılmaz, "Gençlere şunu söylemek lazım: Şu anda Türkiye Cumhuriyeti'nin bir bakanıyım. Türkiye'de gerçekten ayrımcılık olsa buralara gelemezdim" dedi.
- ↑ MALİYEYİ BİR KÜRT BAKAN, EKONOMİYİ DE BİR ZAZA BAKAN YÖNETİYOR Arxivləşdirilib 2011-06-07 at the Wayback Machine:...Devlet Bakanı Cevdet Yılmaz, eğer ayrımcılık olsaydı Türkiye’nin kalkınması bir Zaza’ya teslim edilmezdi. Devlet Bakanı Cevdet Yılmaz, Türkiye`de ayrımcılık yapıldığı iddialarının yersiz olduğunu söyledi. Bakan Yılmaz, memleketi Bingöl`de, "Eğer ayrımcılık olsaydı bizler o noktaya gelemezdik, Türkiye`nin kalkınması bir Zaza`ya teslim edilmezdi." açıklaması yaptı. Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Gaziantep’te yaptığı konuşmada "Binlerce kardeşimiz oralarda çalışıyor. Kim istemez ki kendi kardeşine, kendi köylüsüne hizmet etmeyi. Benim sizlerden bir ricam var. Buradaki huzuru engelleyenlere oy vermeyin. Esnafa zorla kepenk kapattıranlara oy vermeyin. Batman'ın imajını bozanlara oy verirsek buraya yatırımcı gelmez. Çocuklarımız yine işsiz kalır. Biz daha çok özgürlük, daha çok demokrasi, daha çok iş ve aş diyoruz." dedi. "Ben de sizin gibi Kürt'üm, ben de Kürtçe biliyorum." ifadesini kullanan Şimşek, herkesin birinci sınıf vatandaş olduğunu vurgulayarak, şöyle konuştu: "Birinci sınıf olmazsa Maliye Bakanlığı'nı niye bir Kürt'e teslim ediyorlar? Kürtçe üzerinde bir yasak var mı? Yok. Kürtlere kötü bir muamele yapılıyor mu? Yok.dedi
- ↑ Radikal : Tunceli Üniversitesi'nde yeni seçmeli dersler: Zazaca ve Kürtçe:..Tunceli Üniversitesi Rektörü Prof.Dr. Durmuş Boztuğ, Alevi Dedesi Ahmet Yurt'un deyişleriyle açılışı yapılan üniversite yerleşkesinin tanıtım töreninde, Kürtçe ve Zazaca lehçesinin seçmeli ders olarak okutulacağını açıkladı. Prof.Dr. Boztuğ, "Edebiyat Fakültemiz bünyesinde, bölgenin konuşulan yerel dilleri Zazaca ve Kürtçe ile birlikte Anadolu Sevgisi Felsefesi derslerini seçmeli ders olarak öğrencilerimize veriyoruz. Anadolu Sevgi Felsefesi derslerine de bizzat ben gireceğim" dedi. Devlet Bakanı Cevdet Yılmaz, kendisinin de Zaza kökenli olduğunu, bu adımın ülkenin geleceğine katkı sunacağını söyledi.
Etnik qrup haqqında olan bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. |