Zəng — metal günbəz (adətən bürünc) formasında olan, günbəzin içərisindəki ilgəkdən asılmış, çırpıcı və ya zəngin özü yelləndikcə zəngin yanlarına vuran zərb aləti. Xüsusi qrup çırpıcısız zınqırovlardır, bunlar zəngin xarici tərəfindən ayrıca bir əşya (vurucu və ya çəkic) ilə vurulur. Zəng kökü tarixdən əvvəlki dövrlərə gedən bir alətdir. Zil çalınmağa başladıqda, onu toxmağla vuraraq ondan bir səs çıxarılır.[2] Normal harmoniklər verdiyi əsas nota əlavə olunur (yuxarı səkkizli, beşlik, alt üçlü, alt səkkizli). Bu harmoniklərin dəqiqliyi zəngin konturundan (xarici və daxili dairədən) asılıdır. Zilin tənzimlənməsi üstündəki ərintinin ölçüsünün azaldılması ilə əldə edilir. Ərintinin haradan endiriləcəyi müəyyən edilir. Bunlar hər harmonikin ortaya çıxdığı yerlərdir. Zəngin ərintisi 78% mis və 22% qalaydan ibarətdir. Günümüzdə elektrik mühərriki zəng çalmaq üçün istifadə olunur. Mühərrik makaranı idarə edir. Keçmişdə makaraya bir ip bağlanırdı. Ən dolğun səs içəridən vurulan toxmaqla əldə edilir. Xaricdən vuran bir çəkicdən istifadə edilərsə, səs çox mədəni olacaqdır. Bu gün operalarda və orkestrlərdə zəng səsi köklənmiş metal borulardan hazırlanmış xüsusi bir alət ilə verilir.[3]
| Zəng | |
|---|---|
 | |
| Təsnifat | zərb musiqi aləti |
| Hornbostel–Zaks təsnifatı | 111.242[1] |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Notu dördüncü sıra Fa uyğunluğu ilə Timbal və ya Drum partiyasında yazılır. Tələb olunarsa, bütün səslərdə ifa edilə bilər. Səsinin təsiri iki səkkizli yuxarıdandır. Bəstənin yerinə görə, bəstəkar hansı bəy zənginin istifadə olunacağını müəyyənləşdirməlidir. Zənglər təsirli və əzəmətli bir effekt yaradırlar.
Zəngin tarixi 4000 ildən çoxdur. Kəşf edilən ən erkən zənglər (e.ə. 23-17-ci əsrlər) kiçik idi və Çində istehsal olunurdu.[4] Çin həmçinin bir neçə onlarla zəngdən ibarət musiqi alətinin yaradılmasında da öncülük etmişdir. Oxşar alət (karilyon) Avropada təxminən 2000 il sonra yayılıb.[5]
Köhnə dünyadan məlum olan ən erkən zəng hazırda Britaniya Muzeyində saxlanılan və eramızdan əvvəl IX əsrə aid Assuriya zəngidir.[6]
- ↑ Consortium M. Revision of the Hornbostel-Sachs Classification of Musical Instruments by the MIMO Consortium.
- ↑ Ross, 1911. səh. 687–691
- ↑ Rubino, Anthony. Why Didn't I Think of That?: 101 Inventions that Changed the World by Hardly Trying (ingilis). Simon and Schuster. 18 mart 2010. ISBN 978-1-4405-0698-7.
- ↑ von Falkenhausen, 1994. səh. 132
- ↑ Rostoker, Bronson və Dvorak, 1984. səh. 750
- ↑ Fletcher, Rossing, 2008. səh. 685: Cites Schoofs et al., 1987 for major-third bell.
- Fadul, Jose A. Fadul's Encyclopedia of Bells. 2015. Lulu Press. ISBN 978-131-260-110-9
- Murdoch, James. (1903). A History of Japan. London: Paul, Trench, Trubner. [re-issued by en:Routledge, London, 1996. ISBN 978-0-415-15416-1
- Ponsonby-Fane, Richard A. B. (1956). Kyoto: The Old Capital of Japan, 794–1869. Kyoto: The Ponsonby Memorial Society.
- Spencer, Ann "And round me rings": bell tales and folklore. Toronto: Tundra, 2003 ISBN 0-88776-597-1
- Titsingh, Isaac. Annales des empereurs du Japon. Paris: Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland. 1834. Siyun-sai Rin-siyo. Nipon o daï itsi ran. 1652.
- Willis, Stephen Charles. Bells through the Ages: from the Percival Price Collection = Les Cloches à travers les siècles: provenant du fonds Percival Price. Ottawa: National Library of Canada, 1986. 34 p., ill. with b&w photos. N.B.: Prepared on the occasion of an exhibition of the same title, based on the collection of bell and carillon related material and documentation, of former Dominion en:Carillonneur (of Canadian Parliament, Ottawa), Percival Price, held at the National Library of Canada (as then named), 12 May to 14 Sept. 1986; some copies come with the guide to the taped dubbings of the recordings played as background music to the displays, as technically prepared by Gilles Saint-Laurent and listed by Stephen Charles Willis, both of the library's Music Division; English and French texts respectively divided into upper and lower portions of each page. ISBN 0-662-54295-9