Zəhra Say və ya Fatma Zəhra Say (türk. Fatma Zehra Say; 18 fevral 1906, Ankara, Ankara vilayəti – 16 dekabr 1990, İstanbul) — Türkiyə rəssamı. O, həmçinin əvvəllər müəyyən edilmiş dini qanun əvəzinə, 1926-cı ildə qəbul edilmiş dünyəvi ailə kodeksi ilə evlənən ilk türk qadını idi.[1] Qadın bərabərliyi ilə bağlı fikirlərinə görə Atatürk dövrünün simvollarından birinə çevrildi. Bir rəssam kimi təbiət, çiçəklər və meyvə təsvirləri ilə tanınır. O, Emel Sayın anası və pianoçu Fazıl Sayın nənəsidir.[2]
| Zəhra Say | |
|---|---|
| türk. Zehra Say | |
| Doğum tarixi | 18 fevral 1906 |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 16 dekabr 1990 (84 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Vəfat səbəbi | Altsheymer xəstəliyi |
| Milliyyəti | türk |
| Vətəndaşlığı |
 Türkiyə |
| Uşağı | 2 (Emel Say daxil olmaqla) |
| Fəaliyyəti | rəssam |
| Təhsili | |
Zəhra Say 1906-cı ildə Ankarada Fatma Zəhra Bilgin adı ilə anadan olub.[3] 1925-ci ildə İzmir Müəllim Hazırlama Məktəbini bitirib. Məzun olduqdan sonra 18 fevral 1926-cı ildə riyaziyyat müəllimi Fuat Say ilə evlənib. Bu ilk rəsmi evliliklə Zəhra Xanım Cümhuriyyətin ilk rəsmi evli türk qadını olub. Onların iki övladı olub: Emel və Arkan Say.[4]
Evləndikdən sonra təhsilini İstanbul İncəsənət Akademiyasında davam etdirib. Təhsil aldığı emalatxana akademiyadakı Namık İsmayılın Rəsm şöbəsi olub və 1929-cu ildə oradan məzun olub. Bundan sonra o, rəsm müəllimi olub və İstanbuldakı Cağaloğlu Qızlar Liseyində dərs deməyə başlayıb, eyni zamanda İncəsənət Akademiyasının Dekorativ Sənətlər şöbəsində təhsilini davam etdirib. 36 il müəllimlik edib. 1960-1970-ci illər arasında rəssamlıq karyerasına ABŞ-da işləməklə davam edib.[2][5]
İlk sərgisini 1982-ci ildə İstanbuldakı A Qalereyasında keçirib.[5] Daha sonra onun 10 fərdi və bir çox qrup sərgiləri də daxil olmaqla sərgiləri olub.[6].
Altsheymer xəstəliyinə görə son rəsmini, "Maui adası"nı bitirə bilməyib. Qızı Emel Saydan onu bitirməsini istəyib. Emel rəssam deyildi, amma rəsmi bitirib sərgilədi.[7] Bu sərgidə Gürdal Duyar rəsmi kəşf etdi və Emeli özünün rəssam olduğuna inandırdı və beləliklə, Zəhra Sayın qızı Emel rəssamlar dünyasına qədəm qoydu.
18 fevral 1926-cı ildə 20 yaşında eyni zamanda müəllimlik edən riyaziyyat müəllimi Fuat Say ilə nigaha daxil oldu.[10] Türkiyə Mülki Məcəlləsi bir gün əvvəl, 17 fevral 1926-cı ildə təsdiq edilmişdi. Mustafa Kamal Atatürk 1928-ci ildə yeni əlifbanı tətbiq etdiyindən, nikah şəhadətnaməsi Köhnə Türkcəsində yazılmışdı.[11] Şahidlər arasında Bolu millət vəkili Tunalı Hilmi bəy və Ərzurum millət vəkili Mahmut bəy də var idi. Bu nikah Türkiyə Respublikasının tarixinə ilk rəsmi qeydiyyata alınmış nikah kimi daxil oldu. Bu nikahın rəsmi elanını şəxsən Ədliyyə Naziri Mahmud Əsəd Bozqurd vermişdi.[12][13][14]
Evliliyi simvolizə edən "Qoşa Göyərçinlər" heykəli 2002-ci ildə İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsi tərəfindən İzmir Beynəlxalq Ədalətli Nikah Qeydiyyatı İdarəsinin girişində Türkiyədə ilk rəsmi qeydiyyata alınmış qadın Zəhra Say və onun əri Fuat Sayın xatirəsinə ucaldılmışdır. Ağ mərmər postament üzərində bürünc tökmə üsulu ilə hazırlanmış heykəl bir-birinə bağlı nikah üzüklərindən ibarətdir. Heykəl İzmirdə anadan olmuş heykəltəraş Bihrat Mavitan tərəfindən layihələndirilib.[15]
Zəhra Say İstanbulun təbii mənzərəsinin təsvirləri ilə tanınır. O, mənzərələr və natürmortlar çəkib. Onun rəsmləri təbiətin realistik təfsirləri kimi təsvir olunur.
Zəhra Say o vaxtkı Milli Təhsil, Gənclər və İdman naziri Avni Akyoldan "Türkiyə incəsənətinə 50 illik xidmətinə" görə fəxri fərman alıb.[16]
Tarık Akanın 2016-cı ildə çəkdiyi "Atatürkün Alov Çiçəkləri" sənədli filmi Cümhuriyyətin qurulmasında qadınlarla bağlı islahatların hekayəsini izah edir. Sənədli film Cümhuriyyətin ilk illərində Zəhra Say, Səbihə Gökçən, Muazzez İlmiyə Çığ, Nüzhət Göydoğan, Jalə İnan, Halet Çambel və Afət İnanın həyat hekayələrini təsvir edir.[17]
- ↑ "Resmi nikâhla evlenen ilk Türk kadını Zehra Say" (türk). Cumhuriyet. 14 iyun 1987. səh. 6. 12 may 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2019 – Cumhuriyet Arşivi vasitəsilə.
See:Talk:Zehra Say
(#redundant_parameters) - ↑ 1 2 Şahamettin Kuzucular. "Zehra Say( 1906 İstanbul – 2004 ten sonra )". edebiyatvesanatakademisi.com (türk). 16 sentyabr 2015. 20 aprel 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 aprel 2018.
- ↑ Cikar, Jutta. Türkischer Biographischer Index. Walter de Gruyter. 2004. 884. ISBN 3110965771.ISBN 9783110965773
- ↑ "Yarım kalan ada tablosu tamamlandı". Hürriyet (türk). 14 dekabr 2004. 20 aprel 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 may 2018.
- ↑ 1 2 "Zehra Say". TurkishPaintings.com (türk). İstifadə tarixi: 19 aprel 2018.
- ↑ "Minyatürde Gemiler" (PDF). HorHor (türk). 1991. 20 aprel 2018 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 19 aprel 2018.
- ↑ "Yarım kalan ada tablosu tamamlandı" (türk). Hürriyet. 14 dekabr 2004. 20 aprel 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2019.
- ↑ "Yüzyıl başlarında 21 kadın ressam" (PDF) (türk). 21 aprel 1992. səh. 11. 001508121006. 6 may 2018 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 5 may 2018.
- ↑ "Resmi nikâh öncüsü" (türk). Milliyet. 22 may 1990. səh. 1. 13 may 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2019.
- ↑ Özdil, Yılmaz. "90 yillik enkaz oyle mi?" (türk). Sözcü. 2 mart 2016. 6 may 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2019.
- ↑ Menteşoğlu, Behman. Evet mi? Hayır mı?, Evlilik zor, bekârlık hoş zanaat! // Este Magazin (türk). № 6. Academy Istanbul Education and Culture Foundation. — 2016. oktyabr. — 53. İstifadə tarixi: 2018-05-12.
- ↑ Baki Sarısakal. TÜRKİYE CUMHURİYETİ'NDE İLK RESMİ NİKÂH (PDF) (Hesabat) (türk). 25 oktyabr 2018 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 may 2018.
- ↑ Aydoğan, Tolga. "Türkiye'deki İlk Resmi Nikah". tolgaaydogan.com (türk). 2017. 6 may 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 may 2018.
- ↑ Uysal, Erhan. "Cumhuriyet tarihimizde ilk resmi nikâh" (türk). Kocaeli. Barış. 2 avqust 2017. 6 may 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2019.
- ↑ "Fuar'da Çifte Kumrular Heykeli açıldı". izmir.bel.tr (türk). İzmir Metropolitan Municipality. 1 may 2002. 13 may 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 may 2018.
- ↑ (PDF) (Türkçe) http://www.bakisarisakal.com/turkiyecumhuriyetindeilkresminikah.pdf (#bare_url_missing_title).
- ↑ (Türkçe) http://www.kameraarkasi.org/yonetmenler/belgeseller/ataturkunalevcicekleri.html (#bare_url_missing_title).