Yohannes Ştark (alm. Johannes Stark; 15 aprel 1874[2][3][…] – 21 iyun 1957[4][2][…]) – 1919-cu ildə "Ştark effekti"ni kəşf etdiyinə görə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüş alman fiziki.
| Yohannes Ştark | |
|---|---|
| alm. Johannes Stark | |
 | |
| Doğum adı | Johannes Nikolaus Stark |
| Doğum tarixi | |
| Doğum yeri |
Şikendrof,  Almaniya |
| Vəfat tarixi | |
| Vəfat yeri | Traunstein |
| Vətəndaşlığı | Almaniya |
| Elm sahəsi | Fizika |
| İş yerləri | |
| Təhsili | |
| Elmi rəhbəri | Oygen Lommel |
| Üzvlüyü |
|
| Mükafatları | Fizika üzrə Nobel mükafatı(1919) |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
1924-cü ildən Adolf Hitlerin tərəfdarı olan Ştark, digər Nobel mükafatçısı Filipp Lenard ilə birlikdə yəhudi fiziklərin Almaniya müəssisələrindən uzaqlaşdırılmasını hədəfləyən antisemit "Alman fizikası" hərəkatının əsas simalarından biri olmuşdur. 1947-ci ildə denasifikasiya məhkəməsi tərəfindən "baş cinayətkar" elan edilsə də, 1949-cu ildə apelyasiya şikayətindən sonra bu status "az əhəmiyyətli cinayətkar" dərəcəsinə endirilmişdir.[5]
1900-cü ildə Ştark Göttingen Universitetində privat-dosent (maaşsız mühazirəçi) kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1906-cı ildə Hannoverdə Kral Texniki Ali Məktəbinə (Königliche Technische Hochschule) qeyri-adi professor, 1909-cu ildə isə Aaxen Texniki Ali Məktəbinə (Technische Hochschule Aachen) professor təyin edilmişdir. 1917–1922-ci illər arasında Qrayfswald və Vürtsburq universitetlərində professor kimi çalışmışdır.
1919-cu ildə Ştark "kanal şüalarında Dopler effektinin kəşfinə və spektral xətlərin elektrik sahəsində parçalanmasına görə" (sonuncu kəşf "Ştark effekti" kimi tanınır) Fizika üzrə "Nobel" mükafatı ilə təltif edilmişdir.
1933-cü ildən 1939-cu ildə təqaüdə çıxanadək Ştark "Fizika-Texnika Reyx İnstitutu"nun (Physikalisch-Technische Reichsanstalt), həmçinin "Alman Elmi Təxirəsalınmaz Yardım Assosiasiyası"nın (Notgemeinschaft der Deutschen Wissenschaft) prezidenti vəzifələrini icra etmişdir.
Maraqlıdır ki, 1907-ci ildə "Radioaktivlik və Elektronika İlliyi" (Jahrbuch der Radioaktivität und Elektronik) jurnalının redaktoru olan Ştark, o zamanlar hələ kifayət qədər tanınmayan Albert Eynşteyndən nisbilik prinsipi haqqında icmal məqaləsi yazmağı xahiş etmişdi. Ştarkın 1907-ci ildə "Physikalische Zeitschrift" jurnalında dərc olunan məqaləsində "H. A. Lorents və A. Eynşteyn tərəfindən formullaşdırılmış nisbilik prinsipi"ndən və "Plankın M0 = E0/c2 münasibəti"ndən sitat gətirməsi, onun nisbilik nəzəriyyəsindən və Eynşteynin erkən işlərindən təsirləndiyini göstərirdi.[6] O, həmin məqalədə sükunətdə olan elektronun kütləsi ilə bağlı enerji miqdarını, yəni "elementar enerji kvantını" hesablamaq üçün e0 = m0c2 tənliyindən istifadə etmişdi. Məhz həmin icmal üzərində işləyərkən[7] Eynşteyn, sonradan ona dünya şöhrəti qazandıracaq ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə aparan düşüncə silsiləsinə başlamışdı. Ştarkın sonradan "Alman fizikası" hərəkatı daxilində Eynşteyn əleyhdarı və anti-nisbilik təbliğatçısı kimi fəaliyyət göstərməsi bu tarixi faktı xüsusilə ironik edir.[8]
Ştark, əsasən elektrik və digər əlaqəli mövzularda 300-dən çox elmi məqalə dərc etdirmişdir.
- ↑ (unspecified title). doi:10.5281/ZENODO.18315206
- 1 2 Johannes Stark // Encyclopædia Britannica (ing.).
- ↑ Johannes Stark // Brockhaus Enzyklopädie (alm.). F.A. Brockhaus, 1796.
- ↑ Штарк Йоханнес // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
- ↑ Kleinert, Andreas. "Das Spruchkammerverfahren Gegen Johannes Stark" [The Denazification Hearing against Johannes Stark] (PDF). Sudhoffs Archiv (German və English). 67 (1). 1983: 13–24. ISSN 0039-4564. İstifadə tarixi: 13 noyabr 2025.
- ↑ Stark, J. "Elementarquantum der Energie, Modell der negativen und der positiven Elekrizitat". Physikalische Zeitschrift. 24 (8). 1907: 881.
- ↑ Einstein, A. "Ueber das Relativitatprinzip und die aus demselb gezogenen Folgerungen". Jahrbuch der Radioaktivität und Elektronik. IV. 1907: 411. Translated in Schwartz, H. M. (1977) Einstein's comprehensive 1907 essay on relativity, parts I, II, III Arxivləşdirilib 2013-03-15 at the Wayback Machine, American Journal of Physics, June, September and October, 1977.
- ↑ Norton, John D. "Einstein and Nordström: Some Lesser-Known Thought Experiments in Gravitation", John Earman, Michel Janssen, John D. Norton (eds.), Birkhäuser, 1993, pp. 3–29 (p. 6). ISBN 0-8176-3624-2
- Pictures of a Danish translation of Stark's Adolf Hitler: Aims and Personality
- Klaus Hentschel (ed.) Physics and National Socialism. An Anthology of Primary Sources., Birkhäuser-Verlag, Basel, 1996; 2. Aufl. 2011, ISBN 3034802021.
- ZBW-nin XX əsrin mətbuat arxivində Yohannes Ştark haqqında qəzet parçaları
- Əsərləri və ya müəllifi olduğu işlər: Yohannes Ştark İnternet arxivində
