Yalova Atatürk köşkü

Roma və Bizans dövrlərinə gedib çıxan tarixi və müalicəvi suları ilə tanınan Yalova termalı, Osmanlı imperiyasının sonlarında diqqəti cəlb etmiş, burada kiçik tikinti və təmir işləri aparılmışdır. Müalicəvi təbii bulaqları və yaşıllığı ilə Yalova və Termal Atatürkün heyran olduğu ərazilərdən idi.

Yalovaya olan sevgisi ilə tanınan Mustafa Kamal Atatürk əvvəlcə Baltacı fermasındakı malikanədə, sonra isə Millət fermasındakı malikanədə qalıb.^[1] 1929-cu ildə Mustafa Kamal və dostları İran şahı Rza şah Pəhləvini qəbul etmək üçün Termaldakı malikanənin bu gün yerləşdiyi yeri seçiblər. Tikintisi 38 günə başa çatan malikanə 1929-cu ilin yayında tamamlanaraq Prezidentin xidmətinə verildi.

Pavilyondakı mebellərin əksəriyyəti Dolmabağça sarayından gətirilib. İstifadə olunan xalçalar Hereke xalça fabrikinə, çinlər isə Yıldız porselənə aiddir.^[2][3]

Türkiyə Respublikasının siyasi və sosial quruluşuna təsir edən Çoxpartiyalı sistemə keçid, Yerli Məhsullar Həftəsi, Türk Tarix Qurumu və Türk Dil Qurumunun yaradılması və Quranın türk dilinə tərcüməsi səyləri kimi dövrün bir çox mühüm qərarları Yalovadakı Atatürk Köşkündə qəbul edilib.^[4]

Köşk 1981-ci ilə qədər Prezident iqamətgahı kimi xidmət etmişdir. Həmin il Prezident Kənan Əvrən onun təmiri və bərpası üçün əmr vermiş, il ərzində təmir işləri başa çatdıqdan sonra, köşk rəsmi iqamətgah olduğu dövrdən qalma mebelləri ilə birlikdə muzey kimi ictimaiyyətə açılmışdır.

Cümhuriyyət dövründən qalma türk memarlığının ilk nümunələrindən biri olan bu iki mərtəbəli taxta tikili 245 kvadrat metr sahəni əhatə edir. Konstruksiyada 3 qəbul zalı, vanna otağı, yataq otağı və iş otaqları da daxil olmaqla ümumilikdə 11 otaq var. Taxta konstruksiyasına görə, daxili mətbəxi yoxdur. Köşkün rəsmi yaşayış yeri kimi istifadə edildiyi dövrdə yeməklər köşkün xaricində qurulmuş müvəqqəti mətbəxlərdə hazırlanır və hazırlanmış yeməklər köşkə gətirilirdi. Daha sonra qablar binanın zirzəmisindəki qabyuyulan yerdə yuyulurdu.

Köşkdən yalnız yay aylarında istifadə olunduğundan istilik sistemi yox idi. Birinci mərtəbənin girişindəki qəbul zalında Nurəddin Niyazinin "Qurğuşunlu hamam və qadınlar" adlı rəsmi, Almaniya istehsalı olan piano, Yapon vazaları və Misir heroqlif yazıları ilə bəzədilmiş mis və qara ağacdan hazırlanmış buxur vardır. Girişin solundakı zal həmçinin iclas otağı kimi də istifadə olunurdu. İclas otağının içərisində masa və maral dərisindən hazırlanmış stullarla yanaşı, bilyard masası, Atatürkə hədiyyə edilmiş Fransa istehsalı piano və Atatürkə məxsus Amerika istehsalı RMC markalı radio da var.

Köşkün xaricində, qədim tunel və qurbangahın qarşısında yerləşən köhnə taxta kinoteatr binası bərpa edilərək kinoteatr-kafeterya kimi yenidən istifadəyə verilib. Gündüzlər kafeterya kimi xidmət göstərən iki mərtəbəli binada axşamlar isə filmlər nümayiş olunur. Köçkə çox yaxın yerləşən taxta bina, Sultan II Əbdülhəmidin hakimiyyəti dövründə istirahət köşkü kimi inşa edilmiş və Cümhuriyyət dövründə Yaveran köşkü kimi istifadə edilmişdir. Yenidənqurma işlərindən sonra Yaveran köşkü qonaq evi kimi fəaliyyət göstərməyə başladı.^[5]