Butun axtardiqlarinizi tapmaq ucun buraya: DAXIL OLUN
  Mp4 Mp3 Axtar Yukle
  Video Axtar Yukle
  Shekil Axtar Yukle
  Informasiya Melumat Axtar
  Hazir Inshalar Toplusu
  AZERI CHAT + Tanishliq
  Saglamliq Tibbi Melumat
  Whatsapp Plus Yukle(Yeni)

  • Ana səhifə
  • Təsadüfi
  • Yaxınlıqdakılar
  • Daxil ol
  • Nizamlamalar
İndi ianə et Əgər Vikipediya sizin üçün faydalıdırsa, bu gün ianə edin.

Xudayarlı

Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunda kənd
  • Məqalə
  • Müzakirə

Xudayarlı[1][2] — Azərbaycan Respublikasının[3][4][5] Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun[6] Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd[3][4][5].

Xudayarlı
39°09′17″ şm. e. 46°56′26″ ş. u.
Ölkə  Azərbaycan
Region Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu
Rayon Cəbrayıl rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Mərkəzin hündürlüyü təqribən 270 m
Xudayarlı xəritədə
Xudayarlı
Xudayarlı

Mündəricat

  • 1 Toponimikası
  • 2 Coğrafiyası
  • 3 Tarixi
  • 4 Mədəniyyəti
    • 4.1 Tarixi abidələri
  • 5 Əhalisi
    • 5.1 Tayfaları
    • 5.2 Əhali statistikası
  • 6 İqtisadiyyatı
  • 7 Həmçinin bax
  • 8
  • 9 Mənbə
  • 10 İstinadlar

Toponimikası

Xudayarlı kənddə yaşayan dörd nəsildən birinin adıdır. Böyük Vətən müharibəsi illəri ərzində kənd əhalisinin bir hissəsi Xələfli qəsəbəsinə, qalan hissəsi isə Xudafərin körpüsünün yanına köçmüşdü. Odur ki, kənd bəzən Xudafərin kimi də adlandırılır.[7]

Coğrafiyası

Araz çayının sol sahilində, düzənlikdə salınmışdı[8]. Kənd təqribən dəniz səviyyəsindən 270 m yüksəklikdə yerləşir[1][2][9].

Tarixi

Kənd öz adını Xudayar yüzbaşı Çələbiyanlıdan almışdı[8]. O, 1799-cu ildə Qaradağ vilayətinin Çələbiyanlı elində öz adı ilə adlanan obada anadan olmuşdu[8]. Bəzi bilgilərə görə Şərəfabad şamı deyilən yurdda dünyaya gəlib.

Molla yanında oxumuşdu. Atasından sonra obalarına yüzbaşılıq etmişdi. Xudayar yüzbaşı 1835-ci ildə Çələbiyanlı elinin bir neçə obası ilə Qarabağa gəlmişdi. Hələ Qaradağdan tanıdığı Cəfərqulu xan Məhəmmədhəsən ağa oglu Sarıcalı-Cavanşirə (Cəfərqulu xan Nəvaya) müraciət etmiş, ondan Diridağını almışdı. Burda qışlaq qurmuş, yayı yaylaqda keçirmişdi.[8] Adi bir yüzbaşı olmasına baxmayaraq bir sıra görkəmli adamlarla dostluq etmişdi.

İran şahının vəliəhdi Abbas Mirzə Naibəssəltənə onu şəxsən tanıyırmış[8]. II Rus-İran savaşında şahzadənin tapşırıqlarını yerinə yetirmişdi.

Abbas Mirzənin vəfatından sonra Qaradağ hakimi ilə yola getməmiş, Qarabağa mühacirət etmişdi[8]. Qarabağda heyvandarlıqla məşğul olmuş, hakimin xahişlərinə baxmayaraq geri qayıtmamışdı. Xudayar yüzbaşı 1870-ci ildə vəfat edib. Xudayar yüzbaşı Şərəfnisə xanımla ailə qurmuşdu. Mustafa (1830-?), Əsədulla (1832-?), Fərəculla (1839-?), Əmənulla (1842-?) adlı oğulları, Hürnisə və Gülnisə adlı qızları vardı. Kəndin aparıcı tayfası onun törəmələri idilər. Xudayarlı obasından Əziz Fərəc yüzbaşı oğlu çar zabiti idi. Teymur Fərhad oğlu I Dünya müharibəsində iştirak etmişdi.

"1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya bölgəsi əhalisinin statistik məlumatları toplusu"na əsasən, Yelizavetpol quberniyasının Cəbrayıl qəzasının Qovşudlu kənd cəmiyyətinin (i.ə.rus orf. Ковшутлинское сельское общество) tərkibində Xudayarlı (i.ə.rus orf. Худаярлу — Xudayarlu) kəndi qeyd olunur[10].

1911-ci ildə nəşr olunmuş 1912-ci il üçün Qafqaz Təqviminə görə, Yelizavetpol quberniyasının Qaryagin qəzasının tərkibində Xudayarlı (i.ə.rus orf. Худаярлу) kəndi qeyd olunur[11].

1921-ci ilin Azərbaycan kənd təsərrüfatı siyahıyaalınmasına əsasən, Qaryagin qəzasının Sultanlı icmasının tərkibində Xudayarlı kəndi qeyd olunur[12].

Azərbaycan SSR-in Xalq Təsərrüfatının Uçotu İdarəsi (Az. X. T. U. İ.) tərəfindən 1933-cü ildə hazırlanmış "ASŞC-in İnzibati bölünüşü" nəşrinə əsasən, 1 yanvar 1933-cü il tarixinə görə, Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kənd şurasının tərkibində Dərzili, Kavdar, Məstalıbəyli, Qumlaq, Xudayarlı məskun yerləri qeyd olunur[13].

1961-ci ildə Xudayarlı kəndi Azərbaycan SSR-nin Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kənd Sovetinin tərkibində idi[14].

Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 4 yanvar 1963-cü il tarixli qərarına əsasən, Cəbrayıl rayonu ləğv olunmuş, ərazisi isə Füzuli rayonunun tərkibinə verilmişdi. 1 oktyabr 1963-cü il tarixində Xudayarlı kəndi Azərbaycan SSR-nin Füzuli rayonunun Şahvəlli kənd Sovetinin tərkibində qeyd olunur.[15]

17 iyun 1964-cü il tarixində Cəbrayıl rayonu yenidən təşkil olunmuşdu[16]. Azərbaycan SSR-nın həm 1968-ci il üçün[16], həm 1977-ci il üçün[17] inzibati ərazi bölgüsünə görə, Xudayarlı kəndi Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kənd Sovetinin tərkibində göstərilirdi[16][17][18].

Cəbrayıl rayonu 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş[19], 2020-ci ildə işğaldan azad olunmuşdu[20][21]. Rayonun Cocuq Mərcanlı kəndi hələ 1994-cü ildə işğaldan azad olunmuş, 2016-cı ildə isə Azərbaycan Ordusunun tam nəzarətinə keçmişdi[21].

Hal hazırda, Xudayarlı kəndi Azərbaycan Respublikasının[3][4][5] Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun[6] Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kənd inzibati ərazi dairəsinin tərkibindədir[3][4][5].

Mədəniyyəti

Azərbaycan aşıq şeirinin babası Dirili Qurbani, Dirili Surxay əslən bu kəndəndirlər[8].

Tarixi abidələri

Kənddə anaxaqanlığı dövründən qalma Mazan nənə türbəsi, Qız qalası (Cəbrayıl) istehkamı, Dirili Qurbaninin məzarı, Mərmər ana türbəsi və başqa tarixi abidələr qərar tuturdu[8].

Əhalisi

Tayfaları

Xudayarlı, Hacıabasəlilər, Abışlı, Hacıhüseynli…

Əhali statistikası

"1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya bölgəsi əhalisinin statistik məlumatları toplusu"na əsasən, Cəbrayıl qəzasının Qovşudlu kənd cəmiyyətinin (i.ə.rus orf. Ковшутлинское сельское общество) Xudayarlı (i.ə.rus orf. Худаярлу — Xudayarlu) kəndində 27 tüstü var idi və burada 129 azərbaycanlı (mənbədə "tatar" kimi göstərilmiş) yaşayırdı, onlar inanc baxımdan şiə və kəndli idilər.[10]

1911-ci ildə nəşr olunmuş 1912-ci il üçün Qafqaz Təqviminə görə, Yelizavetpol quberniyasının Qaryagin qəzasının Xudayarlı (i.ə.rus orf. Худаярлу — Xudayarlu) kəndində 157 nəfər yaşayırdı, onların əksəriyyəti azərbaycanlılar idi və təqvimdə "tatar" kimi göstərilmişdir.[11][22]

1921-ci ilin Azərbaycan kənd təsərrüfatı siyahıyaalınmasına əsasən, Qaryagin qəzasının Sultanlı icmasının Xudayarlı kəndində 144 nəfər əhali, 34 təsərrüfat var idi, əhalinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarət idi (mənbədə Azərbaycan türkləri kimi göstərilib)[12][23].

Azərbaycan SSR-in Xalq Təsərrüfatının Uçotu İdarəsi (Az. X. T. U. İ.) tərəfindən 1933-cü ildə hazırlanmış "ASŞC-in İnzibati bölünüşü" nəşrinə əsasən, 1 yanvar 1933-cü il tarixinə görə, Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kənd şurasına daxil olan Xudayarlı məskun yerində 34 təsərrüfat və 253 nəfər əhali (121 kişi və 132 qadın) var idi. Kənd şurasının (Dərzili, Kavdar, Məstalıbəyli, Qumlaq, Xudayarlı məskun yerləri) əhalisinin 98.9%-i azərbaycanlılardan (mənbədə "türk" kimi göstərilmiş) ibarət idi. Kənd şurası üzrə 187 təsərrüfat, 1385 nəfər əhali var idi (684 kişi, 701 qadın).[13]

İqtisadiyyatı

Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

Həmçinin bax

  • Cəbrayıl rayonu
  • Xudayar yüzbaşı Çələbiyanlı

  • Azərbaycan Respublikası Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyəti

Mənbə

  • Ənvər Çingizoğlu, Yük üstü çadırlı, yük altı qatırlı oba — Xudayarlı, Bakı, "Soy" dərgisinin buraxılışı, 2004, 128 səh.

İstinadlar

  1. ↑ 1 2 "Karabakh Digital Geoinformation System". qrgs.emlak.gov.az. İstifadə tarixi: 12 dekabr 2025.
  2. ↑ 1 2 "Google Maps". Google Maps (ingilis). İstifadə tarixi: 12 dekabr 2025.
  3. ↑ 1 2 3 4 "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024". www.azstat.org (az.).
  4. ↑ 1 2 3 4 İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024 (PDF). BAKI: AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ. Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır. 2024. Səhifə 41.
  5. ↑ 1 2 3 4 "İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024". Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası (az.). 2024.
  6. ↑ 1 2 "Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI". Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası. 7 iyul 2021-ci il.
  7. ↑ AZƏRBAYCAN TOPONİMLƏRİNİN ENSİKLOPEDİK LÜĞƏTİ. BİRİNCİ CİLD. BAKI: ŞƏRQ-QƏRB. AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI. NƏSİMİ ADINA DİLÇİLİK İNSTİTUTU. Redaktor: Rübabə Əliyeva. Tərtibçilər: Rübabə Əliyeva, Qara Məşədiyev, Etibar İnanc, Tünzalə Baxşıyeva, Şəms Qocayeva. Rəyçilər: İsmayıl Məmmədov, Fikrət Xalıqov. 2007. Səhifə 251. ISBN 978-9952-34-155-3.
  8. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 MUSAYEV, İsa. "Cəbrayıl rayonu, Xudayarlı kəndi". Vətən Səsi (az.). 30.01.2023. İstifadə tarixi: 2025-12-12.
  9. ↑ "Google Earth". Google Earth. İstifadə tarixi: 26 dekabr 2025.
  10. ↑ 1 2 СВОДЪ СТАТИСТИЧЕСКИХЪ ДАННЫХЪ О НАСЕЛЕНИIИ ЗАКАВКАЗСКАГО КРАЯ, ИЗВЛЕЧЕННЫХЪ ИЗЪ ПОСЕМЕЙНЫХЪ СПИСКОВЪ 1886 Г. Тифлисъ: ИЗДАНЪ По распоряженiю Главноначальствующаго гражданскою частiю на Кавказѣ, ЗАКАВКАЗСКИМЪ СТИТИСТИЧЕСКИМЪ КОМИТЕТОМЪ. Типография И. Мартиросiанца, Орбел., ул., д. № 1, 2. 1893. Rəqəmsal sənədin səhifəsi: 237.
  11. ↑ 1 2 Кавказскiй календарь НА 1912 ГОДЪ (LXVII г.). ТИФЛИСЪ: Типографiя Канцелярiи Намѣстника Е. И. В. на Кавказѣ, казенный домъ. 1911. Səhifələr: 118, 218.
  12. ↑ 1 2 Азербайджанская сельскохозяйственная перепись 1921 года. 1/6. Баку: Азербайджанское центральное статистическое управление. 1922. Səhifələr: 52-63.
  13. ↑ 1 2 Административное деление АССР. Баку: Издание АзУНХУ. Ответственный редактор ЛЕВИК Л. А. Техредактор АЛЬТШУЛЕР С. Е. Корректура: КУЛИЕВ А. и ЛУКОМНИК Г. 1933. Səhifələr: 24-25.
  14. ↑ АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨЛҜҮСҮ. (1961-ҹи ил јанварын 1-нәдәк олан вәзијјәтә әсасән тәртиб едилмишдир). Бакы: Азәрнәшр. 1961. Səhifələr: 136—138.
  15. ↑ АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ ССР. АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОЕ ДЕЛЕНИЕ НА 1 ОКТЯБРЯ 1963 ГОДА (ИЗДАНИЕ ВТОРОЕ). Баку: Азернешр. Редактор И. Калантаров. Художественный редактор М. Кулиев. Технический редактор С. Миркишиева. Корректоры Н. Фидлер, С. Петросова. 1964. Səhifələr: 105—108, 254.
  16. ↑ 1 2 3 Тәртиб едәнләр: Мелников С. А. вә Мирзәјевә А. Һ. АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨЛҜҮСҮ. 1968-ҹи ил ИЈУЛУН 10-дәк ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР (ҮЧҮНҸҮ НӘШРИ). Бакы: АЗӘРНӘШР. Редактор: Исајев А. М. Бәдии редактору: В. Сејтин. Техники редактору: С. Миркишијева. Корректорлары: Е. Гулам гызы, Б. Мәшодијева. 1968. Səhifələr 6—8, 87.
  17. ↑ 1 2 АЗӘРБАЈҸАН ССР. ИНЗИБАТИ-ӘРАЗИ БӨҜҮСҮ. 1977-ҹи ил ЈАНВАРЫН 1-нә ОЛАН ВӘЗИЈЈӘТӘ ҜӨРӘ ТӘРТИБ ЕДИЛМИШДИР (ДӨРДҮНҸҮ НӘШРИ). Бакы: АЗӘРНӘШР. Тәртиб едәнләр: Ч. Һ. Ибраһимов вә С. А. Мелников. Редаксија һејәти: А. М. Исајев, Б. Ә. Будагов, Г. Ә. Гејбуллајев. 1979. Səhifə 87.
  18. ↑ АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ ССР. АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОЕ ДЕЛЕНИЕ НА 1 ЯНВАРЯ 1977 ГОДА (PDF) (ИЗДАНИЕ ЧЕТВЕРТОЕ). Баку: Азернешр. 1979. Səhifə 35.
  19. ↑ "24 il ötdü - Füzuli və Cəbrayılın işğal günü anılır". Modern.az (az.). 23 Avqust 2017. İstifadə tarixi: 2025-12-12.
  20. ↑ Nağıyev, Ziya. "27 ildən sonra işğaldan azad edilmiş Cəbrayıl". Qanunla.Az (az.). 3 oktyabr 2025. İstifadə tarixi: 12 dekabr 2025.
  21. ↑ 1 2 "Cəbrayıl rayonunun düşmən tapdağından xilas edilməsindən üç il ötür". AZƏRTAC (az.). 04.10.2023. İstifadə tarixi: 2025-12-12.
  22. ↑ Kavkazskiy kalendar (rus). Tiflis: Канцелярия Кавказского Наместника. 1911. 218. 31 yanvar 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 fevral 2024.
  23. ↑ Азербайджанская сельскохозяйственная перепись 1921 года. 1/1. Баку: Азербайджанское центральное статистическое управление. 1922. Условное обозначение.
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Xudayarlı&oldid=8424994"
Informasiya Melumat Axtar