Silinən məzmun Əlavə edilmiş məzmun
nin izahı yoxdur |
qrammatik düzəlişlər, tərtibat Teqlər: Mobil Mobil veb- Təkmilləşdirilmiş mobil |
||
Sətir 107:
13 fevralda Tramp İranda rejim dəyişikliyinin "baş verə biləcək ən yaxşı hadisə" olacağını bildirdi. 14 fevralda isə ABŞ rəsmiləri ''[[Reuters]]''-ə ordunun İranın dövlət və təhlükəsizlik infrastrukturunu hədəf ala biləcək, həftələrlə davam edən genişmiqyaslı əməliyyata hazırlaşdığını açıqladılar.
24 fevral 2026-cı ildə "Ölkənin vəziyyəti" çıxışı zamanı Tramp İranı nüvə silahı yaratmaq səylərini yenidən bərpa etməkdə ittiham etdi, bu niyyətləri "şər xarakterli" adlandırdı və İranın ABŞ, Avropa və xaricdəki ABŞ bazalarını təhdid edə biləcək getdikcə daha inkişaf etmiş raket imkanları yaratdığını iddia etdi. O, lazım gələrsə ABŞ-
[[ABŞ Konqresi|ABŞ Konqresində]] məxfi kəşfiyyat məlumatları ilə bağlı məlumatlandırılan "Səkkizlər Qrupu" ''(Gang of Eight)'' hücum başlamazdan əvvəl brifinq almışdı.
Sətir 117:
Bununla belə, 27 fevral tarixində MAQATE-nin əvvəlki döyüşlər zamanı zərər görməmiş yeraltı obyektlərdən birində İranın yüksək səviyyədə zənginləşdirilmiş uranı gizlətdiyini aşkar etdiyi barədə məlumat yayıldı.<ref>{{Cite web |date=2026-02-27 |title=IAEA says Iran stored highly enriched uranium at underground Isfahan site |url=https://www.iranintl.com/en/202602274548 |access-date=2026-02-28 |website=www.iranintl.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Robertson |first=Noah |date=2025-07-03 |title=US strikes set back Iran’s nuclear program up to 2 years, DOD says |url=https://www.militarytimes.com/news/your-military/2025/07/03/us-strikes-set-back-irans-nuclear-program-up-to-2-years-dod-says/ |access-date=2026-02-28 |website=Military Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=nations |first=David E. SangerDavid E. Sanger has covered conflicts among |last2=Foreign |first2=Superpowers in More Than Four Decades as a |last3=Times |first3=Washington correspondent for the |date=2026-02-28 |title=For Trump, the Iran Attack Is the Ultimate War of Choice |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/us/politics/trump-iran-attack.html |access-date=2026-02-28 |issn=0362-4331}}</ref>
== İranda hökumət əleyhinə etirazlar və ABŞ-
{{əsas|İran etirazları (2025–2026)}}
2025-ci ilin dekabr ayının sonlarından etibarən İranda əsasən iqtisadi böhran, rialın dəyərsizləşməsi və qiymət artımları ilə bağlı səbəblərdən irimiqyaslı ümummilli hökumət əleyhinə etirazlar baş qaldırmışdır. Rejim dəyişikliyi çağırışlarını da əhatə edən bu etirazlar miqyasına görə 1979-cu il inqilabından bəri ən geniş hadisələr hesab olunmuş,<ref>{{Cite news |date=2026-01-13 |title=Iranian regime rallies supporters in bid to quell unrest |language=en |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/13/iranian-regime-rallies-supporters-in-bid-to-quell-unrest_6749359_4.html |access-date=2026-03-01}}</ref> ölkənin 100-dən çox şəhərinə yayılmışdır.<ref>{{Cite web |date=2026-01-13 |title=Inside an exiled prince’s plan for regime change in Iran |url=https://www.politico.eu/article/reza-pahlavi-iran-revolution-exiled-prince-plan-regime-change/ |access-date=2026-03-01 |website=POLITICO |language=en-GB}}</ref> İran rejimi buna zorakı repressiyalarla, o cümlədən etirazçıların kütləvi şəkildə qətlə yetirilməsi halları ilə cavab vermiş, ən ölümcül hadisələr isə 2026-cı ilin 8 və 10 yanvar tarixlərində qeydə alınmışdır.<ref>{{Cite web |last=Pourahmadi |first=Mostafa Salem, Jomana Karadsheh, Sarah Dean, Florence Davey-Attlee, Adam |date=2026-01-23 |title=The night Iran went dark: Witness accounts and video reveal violence inflicted during Iran’s internet blackout |url=https://www.cnn.com/2026/01/23/middleeast/iran-internet-blackout-violent-crackdown-intl-cmd |access-date=2026-03-01 |website=CNN |language=en}}</ref> ABŞ-də yerləşən İnsan Hüquqları Fəalları Xəbər Agentliyi '''('''Human Rights Activists News Agency — HRANA) qurbanların sayını 7.000 nəfər olaraq qiymətləndirmiş, İran hökuməti isə ölənlərin sayının 3.117 nəfər olduğunu bildirmişdir; [[Donald Tramp]] və digər şəxslər isə bu rəqəmin 32.000 nəfər olduğunu iddia etmişlər.<ref>{{Cite web |date=2026-02-23 |title=Iran anti-government student protests spread to more universities |url=https://www.bbc.com/news/articles/clyxrv8z0vdo |access-date=2026-03-01 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iran Protest Death Toll Could Top 30,000, According to Local Health Officials |url= |url-status=https://time.com/nextgen-preview/7228edd7c55f97e885492382190da5ed793b2bc4232f62e28dc1fe33fca070ed/article/7357635/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20260125063424/https://time.com/nextgen-preview/7228edd7c55f97e885492382190da5ed793b2bc4232f62e28dc1fe33fca070ed/article/7357635/}}</ref> AP News-un məlumatına görə, hökumətin həddindən artıq zor tətbiqi İran cəmiyyətində ümidsizlik yaratmış və bəzi vətəndaşlar arasında ABŞ tərəfindən mümkün hərbi müdaxilə ilə bağlı ümidlərin formalaşmasına səbəb olmuşdur.<ref>{{Cite web |date=2026-02-19 |title=Iranians grieve defiantly for thousands killed in last month's crackdown |url=https://apnews.com/article/iran-protests-memorials-chehelom-71e5db503a287126a2d31cb32a2809eb |access-date=2026-03-01 |website=AP News |language=en}}</ref> Bir sıra alimlər İran hökumətinin hazırda onun süqutuna gətirib çıxara biləcək kövrək vəziyyətlə üzləşdiyini irəli sürmüşlər.<ref>{{Cite web |last=Ansari |first=Ali |date=2026-01-14 |title=How much longer can Iran’s Islamic Republic survive? |url=https://www.newstatesman.com/international-politics/2026/01/how-much-longer-can-irans-islamic-republic-survive |access-date=2026-03-01 |website=New Statesman |language=en-US}}</ref>
2026-cı ilin 13 yanvar tarixində [[ABŞ Prezidenti]] Donald Trump İranda hökumət əleyhinə etirazçılara dəstəyini ifadə etmiş,<ref>{{Cite web |title=Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way' |url=https://www.reuters.com/world/china/iranian-mp-warns-greater-unrest-urging-government-address-grievances-2026-01-13/}}</ref> daha sonra 23 yanvarda ABŞ-
== Nüvə danışıqları və ABŞ-
2026-cı il 6 fevral tarixində İran və ABŞ [[Oman|Omanın]] paytaxtı [[Maskat|Maskatda]] dolayı nüvə danışıqları aparmışdır. İran tərəfi bildirmişdir ki, irəliləyiş paytaxtlarda aparılacaq məsləhətləşmələrdən asılıdır.<ref name=":0">{{Cite web |title=U.S. and Iran set to hold second round of nuclear talks in Geneva |url=https://www.axios.com/2026/02/14/iran-nuclear-trump-geneva-us}}</ref> Nüvə danışıqlarının ikinci raundunun [[Cenevrə|Cenevrədə]] keçirilməsi planlaşdırılmışdır.<ref name=":0" /> 15–20 fevral tarixləri arasında İran [[neft]] ixracını adi səviyyədən üç dəfə artırmış və neft ehtiyatlarını azaltmışdır.<ref>{{Cite web |title=Iran Rushes to Ship Oil Ahead of Possible U.S. Strike |url=https://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/Iran-Rushes-to-Ship-Oil-Ahead-of-Possible-US-Strike.html}}</ref> Zərbələr başlamazdan az əvvəl, 27 fevral 2026-cı ildə Omanın xarici işlər naziri Bədr Əl-Busaidi "irəliləyiş" əldə olunduğunu və İranın həm zənginləşdirilmiş uranı heç vaxt ehtiyat kimi saxlamamağa, həm də [[Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik|Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA)]] tərəfindən tam yoxlamaya razılaşdığını bildirmişdir;<ref name=":1">{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Peace ‘within reach’ as Iran agrees no nuclear material stockpile: Oman FM |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/peace-within-reach-as-iran-agrees-no-nuclear-material-stockpile-oman-fm |access-date=2026-03-01 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> əlavə olaraq, İran mövcud zənginləşdirilmiş uranı "mümkün olan ən aşağı səviyyəyə" geri dönməz şəkildə endirməyə razı olmuşdur. Əl-Busaidi sülhün "əlçatan" olduğunu qeyd etmişdir.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2026-02-27 |title=U.S.-Iran deal is "within our reach," Omani mediator says - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/us-iran-deal-within-our-reach-oman-mediator-says/ |access-date=2026-03-01 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>
2026-cı ilin fevral ayının əvvəlində ABŞ İrana təzyiqi artırmaq məqsədilə ikinci aviadaşıyıcını — USS Gerald R. Ford-u — Yaxın Şərqə göndərmişdir.<ref>{{Cite news |last=Sabbagh |first=Dan |last2=Defence |first2=Dan Sabbagh |last3=editor |first3=security |date=2026-02-13 |title=Trump sends second aircraft carrier to Middle East in effort to increase pressure on Iran |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/13/trump-sends-second-aircraft-carrier-middle-east-iran |access-date=2026-03-01 |issn=0261-3077}}</ref> 11 fevral 2026-cı ildə 1979-cu il inqilabının 47-ci ildönümü hökumətyönlü mitinqlər və güclü anti-Amerika ritorikası ilə qeyd olunmuşdur.<ref>{{Cite web |title=Iran commemorates 1979 revolution as nation is squeezed by anger over crackdown and tensions with US |url=https://apnews.com/article/iran-revolution-anniversary-us-nuclear-talks-protests-4ffab53ef628073ca90b9c8707485577}}</ref> 13 fevral 2026-cı ildə Tramp İranda rejim dəyişikliyinin "baş verə biləcək ən yaxşı şey" olacağını bəyan etmişdir.<ref>{{Cite web |title=Trump says Iran regime change is 'best thing that could happen' |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8egwywkkd1o}}</ref> Bir gün sonra, 14 fevralda ABŞ rəsmiləri [[Reuters]] agentliyinə bildirmişlər ki, [[ABŞ Silahlı Qüvvələri|ABŞ ordusu]] İranın dövlət və təhlükəsizlik infrastrukturunu hədəf ala biləcək, həftələrlə davam edən genişmiqyaslı əməliyyat kampaniyasına hazırlaşır.<ref>{{Cite web |title=Exclusive: US military preparing for potentially weeks-long Iran operations |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-military-preparing-potentially-weeks-long-iran-operations-2026-02-13/}}</ref> 19 fevraladək ABŞ-
Fevral ayının sonuna qədər Tramp administrasiyasının rəsmiləri İranın nüvə proqramını yenidən başlatdığı, bir neçə gün ərzində bomba hazırlamaq üçün kifayət qədər materiala malik olduğu və tezliklə ABŞ-yə çata biləcək uzaqmənzilli raketlər hazırladığı barədə çoxsaylı sübuta yetirilməmiş iddialar irəli sürmüşdür. Bu bəyanatlar ABŞ və Avropa hökumət rəsmiləri, beynəlxalq silah monitorinq qurumları və ABŞ kəşfiyyat orqanları tərəfindən mübahisələndirilmişdir.<ref>{{Cite news |last=Sanger |first=Mark MazzettiEdward WongDavid E. |last2=Washington |first2=Julian E. BarnesReporting from |date=2026-02-27 |title=In Trump’s Case for War, a Series of False or Unproven Claims |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2026/02/26/us/politics/trump-iran-claims-nuclear-weapons.html |access-date=2026-03-01 |issn=0362-4331}}</ref> Müdafiə Kəşfiyyat Agentliyi daha əvvəl belə nəticəyə gəlmişdi ki, İranın ABŞ-yə çata biləcək raketlər istehsal etmək üçün texniki bacarıq əldə etməsi ən azı on il vaxt aparacaq;<ref>{{Cite news |last=nations |first=David E. SangerDavid E. Sanger has covered conflicts among |last2=Foreign |first2=Superpowers in More Than Four Decades as a |last3=Times |first3=Washington correspondent for the |date=2026-02-28 |title=For Trump, the Iran Attack Is the Ultimate War of Choice |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/us/politics/trump-iran-attack.html |access-date=2026-03-01 |issn=0362-4331}}</ref> [[Müdafiə Nazirliyi (ABŞ)|ABŞ Müdafiə Nazirliyi]] isə 2025-ci ilin iyun ayında İranın nüvə obyektlərinə endirilmiş əvvəlki zərbələrdən sonra İranın nüvə proqramının iki il geri salındığını qiymətləndirmişdir.<ref>{{Cite web |last=Robertson |first=Noah |date=2025-07-03 |title=US strikes set back Iran’s nuclear program up to 2 years, DOD says |url=https://www.militarytimes.com/news/your-military/2025/07/03/us-strikes-set-back-irans-nuclear-program-up-to-2-years-dod-says/ |access-date=2026-03-01 |website=Military Times |language=en}}</ref> Bununla belə, 27 fevral tarixində BAEA-nın əvvəlki döyüşlər zamanı zərər görməmiş yeraltı obyektdə İranın yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uranı gizlətdiyini aşkar etdiyi barədə məlumat verilmişdir.<ref>{{Cite web |title=IAEA report says Iran must allow inspections, points at Isfahan |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-stored-highly-enriched-uranium-underground-site-iaea-report-says-2026-02-27/}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-02-27 |title=IAEA says Iran stored highly enriched uranium at underground Isfahan site |url=https://www.iranintl.com/en/202602274548 |access-date=2026-03-01 |website=www.iranintl.com |language=en}}</ref> Hücumdan əvvəl ABŞ-
The Guardian hücumdan bir neçə gün əvvəl bildirmişdir ki, qərar Cenevrədə keçiriləcək görüşün nəticəsindən asılı olacaq və ABŞ nümayəndə heyətinə [[Stiv Vitkof|Stiv]] [[Stiv Vitkof|Vitkoff]] və Cared Kuşner rəhbərlik edəcəkdir. ABŞ Avropa Komandanlığının keçmiş müavini və Hərbi Hava Qüvvələrinin istefada olan generalı, hazırda Amerikanın Yəhudi Milli Təhlükəsizlik İnstitutunda fəaliyyət göstərən Charles Wald bəyan etmişdir ki, Gerald R. Ford sinifli aviadaşıyıcının Yaxın Şərqə gətirilməsi İsraili İrandan müdafiə etməyə kömək edəcəkdir.<ref>{{Cite news |last=null |date=2026-02-28 |title=Update from Erica Solomon and Farnaz Fassihi |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump |access-date=2026-03-01 |issn=0362-4331}}</ref> O, həmçinin ABŞ-İran danışıqları uğursuz olacağı təqdirdə, bunun "Obama Suriyada kimyəvi silahlarla bağlı heç nə etmədiyi vaxtdan iki dəfə pis" nəticələrə səbəb ola biləcəyini ifadə etmişdir.<ref>{{Cite news |last=Roth |first=Andrew |date=2026-02-25 |title=Marco Rubio briefs US lawmakers on Iran as Trump uses State of the Union to threaten nuclear programme |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/feb/24/marco-rubio-iran-briefing |access-date=2026-03-01 |issn=0261-3077}}</ref>
==
=== 28 fevral ===
Sətir 140:
Hava zərbələri 28 fevral, şənbə günü saat 9:45 İran Standart Vaxtı (IRST) civarında başladıldı.<ref>{{Cite web |last=McCluskey |first=Christian Edwards, Karina Tsui, Mitchell |date=2026-02-28 |title=What we know about the US-Israeli attack on Iran and Tehran’s retaliation |url=https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/israel-attack-iran-intl-hnk |access-date=2026-03-01 |website=CNN |language=en}}</ref> Şənbə İranın həftənin birinci günü və adi iş günüdür. Zərbələrdə ABŞ raketləri, dronları və İsrail döyüş təyyarələri birləşdirildi.<ref>{{Cite web |last=Epstein |first=Jake |title=Here are the weapons America used to strike Iran — and shield against retaliation |url=https://www.businessinsider.com/us-weapons-used-to-attack-iran-fend-off-retaliation-2026-2 |access-date=2026-03-01 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> Task Force Scorpion Strike tərəfindən istifadəyə verilən aşağı qiymətli tək yönlü hücum dronları ilk dəfə döyüşdə istifadə olundu.<ref>{{Cite web |last=Staff |first=U. S. Naval Institute |date=2026-02-28 |title=UPDATED: U.S., Israel Launch Strikes Against Iran, Tehran Retaliates Across Region |url=https://news.usni.org/2026/02/28/u-s-israel-launch-operation-epic-fury-against-iran-tehran-retaliates-across-region |access-date=2026-03-01 |website=USNI News |language=en-US}}</ref> ABŞ hərbi gəmiləri Tomahawk raketləri atdı, ABŞ ordusu isə HIMARS buraxılış qurğularından istifadə etdi. Adı açıqlanmayan uzun məsafəli uzaqdan atılan silahlar da istifadə olundu. Partlayışlar bildirildi, müdafiə naziri İsrail Katz, İsrailin hücumunu təsdiqlədi.<ref>{{Cite web |title=Israel Launches 'Preemptive Strike' On Iran; Explosions Reported In Tehran |url=https://www.freepressjournal.in/world/israel-launches-preemptive-strike-on-iran-explosions-reported-in-tehran |access-date=2026-03-01 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Desk |first=India Today World |date=2026-02-28 |title=US, Israel launch Operation Epic Fury against Iran; Tehran strikes back |url=https://www.indiatoday.in/world/story/explosions-rock-tehran-as-israel-launches-preventive-attack-on-iran-defence-minister-says-2875809-2026-02-28 |access-date=2026-03-01 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cooper |first=Helene |last2=Schmitt |first2=Eric |date=2026-02-28 |title=Initial Focus of U.S. Strikes in Iran Is Military Targets |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/iran-us-attacks-military-targets.html |access-date=2026-03-01 |issn=0362-4331}}</ref> [[The Times of Israel]] qəzeti, Katzın bu zərbələri "preemptiv hücum" olaraq adlandırdığını və bunun "İsrail Dövlətinə qarşı olan təhdidləri aradan qaldırmaq" məqsədini daşıdığını bildirdi.<ref>{{Cite web |last=McCluskey |first=Christian Edwards, Karina Tsui, Mitchell |date=2026-02-28 |title=What we know about the US-Israeli attack on Iran and Tehran’s retaliation |url=https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/israel-attack-iran-intl-hnk |access-date=2026-03-01 |website=CNN |language=en}}</ref> Hədəflərdən biri, İranın ali lideri Əli Xamaneyinin adətən yaşadığı Tehran şəhərinin Pasteur rayonudur; həmçinin prezident sarayı və Milli Təhlükəsizlik Şurasının yerləşdiyi yerdir. İlk xəbərlər göstərdi ki, ən azı yeddi raket bu ərazini vurmuşdu. ABŞ rəsmiləri zərbələrin ABŞ ilə koordinasiya olunduğunu təsdiqlədilər.<ref>{{Cite web |title=Attack coordinated with the United States, Israeli source tells CNN |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5ydcj6000m3b6peace502g}}</ref> İsrail Hava Qüvvələri (IAF) 500 hərbi hədəfi, o cümlədən hava müdafiə sistemləri və raket buraxılış qurğularını hədəf alaraq, təxminən 200 döyüş təyyarəsindən istifadə edərək qərbi və mərkəzi İranın ən böyük döyüş hava əməliyyatını həyata keçirdiyini bildirdi.<ref>{{Cite web |title=IDF says 200 jets involved in air forces largest ever attack sortie |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-200-jets-involved-in-air-forces-largest-ever-attack-sortie/}}</ref> İlkin zərbələr İsrail tərəfindən "'''Genesis Əməliyyatı'''" adlandırıldı.<ref>{{Cite web |title=Air Force Commander: 'We Can Say We Started Off on the Right Foot' |url=https://www.ynetnews.com/article/hatarls2m}}</ref>
İsrail sonradan İranın hücum edəcəyi gözləntilərini əsas gətirərək fövqəladə vəziyyət elan etdi.<ref>{{Cite web |last=McCluskey |first=Christian Edwards, Karina Tsui, Mitchell |date=2026-02-28 |title=What we know about the US-Israeli attack on Iran and Tehran’s retaliation |url=https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/israel-attack-iran-intl-hnk |access-date=2026-03-01 |website=CNN |language=en}}</ref> İsraildə sirlər çalındı və hökumət vətəndaşlarını qorunan ərazilərdə qalmağa çağırdı.<ref>{{Cite web |last=Milisic |first=Virginia Pietromarchi,Alma |title=ISRAEL STRIKES ‘HEART’ OF TEHRAN; IRAN HITS BACK AFTER KHAMENEI KILLED |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=2026-03-01 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ABŞ-
Bir ABŞ rəsminə görə, bir və ya bir neçə təyyarə daşıyan gəmidən Yaxın Şərq ətrafında yerləşən təyyarələr vasitəsilə onlarla ABŞ zərbəsi həyata keçirildi.<ref>{{Cite news |last=null |date=2026-02-28 |title=Update from Eric Schmitt |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump |access-date=2026-03-01 |issn=0362-4331}}</ref> Reuters, zərbələrin hava və dəniz vasitəsilə həyata keçirildiyini bildirdi.<ref>{{Cite web |title=Live: Iran vows revenge after Supreme Leader Khamenei killed in US and Israeli strikes |url=https://www.reuters.com/world/iran-crisis-live-explosions-tehran-israel-announces-strike-2026-02-28/}}</ref> İsrail hərbi rəsmiləri, zərbələrin həyata keçirilməsindən əvvəl aylarla davam edən planlamaların olduğunu və bunun onlara hədəflərini dəqiq müəyyənləşdirmək, "taktiki təəccüb" əldə etmək və ABŞ-
[[Fars Xəbər Agentliyi]] və [[CNN]], İranda digər şəhərlərdə, o cümlədən [[Qum (Qax)|Qum]], [[Kirmanşah|Kərmənşah]], [[İsfahan]] və Kəraçda əlavə partlayışların baş verdiyini bildirdi.<ref>{{Cite news |last=null |date=2026-02-28 |title=Update from Erika Solomon |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump |access-date=2026-03-01 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Stockwell |first=Eugenia Yosef, Sophia Saifi, Jennifer Hansler, Frederik Pleitgen, Mostafa Salem, Antoinette Radford, Christian Edwards, Tim Lister, Deva Lee, Helen Regan, Teele Rebane, Isaac Yee, Karina Tsui, Aleena Fayaz, Brad Lendon, Matt Egan, Bijan Hosseini, Nick Paton Walsh, Chris Lau, Sandi Sidhu, Ivan Watson, Todd Symons, Riane Lumer, Kareem El Damanhoury, Martin Goillandeau, Michelle Velez, Jomana Karadsheh, Quinta Thomson, Ben Brown, Kylie Atwood, Emma Tucker, Sophia Peyser, Alejandra Jaramillo, Abbas Al Lawati, Max Saltman, Thomas Bordeaux, Lauren Izso, Nina Giraldo, Kaanita Iyer, Dalia Abdelwahab, Stephen Collinson, Jennifer Hauser, Tori B. Powell, Tal Shalev, Kit Maher, Aditi Sangal, Adam Cancryn, Oren Liebermann, Gianluca Mezzofiore, Lauren Kent, Jeremy Diamond, Kristen Holmes, Natasha Bertrand, Mitchell McCluskey, Abeer Salman, Dana Karni, Catherine Nicholls, Uriel Blanco, Anabella Gonzalez, Christian Sierra, Haley Britzky, Gul Tuysuz, Farida Elsebai, Yong Xiong, Adam Pourahmadi, John Miller, Josh Campbell, Alayna Treene, Sophie Tanno, Tala Alrajjal, Auzinea Bacon, Camila DeChalus, CNN Staff, Ellis Kim, Dan Berman, Julia Benbrook, Lou Robinson, Jim Sciutto, Kevin Liptak, Renée Rigdon, Nic Robertson, Samantha Waldenberg, Zachary Cohen, Manu Raju, Jeff Zeleny, Charlotte Reck, Duarte Mendonca, Logan Schiciano, Kaitlan Collins, Angus Watson, Avery Schmitz, Nadeen Ebrahim, Satish Cheney, Daria Tarasova-Markina, Leila Gharagozlou, Billy |date=2026-02-28 |title=Strikes reported in multiple Iranian cities, state media says |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl |access-date=2026-03-01 |website=CNN |language=en}}</ref> Tehran şəhərində, raket zərbələrinin Universitet küçəsində, Cümhuriyyət bölgəsində və Şimaldakı Seyid Xəndan bölgəsində baş verdiyi xəbər verildi.<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=US, Israel launch attack on Iran, explosions in Israel, Arab states |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/explosions-in-downtown-tehran-smoke-seen-rising |access-date=2026-03-01 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Hücumlardan sonra Tehranda rabitə xidmətləri zədələnib,<ref>{{Cite web |last=Milisic |first=Virginia Pietromarchi,Alma |title=ISRAEL STRIKES ‘HEART’ OF TEHRAN; IRAN HITS BACK AFTER KHAMENEI KILLED |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=2026-03-01 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> və Netblocks, şəhərdə demək olar ki, tam bir internet kəsilməsi olduğunu bildirdi.<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-03-01 |title=Israel and Iran launch fresh attacks after Iran's Supreme Leader Khamenei killed - live updates |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=2026-03-01 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-02-28 |title=NetBlocks (@netblocks@mastodon.social) |url=https://mastodon.social/@netblocks/116147264437940657 |access-date=2026-03-01 |website=Mastodon |language=en}}</ref> [[BBC]]-nin məlumatına görə, İranın Ali Lideri Əli Xamneyinin ofisi və Tehran şəhərindəki prezident [[Məsud Pezeşkian|Masud Pezəşkianın]] ofisi zərbələr zamanı vurulmuşdur.<ref name=":2" /> Kanal 12, adları açıqlanmayan İsrail mənbələrinə istinadən, İsrailin Xamneyinin İsrail zərbəsində "ölmüş ola biləcəyini" və ya "ən azı yaralandığını" irəliləyən "artan göstəricilər" olduğunu qiymətləndirdiyini bildirdi.<ref>{{Cite news |last=Edit |first=3 |date=2026-02-28 |title=Israeli TV report, citing unnamed Israeli sources: Growing indications that Khamenei killed |language=en-US |work=The Times of Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-tv-report-citing-unnamed-israeli-sources-growing-indications-that-khamenei-killed/ |access-date=2026-03-01 |issn=0040-7909}}</ref> Reuters isə adını açıqlamayan bir İsrail rəsmisinə istinadən, Xamneyinin cəsədinin tapıldığını və ölümünün təsdiqləndiyini bildirdi.<ref>{{Cite web |title=Iran's Supreme Leader Ali Khamenei killed, senior Israeli official says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-supreme-leader-ali-khamenei-killed-senior-israeli-official-says-2026-02-28/}}</ref>
Sətir 149:
=== İsrail və ABŞ rəhbərlərinin məqsədləri ilə bağlı açıqlamaları ===
28 fevral, ABŞ prezidenti Donald Tramp 8 dəqiqəlik bir video bəyanat yayımladı və ABŞ-
Bundan qısa müddət sonra, [[Benyamin Netanyahu]] video bəyanat yayımlayaraq, İsrail və ABŞ-
=== İranın cavabı və Fars körfəzi teatrında raket hücumları ===
İran qüvvələri bir neçə saat ərzində reaksiya verərək [[Təl-Əviv|Tel-Əviv]] və [[Hayfa|Hayfada]] yerləşən hədəflərə, eləcə də [[Fars körfəzi]] regionundakı ABŞ hərbi bazalarına qarşı raket hücumları həyata keçirdi.<ref>{{Cite web |date=2026-02-28 |title=جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ چرا واکنش تهران اینبار تنها چند ساعت طول کشید؟ |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce94dk4yy2eo |access-date=2026-03-01 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref>
İran Fars körfəzi regionu boyunca bir neçə ABŞ hərbi bazasını hədəf aldı.<ref>{{Cite web |date=2026-02-28 |title=Iran targets US bases across Persian Gulf states, IRGC-aligned outlet says |url=https://www.iranintl.com/en/202602282948 |access-date=2026-03-01 |website=www.iranintl.com |language=en}}</ref> [[Bəhreyn]] ölkə daxilindəki ABŞ hərbi bazalarına qarşı İran hücumu barədə xəbərdarlıq etmək üçün hava hücumu sirenlərini aktivləşdirdi. Ərəb mediası paytaxt [[Manama|Manamada]] partlayışlar və tüstü görüldüyünü bildirdi.<ref>{{Cite news |last=Lehmann |first=Noam |date=2026-02-28 |title=Bahrain: Sirens activated as Iran targets US bases |language=en-US |work=The Times of Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/bahrain-sirens-activated-as-iran-targets-us-bases/ |access-date=2026-03-01 |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cheney |first=Tal Shalev, Mostafa Salem, Adam Pourahmadi, Gawon Bae, Abbas Al Lawati, Christopher Lamb, Lauren Kent, Eugenia Josef, Oren Liebermann, Steven Jiang, Billy Stockwell, Leila Gharagozlou, Sophie Tanno, Catherine Nicholls, Jennifer Hansler, Antoinette Radford, Daria Tarasova-Markina, Christian Edwards, Eugenia Yosef, Sophia Saifi, Frederik Pleitgen, Tim Lister, Deva Lee, Helen Regan, Teele Rebane, Isaac Yee, Karina Tsui, Aleena Fayaz, Brad Lendon, Matt Egan, Bijan Hosseini, Nick Paton Walsh, Chris Lau, Sandi Sidhu, Ivan Watson, Todd Symons, Riane Lumer, Kareem El Damanhoury, Martin Goillandeau, Michelle Velez, Jomana Karadsheh, Quinta Thomson, Ben Brown, Kylie Atwood, Emma Tucker, Sophia Peyser, Alejandra Jaramillo, Max Saltman, Thomas Bordeaux, Lauren Izso, Nina Giraldo, Kaanita Iyer, Dalia Abdelwahab, Stephen Collinson, Jennifer Hauser, Tori B. Powell, Kit Maher, Aditi Sangal, Adam Cancryn, Gianluca Mezzofiore, Jeremy Diamond, Kristen Holmes, Natasha Bertrand, Mitchell McCluskey, Abeer Salman, Dana Karni, Uriel Blanco, Anabella Gonzalez, Christian Sierra, Haley Britzky, Gul Tuysuz, Farida Elsebai, Yong Xiong, John Miller, Josh Campbell, Alayna Treene, Tala Alrajjal, Auzinea Bacon, Camila DeChalus, CNN Staff, Ellis Kim, Dan Berman, Julia Benbrook, Lou Robinson, Jim Sciutto, Kevin Liptak, Renée Rigdon, Nic Robertson, Samantha Waldenberg, Zachary Cohen, Manu Raju, Jeff Zeleny, Charlotte Reck, Duarte Mendonca, Logan Schiciano, Kaitlan Collins, Angus Watson, Avery Schmitz, Nadeen Ebrahim, Satish |date=2026-02-28 |title=Videos show smoke rising near US Navy facility in Bahrain |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl |access-date=2026-03-01 |website=CNN |language=en}}</ref> Bəhreyn sonradan zərbələri təsdiqlədi və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Beşinci Donanmasının qərargahının hədəf alındığını açıqladı.<ref>{{Cite web |last=Gambrell |first=Jon |last2=Toropin |first2=Konstantin |last3=Press |first3=JOSH BOAK-Associated |date=2026-02-28 |title=Bahrain says a missile attack targeted the US Navy's 5th Fleet headquarters in the island kingdom |url=https://www.wral.com/news/ap/c2f11-bahrain-says-a-missile-attack-targeted-the-us-navys-5th-fleet-headquarters-in-the-island-kingdom/ |access-date=2026-03-01 |website=WRAL.com |language=en}}</ref> [[Küveyt]] Beynəlxalq Hava Limanında və [[Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri|Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin]] [[Əbu-Dabi]] şəhərində də partlayışlar barədə məlumat verildi.<ref>{{Cite web |date=2026-03-01 |title=Explosions reported in Kuwait and UAE |url=http://news.am/eng/news/932924.html |access-date=2026-03-01 |website=news.am |language=en}}</ref> Küveytə qarşı raket və pilotsuz uçuş aparatları hücumlarından sonra ölkənin Xarici İşlər Nazirliyi İranın Küveytdəki səfiri Məhəmməd Tutunçini nazirliyə çağırdı.<ref>{{Cite web |date=2026-02-28 |title=Kuwait summons Iran envoy after missile, drone attacks |url=https://www.iranintl.com/en/202602289377 |access-date=2026-03-01 |website=www.iranintl.com |language=en}}</ref> [[CNN]]-in məlumatına görə, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu (İİKK) Yaxın Şərqdə dörd ABŞ bazasını hədəf aldığını bildirdi: [[Qətər|Qətərdə]] Əl-Udeyd Hərbi Hava Bazası, Küveytdə Əli Əl-Salem Hərbi Hava Bazası (burada italyan hərbçilər də yerləşirdi),<ref>{{Cite web |date=2026-02-28 |title=‘Significant damage’ to runway at Kuwait base hosting Italian troops: Italy |url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2026/02/28/-significant-damage-to-runway-at-kuwait-base-hosting-italian-troops-italy- |access-date=2026-03-01 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref> BƏƏ-də Əl-Dhafra Hərbi Hava Bazası və Bəhreyndə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Beşinci Donanmasının qərargahı; yayımlanan videoda Bəhreyndəki baza istiqamətindən tüstünün qalxdığı görünürdü.<ref>{{Cite web |last=Cheney |first=Tal Shalev, Mostafa Salem, Adam Pourahmadi, Gawon Bae, Abbas Al Lawati, Christopher Lamb, Lauren Kent, Eugenia Josef, Oren Liebermann, Steven Jiang, Billy Stockwell, Leila Gharagozlou, Sophie Tanno, Catherine Nicholls, Jennifer Hansler, Antoinette Radford, Daria Tarasova-Markina, Christian Edwards, Eugenia Yosef, Sophia Saifi, Frederik Pleitgen, Tim Lister, Deva Lee, Helen Regan, Teele Rebane, Isaac Yee, Karina Tsui, Aleena Fayaz, Brad Lendon, Matt Egan, Bijan Hosseini, Nick Paton Walsh, Chris Lau, Sandi Sidhu, Ivan Watson, Todd Symons, Riane Lumer, Kareem El Damanhoury, Martin Goillandeau, Michelle Velez, Jomana Karadsheh, Quinta Thomson, Ben Brown, Kylie Atwood, Emma Tucker, Sophia Peyser, Alejandra Jaramillo, Max Saltman, Thomas Bordeaux, Lauren Izso, Nina Giraldo, Kaanita Iyer, Dalia Abdelwahab, Stephen Collinson, Jennifer Hauser, Tori B. Powell, Kit Maher, Aditi Sangal, Adam Cancryn, Gianluca Mezzofiore, Jeremy Diamond, Kristen Holmes, Natasha Bertrand, Mitchell McCluskey, Abeer Salman, Dana Karni, Uriel Blanco, Anabella Gonzalez, Christian Sierra, Haley Britzky, Gul Tuysuz, Farida Elsebai, Yong Xiong, John Miller, Josh Campbell, Alayna Treene, Tala Alrajjal, Auzinea Bacon, Camila DeChalus, CNN Staff, Ellis Kim, Dan Berman, Julia Benbrook, Lou Robinson, Jim Sciutto, Kevin Liptak, Renée Rigdon, Nic Robertson, Samantha Waldenberg, Zachary Cohen, Manu Raju, Jeff Zeleny, Charlotte Reck, Duarte Mendonca, Logan Schiciano, Kaitlan Collins, Angus Watson, Avery Schmitz, Nadeen Ebrahim, Satish |date=2026-02-28 |title=Iran's IRGC targeted four US bases in the Middle East, Iranian media reports |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl |access-date=2026-03-01 |website=CNN |language=en}}</ref> [[Səudiyyə Ərəbistanı]] [[Ər-Riyad]] və Şərq Əyalətinə qarşı İran hücumlarının baş verdiyini təsdiqlədi.<ref>{{Cite news |last=null |date=2026-02-28 |title=Update from Ismaeel Naar |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump |access-date=2026-03-01 |issn=0362-4331}}</ref> Krallıq həmin ərazilərə yönəlmiş hücumların uğurla ələ keçirildiyini bildirdi və özünü müdafiə etmək üçün "zəruri olan bütün tədbirləri", o cümlədən "təcavüzə cavab vermək variantını" nəzərdən keçirəcəyini bəyan etdi.<ref>{{Cite news |last=null |date=2026-02-28 |title=Update from Edward Wong |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump |access-date=2026-03-01 |issn=0362-4331}}</ref> Əlavə məlumatlara görə, bir sıra İran raketləri uğurla ələ keçirildikdən sonra BƏƏ bildirdi ki, yaşayış sahəsinə düşmüş ələkeçirmə raketlərinin qalıqları nəticəsində Asiya mənşəli bir mülki şəxs həlak olub.<ref>{{Cite web |date=2026-03-01 |title=Iran names interim leaders as Israeli rescuers says nine killed in missile attack - live updates |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=2026-03-01 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> Qətər ən azı iki dalğa raket hücumunun ələ keçirildiyini açıqladı və itki və ya maddi zərər barədə məlumat verilmədiyini bildirdi. [[İraq Kürdüstanı|İraqın Kürdüstan Regionunda]] İranın hava hücumları ABŞ hərbi və mülki heyətinin yerləşdiyi infrastruktur obyektlərini, o cümlədən [[Ərbil]] Beynəlxalq Hava Limanını və ABŞ-
=== '''1 mart''' ===
Sətir 188:
'''Səudiyyə Ərəbistanının reaksiyası'''
CNN xəbər verib ki, taxt-tac sahibi Məhəmməd bin Salman ABŞ-
'''E3-ün reaksiyası'''
Sətir 209:
'''İranın qarşılıqlı hərəkəti və Hizbullahın hücumu'''
Yerli vaxtla təxminən gecə yarısı, Akrotiri Krallıq Hava Qüvvələri bazası şübhəli dron zərbəsi ilə hədəfə alındı və bu, [[Akrotiri və Dekeliya|Akrotiri və Dekelia]] boyunca hava hücumu siqnallarının çalınmasına səbəb oldu.<ref>{{Cite web |title=Trump says ‘there will likely be more’ US deaths as Iran strikes to continue until ‘all’ goals achieved |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=2026-03-02 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> Beş dronun tutulduğu bildirilir, lakin onlardan biri hava limanına çataraq kiçik ziyan vurmuşdur.<ref>{{Cite web |date=2026-03-01 |title=UK Cyprus base hit by drone |url=https://cyprus-mail.com/2026/03/02/security-threat-declared-at-uk-cyprus-bases |access-date=2026-03-02 |website=cyprus-mail.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Urgent: Explosions heard at Britain's air force base in Cyprus: British media |url=https://english.news.cn/europe/20260302/f1219f92cf764cfda2bcbac966935263/c.html |access-date=2026-03-02 |website=english.news.cn}}</ref> Britaniya hərbi avtomatlaşdırılmış xəbərdarlıq sistemi “davam edən təhlükəsizlik təhdidi” olduğunu bildirmiş,<ref>{{Cite news |last=Fulton |first=Adam |last2=Dunbar |first2=Marina |last3=Richards |first3=Serena |last4=Lowe |first4=Yohannes |last5=Vernon |first5=Hayden |last6=Ratcliffe |first6=Rebecca |date=2026-03-02 |title=Trump warns there could be more casualties after service members killed – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2026/mar/01/us-israel-war-on-iran-ayatollah-ali-khamenei-i-dead-latest-reports |access-date=2026-03-02 |issn=0261-3077}}</ref> Müdafiə Nazirliyi isə “baza hücama cavab verib” iddiasını irəli sürmüşdür. Bu, sonradan Kipr hakimiyyətləri tərəfindən təsdiqlənmişdir.<ref>{{Cite news |last=Fulton |first=Adam |last2=Dunbar |first2=Marina |last3=Richards |first3=Serena |last4=Lowe |first4=Yohannes |last5=Vernon |first5=Hayden |last6=Ratcliffe |first6=Rebecca |date=2026-03-02 |title=Trump warns there could be more casualties after service members killed – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2026/mar/01/us-israel-war-on-iran-ayatollah-ali-khamenei-i-dead-latest-reports |access-date=2026-03-02 |issn=0261-3077}}</ref> Bildirilir ki, bu hadisə Böyük Britaniyanın ABŞ-a İran əleyhinə əməliyyatlar üçün hərbi bazalarını istifadə etməyə icazə verdiyi saatlardan sonra baş vermişdir.<ref>{{Cite news |last=Lowe |first=Yohannes |last2=Ambrose |first2=Tom |last3=Fulton |first3=Adam |last4=Ambrose |first4=Yohannes Lowe (now); Tom |last5=Fulton (earlier) |first5=Adam |date=2026-03-02 |title=Middle East crisis live: Israel launches new attacks on ‘heart of Tehran’; US fighter planes mistakenly shot down in Kuwait |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/02/us-israel-war-iran-live-updates-attacks-strikes-tehran-lebanon-beirut-hezbollah-dubai-latest-news |access-date=2026-03-02 |issn=0261-3077}}</ref> İran həmçinin ABŞ-
İsrail mənbələri 2 martın ilk saatlarında Livan ərazisindən İsrail torpaqlarına raket atıldığını və bu səbəbdən [[Hayfa]] və Yuxarı Qalil boyunca siqnalların çalındığını bildiriblər.<ref>{{Cite web |title=Trump warns there could be more casualties after service members killed – as it happened |url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2026/mar/01/us-israel-war-on-iran-ayatollah-ali-khamenei-i-dead-latest-reports?CMP=share_btn_url&page=with%3Ablock-69a4c8fc8f0863f6a3eff6c7#block-69a4c8fc8f0863f6a3eff6c7}}</ref><ref>{{Cite news |last=Edit |first=4 |date=2026-03-01 |title=Rockets launched from Lebanon for first time in months, setting off sirens across northern Israel |language=en-US |work=The Times of Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/rockets-launched-from-lebanon-for-first-time-in-months-setting-off-sirens-across-northern-israel/ |access-date=2026-03-02 |issn=0040-7909}}</ref> İsrail Müdafiə Qüvvələri (IDF) bir raketi vurduğunu, digər raketlərin isə açıq ərazilərə düşdüyünü açıqlamışdır.<ref>{{Cite news |last=Glikman |first=Eitan |last2=Kraus |first2=Yair |date=2026-03-01 |title=IDF: Rocket intercepted from Lebanon, several landed in open areas; drone intrusion alerts |language=en |work=Ynetglobal |url=https://www.ynetnews.com/article/08vx55nmo |access-date=2026-03-02}}</ref> İsrail kəşfiyyatı hesab edir ki, hücum Tehran tərəfindən verilmiş əmr nəticəsində baş verib və IDF sözçüsü təcili bəyanat verərək, bu hücumu “Hizbullah tərəfindən rəsmi müharibə elanının göstəricisi” kimi qiymətləndirmiş və təhdidi “neutralizə etmək” öhdəliyi götürmüşdür.<ref>{{Cite web |last=Kleinbaum |first=Yair |date=2026-03-01 |title=BREAKING: Hezbollah Officially Declared War on Israel |url=https://www.jfeed.com/news/hezbollah-israel-war-declaration |access-date=2026-03-02 |website=JFeed |language=en}}</ref>
| |||