Bu səhifədə iş davam etməkdədir. |
Viṣnuizm və ya vayşnavizm (sanskr. वैष्णव धर्म, vaiṣṇava dharmaIAST) — Hinduizm dininin əsas istiqamətlərindən biridir və onun fərqləndirici xüsusiyyəti Maha Vişnuya və onun təcəssümlərinə (avatarlarına), əsasən Krişnaya və Ramaya ibadətdir. Vayşnavizmin inancları və mənəvi təcrübələri, xüsusilə bhakti və prapatti konsepsiyaları, “Vişnu Purana”, “Bhagavata Purana” və “Bhaqavat Gita” kimi müqəddəs mətnlərə əsaslanır.
Viṣnuizmin tərəfdarları “viṣnuitlər” və ya “vayşnavlar” adlanır. Bəzi qiymətləndirmələrə görə, viṣnuitlər “Hinduizm” ümumi adı ilə tanınan dinlər ailəsində ən çoxsaylı mömin qrupudur. Lakin viṣnuizm vahid bir istiqamət deyil; viṣnuitlər Vişnunun ayrı-ayrı avatarlarına (çox vaxt eyni avatarın müxtəlif təzahürlərinə) və ya onun müxtəlif obrazlarına ibadət edən çoxsaylı icmalarda birləşirlər. Viṣnuizmin kökləri son vedik dövrə gedib çıxır. Onun sonrakı inkişafı, görkəmli dini xadimlərin töhfələri ilə zənginləşərək, teist doktrinaları, fəlsəfəsi və ritualları ilə fərqlənən bir neçə viṣnuit ənənəsinin yaranmasına səbəb olmuşdur. XVI əsrə qədər viṣnuizm daxilində dörd əsas ənənə (sampradaya) formalaşmışdı — Şri-sampradaya, Madhva-sampradaya, Nimbarka-sampradaya və Vallabha-sampradaya. Elmi tədqiqatlarda viṣnuizmin sampradayalara bölünməsi ilə yanaşı, həmçinin krişnaizm (Krişnaya ibadət), ramaizm (Ramaya ibadət), radhaizm (Radhaya ibadət) və digər geniş müstəqil ənənələr qruplarından da bəhs olunur. XX əsrdə viṣnuizmin istiqamətlərindən biri — qaudiya-vayşnavizm — Qərbdə Beynəlxalq Krişna Şüuru Cəmiyyəti (ISKCON) kimi yayılmışdır.
Viṣnuizmə aşağıdakı aspektlər daxildir: ilahi varlığa ritual ibadət (upasana); Vişnuya sığınma (şaranagati); zorakılığa qarşı bağlılıq (ahimsa), vegetarianlıq və altruizm.
Viṣnuizm sanskrit və hind dillərində zəngin fəlsəfi-dini ədəbiyyat yaratmış, həmçinin Hind mədəniyyətini musiqi, rəqs, heykəltəraşlıq və memarlıq sahələrində zənginləşdirmişdir.