VIII Bonifasinin heykəli

Qvelf şəhər-kommunalarının himayədarı olan Papa VIII Bonifasi XIII əsrin sonu ilə XIV əsrin əvvəllərində hələ sağ ikən bir çox İtaliya şəhərlərinin ehtiramını qazanmışdı. Bu şəhərlər onun şərəfinə müxtəlif abidələr ucaltmışdılar; belə şəhərlər arasında Roma, Orvieto, Ananyi və Bolonya da vardı. Florensiyada da Arnolfo di Kambio yeni kafedral fasadının kompozisiyasına onun fiqurunu daxil etmiş və heykəlin hazırlanmasını köməkçilərinin iştirakı ilə həyata keçirmişdi.

Bu monumental fiqurun ilkin olaraq fasadın hansı hissəsində yerləşdirildiyi dəqiq məlum deyil. Çünki o, qədim fasadın görünüşünü əks etdirən məlum ikonqrafik mənbələrin heç birində təsvir olunmur. Buna görə də bəzi tədqiqatçılar heykəlin başqa bir məkandan gətirilmiş ola biləcəyini və ya ümumiyyətlə başqa bir şəxsi — məsələn, Müqəddəs Qriqorini — təsvir edə biləcəyini ehtimal etmişlər.

Bu gün isə daha geniş qəbul edilən fikirə görə, heykəlin identifikasiyası və yerləşdirilməsi Opera del Duomo ilə bağlı müxtəlif tarixi qeydlər, qədim şahidliklər və yazılar əsasında müəyyən edilmişdir. 1587–1588-ci illərdə kafedralın qədim fasadı söküldükdən sonra heykəlin paltar qatlarının ön hissəsi yenidən işlənmiş, yan tərəfləri isə hamarlanmışdır.

XVIII əsrdə, heykəl, Rikkardi markizlərinin mülkiyyətində olduğu dövrdə, müxtəlif səpələnmiş parçalar birləşdirilərək yenidən bərpa edilmiş və ona ayrıca bir postament əlavə olunmuşdur.

XIX əsrin əvvəllərində heykəl yenidən bərpa edilmişdir və bu müdaxiləyə aid edildiyi güman olunan “A.P.F.” qısaltması həmin dövrdə heykəlin üzərindəki pallium hissəsinə həkk olunmuşdur. Bu yazı “Andreas Pisanus Fecit” (“Andrea Pizano tərəfindən hazırlanmışdır”) kimi şərh edilmiş və beləliklə əsərin Corco Vazari tərəfindən irəli sürülmüş qədim atribusiyasını təsdiqləyən dəlil kimi qəbul olunmuşdur.

1893-cü ildə heykəl antikvar Stefano Bardininin kataloqunda qeyd olunmuşdur. Daha sonra onu pontifikin uzaq nəslindən olan Sermoneta hersoqu Onorato Kaetani satın almış və Florensiya abidəsinə hədiyyə etmək niyyətini bildirmişdir. Bundan sonra heykəl Florensiya kafedralının kontrfasadında yerləşdirilmiş və burada təxminən yarım əsr qalmışdır.

Heykəl həmin dövrdə XIX əsrə aid postament üzərində yerləşdirilmişdi. Postament üzərindəki yazıda belə deyilirdi:

“Bu Bonifas9 VIII təsviri bizim Duomomuzun qədim və sonradan dağılmış fasadından götürülmüşdür; o, pontifikin 1296-cı ildə həyata keçirdiyi kafedralın əsasının qoyulmasını üç əsr boyunca xatırlatmışdır. Daha üç əsr keçdikdən sonra isə Sermoneta hersoqu Onorato Kaetaninin nəsil və şəhər sədaqəti sayəsində səxavətlə geri qaytarılaraq bu müqəddəs məkana gətirilmişdir və tarixdə əbədiləşdirilmiş xatirələrin hörmətəlayiq yadigarı hesab olunur.”^[2]

Pontifikin fiquru — oturaq vəziyyətdə və xeyir-dua verən jestlə təsvir olunmuş halda — ilkin olaraq iki fiqurla müşayiət olunurdu: bir diakon və bir köməkçi. Bu fiqurların baş hissələri günümüzə qədər qorunmamışdır; onların qalıqları hazırda Florensiyada yerləşən şəxsi bir bağda saxlanılır.

Heykəlin plastik həllində həcm formalarının sadələşdirilərək geometrik kütlələrə yaxınlaşdırılması açıq şəkildə müşahidə olunur. Bu yanaşma həm heykəlin ümumi həcm təsirini gücləndirməyə, həm də fiqurun ətrafında mistik və sakral bir aura yaratmağa xidmət edir. Eyni zamanda pontifikin sakit və təmkinli duruşu da bu kompozisiyada xüsusi vurğulanır.

Kompozisiyanın ümumi quruluşu piramidal formaya malikdir; xüsusilə aşağıdan baxış bucağından bu struktur daha aydın görünür. Bu piramidal kompozisiya papaya məxsus iti uclu tiara ilə tamamlanır və vizual olaraq yuxarı nöqtədə kulminasiya təşkil edir. Zədələnmiş vəziyyətdə olan əllərdən biri sakit vəziyyətdə, digəri isə xeyir-dua vermə jestində təsvir olunmuşdur.

• AA.VV., Il museo dell'Opera del Duomo a Firenze, Mandragora, Firenze 2000. ISBN 88-85957-58-7

• Santa-Mariya-del-Fiore kafedralının fasadı