Vikipediya ?

Udi dili

Udi diliUdilərin dili. Qafqazın qədim sakinlərindəndir, dilləri Qafqaz dilləri ailəsinin ləzgi yarımqrupuna məxsus olub, çoxlu qədim ünsürləri özündə qoruyub saxlaya bilmişdir.

Udi dili
Orijinal adı удин муз, udin muz
Ölkələr Azərbaycan, Gürcüstan, Rusiya
Danışanların ümumi sayı 8 min
Təsnifatı
Kateqoriya Avrasiya dilləri

Nax-Dağıstan dilləri
Ləzgi dilləri
Yazı latın əlifbası
Dil kodları
ISO 639-1
ISO 639-2
ISO 639-3
Dilin strukturlarının dünya atlası
ELCat
IETF udi
Glottolog
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Mündəricat

Dialektlər

Udin dili iki dialektə — Nic və Vartaşen dialektinə bölünür. Nic dialekti də öz növbəsində 3 hissəyə bölünür: aşağı, aralıq və yuxarı. Vartaşen dialekti də öz növbəsində 2 hissəyə bölünür: vartaşen və oktomberi (zinobiani). Oktomberi danışıq tərzi çoxda Vartaşen dialektindən fərqlənmir,Belə ki Udinlər Vartaşendən Oktomberiyə 1922 ildə köçüblər Udi dilində 10.000 çox insan danışır. Amma Udi dili yazısız dil kimi tanınır, lakin son zamanlar yazılış formasını yaratmaq üçün işlər görünür. Udi dili yalnız məişətdə istifadə olunur. 13-22 aprel 2009-cu il rəsmi əhali siyahıyaalınmasına əsasən ana dili udin dili olan Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 3.795 nəfərdir.

Udi əlifbası

Latın əlifbası əsasında yaradılmış Udi əlifbası 1934-cü ildə Fyodor Ceyrani və Mixail Ceyrani tərəfindən Suxumidə yayımlanmış "Samçi dəs" (Birinci dərs) kitabında tərtib olunmuşdur.

Kiril əlifbası əsasında yaradılmış Udin dilinin əlifbası (1974-cü il):.

A Аъ Аь Б В Г Гъ Гь Д Дж
ДжӀ Дз Е Ж ЖӀ З И Й К Ҝ
КӀ Къ Л М Н О Оь П ПӀ Р
С Т ТӀ У Уь Ф Х Хъ Ц Ц'
ЦӀ Ч Ч' ЧӀ Чъ Ш ШӀ Ы

Udi dili uzun müddət yalnız danışıq dili olaraq qalırdı. Müxtəlif dövrlərdə bu dilin kiril hərflərinin köməyi ilə yazılmasına cəhdlər göstərilib. Hətta Nic məktəbində ibtidai sinifdə tədris udi dilində aparılıb. 1990-cı illərin sonunda Azərbaycanda latın əlifbası əsasında udi əlifbası yaradılıb.:

A a B b C c Ç ç D d E e Ə ə F f
G g Ğ ğ H h X x I ı İ i Ĝ ĝ J j
K k Q q L l M m N n O o Ö ö P p
R r S s Ş ş T t U u Ü ü V v Y y
Z z Ţ ţ Ţı ţı E' e' Tı tı Ə' ə' K' k' Pı pı
X' x' Şı şı Ö' ö' Çı çı Ç' ç' Ć ć Jı jı Zı zı
U' u' O' o' İ' i' Dz dz

Yayılma ərazisi

Azərbaycanda udi dilində danışanlar əsasən Qəbələ rayonunun Nic qəsəbəsində və Gürcüstanın Kvarel rayonunun Zinobiani kəndində kompakt şəkildə yaşayırlar. Oğuzda rayon mərkəzində yaşayan bir qrup udili də bu dildə danışır.

İstinadlar

  1. The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan.  (ing.). United Nations Statistics Division. 26 dekabr 2015 tarixində . İstifadə tarixi: 26 dekabr 2015.
  2. Gukasjan, V. 1974. Udincä-azärbaycança-rusça lüğät. Bakı: Elm.

Xarici keçidlər

Həmçinin bax

Alban əlifbası


Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019