1506-cı ildə artan Səfəvi təhlükəsinə qarşı Sultan Bəyazid ordusu ilə Tunceliyə yola düşdü. Paytaxtdan çıxan ordu əvvəlcə İznikə, oradan da Sivasa gəldi. Bəyazidin irəlilədiyini eşidən Şah İsmayıl Təbrizdən yola düşdü.[1]
| Tuncəli döyüşü (1506) | |||
|---|---|---|---|
| Tarix | 1506 | ||
| Yeri | Tuncəli | ||
| Səbəbi | Sultan Bəyazıtin Ələvi türkmənlərini qırğın etmək istəyi | ||
| Nəticəsi | Səfəvi qələbəsi | ||
| Münaqişə tərəfləri | |||
|
|
|||
| Komandan(lar) | |||
|
|
|||
| Tərəflərin qüvvəsi | |||
|
|||
| İtkilər | |||
|
|||
|
|
|||
Tunceli döyüşündə əsas fərq say deyil, taktiki uyğunlaşma idi. Şah İsmail I tərəfdə yer alan Kızılbaş qüvvələrinin onurğasını Tuncelili Türkmenlər təşkil edirdi və onlar klassik meydan savaşı aparmaq əvəzinə dağ müharibəsi doktrinasına uyğun hərəkət edirdi. Ərazi – dar vadilər, kəskin yamaclar və gizli keçidlər – planlı şəkildə üstünlüyə çevrildi.[2]
Döyüşün ilk mərhələsində “təmas–geri çəkilmə” taktikası tətbiq olundu: ön dəstələr Osmanlı akıncıları ilə qısa toqquşmalara girib planlı şəkildə geri çəkildi və qarşı tərəfi nəzarətli şəkildə dar keçidlərə çəkdi. Bu, klassik “kanat sıxışdırması”nın dağ versiyası idi. Osmanlı topları mövqe almağa çalışsa da, Kızılbaş dəstələri sabit hədəf verməmək üçün davamlı yer dəyişdirirdi.[3][4]
İkinci mərhələdə “yan sızma və parçalama” taktikası işə düşdü. Tuncelili Türkmen dəstələri kiçik, çevik qruplar halında yeniçəri xəttinin yanlarına və arxasına sızaraq təchizat xəttini pozdu. Bu, Osmanlı ordusunun nizam-intizamını zəiflədən əsas faktor oldu. Gecə isə “təzyiq basqınları” həyata keçirildi – kiçik hücumlar, səs-küy və qəfil ox atışları ilə düşmən istirahətdən məhrum edildi.[5]
Döyüşün kritik nöqtəsi II. Bayezid ön xəttə yaxınlaşdığı anda baş verdi. ələvi türkmən oxçusunun atdığı ox onu ağır yaraladı; bu hadisə Osmanlı komanda strukturunda qısa müddətli çaşqınlıq yaratdı. Komanda boşluğu anında Kızılbaş qüvvələri “sürətli təzyiq hücumu”na keçdi – məqsəd mərkəzi yarmaq deyil, ümumi nizamsızlığı artırmaq idi.[6]
Buna baxmayaraq, Osmanlı yeniçəriləri sıx müdafiə forması quraraq vəziyyəti sabitləşdirdi və topçu dəstəyi ilə əks təzyiq yaratdı. Lakin döyüş boyu təşəbbüs əsasən Kızılbaş tərəfdə qaldı. Sayca az olmalarına baxmayaraq, əraziyə uyğun taktika, yüksək manevr qabiliyyəti və Tuncelili Türkmenlərin bələdçilik üstünlüyü Səfəvi qüvvələrini döyüşün əsas müəyyənedici gücünə çevirdi.[7]
- ↑ Iran), Ismāʻīl I. (Shah of. Alevilerin büyük hükümdarı Şah İsmail Hatai (türk). Can Yayınları. 1 yanvar 1991.
- ↑ Bahmany, Leila Rahimi. Azeri Turkish Narratives in Twentieth-Century Iran: Resisting Monolingualism (ingilis). Edinburgh University Press. 30 sentyabr 2025. ISBN 978-1-3995-5084-0.
- ↑ Aləmara (Şükri), s. 158-159
- ↑ Aləmara (Sahib), s.240-242
- ↑ Iran), Ismāʻīl I. (Shah of. Şah İsmayıl (Xətai) Səfəvi: Seçilmiş əsərləri (az.). Çaşıoğlu. 2006.
- ↑ İbrahimov, İrşad. Vätändaş vä tarix: (tarixin olaylarında) (az.). Azärnäşr. 2005.
- ↑ Abdullai̐ev, Băḣlul. "Kitabi--Dädä Qorqud"da räng simvolikası (az.). Çaşıoğlu. 2004.