Talmud — Ravvin yəhudiliyinin mərkəzi mətni. Səlahiyyətcə ondan üstün yeganə kitab İbrani müqəddəs kitabı (digər adı: Tanax) sayılır, hansınınkı 5 kitabı əsasında Tövrat kitabı formalaşdırılmışdır.[1][2][3] Talmud yəhudi qanun sisteminin (הֲלָכָה, Halaxa) və yəhudi fəlsəfəsinin əsas mənbəyidir.[4][5][6][7] Talmud Mişna toplusunda tərtib edilmiş şifahi Tövratın hissələri və Gemara adlı ona verilmiş şərhlər toplusundan ibarətdir. Talmudda qrup olaraq Hazal adlanan minlərlə ravvin və Tövrat alimlərinin halaxa, yəhudi etikası, fəlsəfəsi, adət-ənənələri, tarixi və folkloru da daxil olmaqla müxtəlif mövzularda təlimləri, fikirləri və fikir ayrılıqları qeyd olunur. 18-ci və 19-cu əsrlərdə Haskala hərəkatından əvvəl Talmud demək olar ki, bütün icmalarda yəhudi mədəniyyətinin mərkəzində dururdu və bütün yəhudi düşüncəsi və arzularının təməlini təşkil edirdi, eyni zamanda yəhudilərin gündəlik həyatı üçün bələdçi rolunu oynayırdı.[8]
"Talmud" və "Gemara" bir-birini əvəz edə bilən terminlərdir.[a][9] Mətn hər biri bir mövzu sahəsini əhatə edən 63 traktatdan ibarətdir. Talmudun dili yəhudi babil arami dilidir. Talmud ənənəsi eramızın 70-ci ilində İkinci məbədin dağıdılması və yeddinci əsrin əvvəllərində ərəb fəthləri dövrləri arasında yaranmış və tərtib edilmişdir.[10] Ənənəvi olaraq, Talmudun Rav Aşi və II Ravina tərəfindən eramızın 500-cü illərində tərtib edildiyi qəbul olunur, baxmayaraq ki, bunun VI əsrin ortalarında baş verməsi daha çox ehtimal olunur.[11]
"Talmud" sözü bir qayda olaraq əvvəlki Yərusəlim Talmuduna (Talmud Yerushalmi) yox, Babil Talmuduna (Talmud Bavli) aiddir.[12] Babil Talmudu o birinə nisbətən daha genişdir və daha vacib hesab olunur.[13]
Talmud tərcümədə "təlimat, öyrənmə" deməkdir, bu söz lmd semit kökünə malikdir və mənası "öyrət, öyrən"dir.[14]
- ↑ Mişna şifahi Tövratın yazılı toplusudur. Bu kontekstdə "Talmud" və "Gemara" terminləri mahiyyət etibarilə bir-birini əvəz edir.
- ↑ "BBC - Religions - Judaism: The Torah". www.bbc.co.uk (ingilis). İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2025.
- ↑ Youvan, Douglas C. "Torah vs. Talmud: Divergent Paths in Jewish Thought and Practice Across Sects and Cultures". ResearchGate. avqust 2024. doi:10.13140/RG.2.2.17472.14082.
- ↑ "Tanakh | Sefaria". www.sefaria.org. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2025.
- ↑ Fishman, Talya. Becoming the People of the Talmud: Oral Torah as Written Tradition in Medieval Jewish Cultures. University of Pennsylvania Press. 2011. ISBN 978-0-8122-4313-0.
- ↑ Neusner, Jacob. The Formation of the Babylonian Talmud. Wipf and Stock Publishers. 2003. səh. ix. ISBN 9781592442195.
- ↑ Steinsaltz, Adin. The Essential Talmud. BasicBooks. 1976. səh. 3. ISBN 978-0-465-02063-8.
- ↑ Steinberg, Paul; Greenstein Potter, Janet. Celebrating the Jewish Year: The Fall Holidays: Rosh Hashanah, Yom Kippur. The Jewish Publication Society. 2007. səh. 42. ISBN 9780827608429.
- ↑ Safrai, S. The Era of the Mishnah and Talmud (70–640) // Ben-Sasson, H.H. (redaktor). A History of the Jewish People. Weidenfeld, George tərəfindən tərcümə olunub. Harvard University Press (1976 tarixində nəşr olunub). 1969. səh. 379. ISBN 9780674397316.
The influence of the Babylonian geonim ... also weighted the scales in favour of the Talmud of their land, which they introduced and taught in all the Diaspora communities of the Middle Ages, as well as in the Land of Israel. Thus the Babylonian Talmud gained primary influence on Jewish history throughout the ages. It became the basic - and in many places almost the exclusive ~ asset of Jewish tradition, the foundation of all Jewish thought and aspirations and the guide for the daily life of the Jew. Other components of national culture were made known only in so far as they were embedded in the Talmud. In almost every period and community until the modern age, the Talmud was the main object of Jewish study and education; all the external conditions and events of life seemed to be but passing incidents, and the only true, permanent reality was that of the Talmud.
- ↑ Brand, Ezra. "Beyond the Mystique: Correcting Common Misconceptions About the Talmud, and Pathways to Accessibility". www.ezrabrand.com (ingilis). İstifadə tarixi: 18 may 2025.
- ↑ Safrai, 1969. səh. 305, 307
- ↑ Eisenberg, Ronald L. What the Rabbis Said: 250 Topics From the Talmud. Praeger. 2010. 43. ISBN 978-0-313-38450-9. OCLC 548555671.
- ↑ Goldberg, Abraham. The Palestinian Talmud // Safrai, Shmuel (redaktor). The Literature of the Jewish People in the Period of the Second Temple and the Talmud, Volume 3 The Literature of the Sages. Brill. 1987. 303–322. doi:10.1163/9789004275133_008. ISBN 9789004275133.
- ↑ Jacob_Neusner, The Talmud: What It Is and What It Says (2006). Rowman & Littlefield.
- ↑ "HIS 155 1.7 the Talmud | Henry Abramson". 19 noyabr 2013.