2018-ci ildə Suriya–Türkiyə sərhəd döyüşləri — Suriyada vətəndaş müharibəsi dövründə Şimali və Şərqi Suriya Muxtar Administrasiyasının tərkibində fəaliyyət göstərən Suriya Demokratik Qüvvələri (SDQ) ilə Türkiyə arasında Suriya–Türkiyə sərhədində baş vermiş qarşıdurmalar. Münaqişə 31 oktyabr 2018-ci il tarixində Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Kobani və Təl-Əbyəz şəhərləri yaxınlığında, eləcə də ətraf kəndlərdə Xalq Müdafiə Dəstələrinin (YPG) mövqelərini artilleriya atəşinə tutması ilə başlamışdır. Türkiyə YPG-ni qadağan olunmuş Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) davamı kimi qiymətləndirmiş, PKK-nın isə 40 ildən artıq müddətdə Türkiyədə separatçı fəaliyyət apardığını və çoxsaylı terror aktları törətdiyini bildirmişdir.
| Suriya–Türkiyə sərhəd döyüşləri | |||
|---|---|---|---|
| Rojava münaqişəsi və Suriyada vətəndaş müharibəsi | |||
 Suriyanın şimalında daha çox toqquşmanın qarşısını almaq üçün 2018-ci ilin noyabr ayında ABŞ Silahlı Qüvvələri və Türkiyə Quru Qoşunları tərəfindən birgə patrul əməliyyatları. | |||
| Tarix |
31 oktyabr – 6 noyabr 2018 (6 gün) |
||
| Yeri | Suriya–Türkiyə sərhədi | ||
| Münaqişə tərəfləri | |||
|
|
|||
| Komandan(lar) | |||
|
|||
| İtkilər | |||
|
|||
| Ümumi itkilər | |||
|
|||
|
|
|||
Jurnalist Əhməd S. Yaylanın fikrinə görə, Türkiyənin əməliyyatı Rusiya ilə Türkiyə arasında əldə edilmiş Soçi Memorandumu fonunda İdlib mühafizəsindən "Heyət Təhrir əş-Şam" və "əl-Qaidə" ilə əlaqəli ünsürlərin köçürülməsi məqsədi daşıya bilərdi. Demokratik Birlik Partiyasının keçmiş həmsədri Saleh Müslim Rusiya və Türkiyənin razılaşma çərçivəsində cihadçı qrupları YPG-yə qarşı döyüşmək üçün yönləndirməyi planlaşdırdığını irəli sürmüşdür.[3] 30 oktyabr 2018-ci il tarixində Türkiyə Müdafiə naziri Hulusi Akar əməliyyat ərəfəsində ictimai çıxışında planın YPG-ni bölgədən çıxarmaq, onların ağır silahlarını toplamaq və sonda Mənbicin yerli əhalisinin şəhərə tam nəzarətini təmin etməkdən ibarət olduğunu bildirmişdir.[4]
Türkiyə hərbi qurumları YPG mövqelərinin atəşə tutulması nəticəsində dörd kürd döyüşçüsünün öldürüldüyünü, altı nəfərin isə yaralandığını bildirmişdir.[5] Suriya Demokratik Qüvvələri hücumun İraq sərhədi yaxınlığında İŞİD-ə qarşı aparılan əməliyyatları müvəqqəti dayandırdığını bəyan etmişdir. SDQ həmçinin Türkiyə zərbələrinin yalnız Kobani ilə məhdudlaşmadığını, Şimali və Şərqi Suriya Muxtar Administrasiyasının nəzarətində olan Suriya–Türkiyə sərhədi boyunca digər əraziləri də əhatə etdiyini açıqlamışdır. 30 oktyabr 2018-ci il tarixində Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Fərat çayının şərq bölgəsini kürd separatçılardan təmizləmək niyyətində olduqlarını bildirmiş, 29 oktyabrda isə Türkiyə qüvvələri Fərat çayı boyunca YPG mövqelərini hədəfə almışdır.[6] Hücumlara cavab olaraq SDQ Deyr əz-Zövr mühafəzəsiindən bir neçə bölməni Türkiyə qüvvələrinə qarşı yönləndirmişdir.[7] YPG cavab tədbiri olaraq Türkiyə hərbi nəqliyyat vasitəsini məhv etdiyini bildirmiş və bununla bağlı görüntü yayımlamışdır, lakin bu iddia Türkiyə hökuməti tərəfindən təsdiqlənməmişdir.[8] Türkiyə hərbi texnikasının Təl-Əbyəz şəhərində yerləşən sərhəd məntəqəsinə atəş açması nəticəsində SDQ-nin Özünümüdafiə Qüvvələrinin bir üzvü həlak olmuşdur.[9]
ABŞ-nin həm Türkiyə, həm də SDQ ilə münasibətlər saxlaması fonunda ABŞ hərbi nümayəndə heyətinin tərəflər arasında vasitəçilik etmək məqsədilə Təl-Əbyəzə gəldiyi bildirilmişdir.[10]
1 noyabr 2018-ci il tarixində Türkiyə ordusu mümkün hücuma hazırlıq çərçivəsində Kobaniyə qarşı helikopterlər və haubitsalarla zərbələr endirmiş,[11] Əfrində yerləşən müttəfiq müxalif qruplarla əməliyyat planlarını əlaqələndirmişdir.[12]
Toqquşmalar fasilələrlə davam etmiş, 6 noyabr tarixində Türkiyə YPG üçün təchizat nöqtəsi hesab olunan Rəsulayn şəhərini hədəfə almışdır.[13]
21 noyabr tarixində ABŞ Müdafiə naziri Cim Mettis ABŞ-nin şimali Suriyada Türkiyə sərhədi boyunca yeni müşahidə məntəqələri yaradacağını açıqlamışdır. Bu addımın Türkiyə qüvvələri ilə kürd silahlı qrupları arasında oxşar insidentlərin qarşısını almağa və iki NATO müttəfiqi arasında gərginliyi azaltmağa yönəldiyi, həmçinin Suriyaya əlavə ABŞ hərbçilərinin göndərilməsini tələb etmədiyi bildirilmişdir,[14] lakin ABŞ qanunvericiləri son dövrlərdə Suriyada missiyanın genişlənməsi ilə bağlı narahatlıqlar ifadə etdikləri üçün bu qərar mübahisəli qarşılanmışdır.[15] Təl-Əbyəzdə üç, Kobanidə isə iki müşahidə məntəqəsinin qurulması planlaşdırılmışdır. Təl-Əbyəzdə ilk məntəqə 27 noyabr tarixində tamamlanmışdır.[16] 12 dekabr tarixinədək ümumilikdə üç müşahidə məntəqəsi yaradılmışdır və bu mövqelərin aydın şəkildə işarələndiyi, onlara ediləcək hər hansı hücumun ABŞ-yə qarşı hücum kimi qiymətləndiriləcəyi ABŞ rəsmiləri tərəfindən vurğulanmışdır.[17]
12 dekabr 2018-ci il tarixində Türkiyə hökuməti bir neçə gün ərzində Şimali və Şərqi Suriya Muxtar Administrasiyasına qarşı əməliyyata başlayacağını elan etmişdir. Bu, ABŞ-nin bölgədə Türkiyə sərhəd təhlükəsizliyini təmin etməyə yönəlik səylərinə etiraz kimi qiymətləndirilmişdir.[18] Pentaqon ABŞ qüvvələrinin fəaliyyət göstərdiyi şimal Suriyada birtərəfli hərbi əməliyyatların qəbuledilməz olacağını bildirmişdir,[19] lakin bir neçə gün sonra ABŞ qüvvələrinin Suriyadan çıxarılacağını elan etmiş, bundan sonra Türkiyə planlaşdırılan hücumu təxirə salmışdır.[20]
25 dekabr tarixində SDQ Mənbicin qərbində yerləşən Ərima şəhərini Suriya hökumət qüvvələrinə təhvil vermişdir.[21]
27–28 dekabr tarixlərində Mənbic Hərbi Şurası mümkün Türkiyə irəliləyişinin qarşısını almaq məqsədilə Suriya qoşunlarını Mənbicə daxil olmağa dəvət etmişdir. Suriya qüvvələri tədricən ətraf kəndlik ərazilərə yerləşdirilmiş, ABŞ hərbçiləri isə şəhər daxilində və Suriya Milli Ordusu ilə təmas xətləri boyunca patrul fəaliyyətini davam etdirmişdir. Bu qüvvələrin bölmələri də Mənbic cəbhəsi boyunca yerləşdirilmiş və səfərbər edilmişdir.[22]
ABŞ qüvvələrinin planlaşdırılan çıxarılması ilə bağlı tənqidlərdən sonra 6 yanvar tarixində ABŞ geri çəkilmə prosesinin şərti kimi kürdlərin rəhbərlik etdiyi müttəfiq qüvvələrin təhlükəsizliyinin təmin olunmasını irəli sürmüşdür.[23]
- ↑ "YPG retaliates in Kobane, destroys Turkish military vehicle". Rudaw. Erbil. 31 oktyabr 2018.
- 1 2 "After killing 6 citizens and fighters in previous targeting operations…the Turkish forces open the fire of their machineguns targeting the west of Tal Abyad and the east of Ayn Al-Arab (Kobani)". Syrian Observatory for Human Rights. 7 noyabr 2018.
- ↑ Yayla, Ahmet. "Turkey's Erdogan Has Grand Plans for al Qaeda's Syrian Spin-Off". The Daily Beast. 8 oktyabr 2018.
- ↑ Kajjo, Sirwan. "Kurds in Syria: We Have Right to Respond to Turkish Attacks". Voice of America. 31 oktyabr 2018.
- ↑ "Turkish military again shells Kurdish positions in Syria". Associated Press. 31 oktyabr 2018. 31 oktyabr 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 oktyabr 2018.
- ↑ "Turkish Forces Shell Northern Syria, Kurdish-Led Force Responds". Reuters. 31 oktyabr 2018.
- ↑ Leith Aboufadel. "Eastern Euphrates under Daesh threat again as SDF troops forced to confront Turkish military in northern Syria". Al-Masdar News. 31 oktyabr 2018. 15 mart 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 oktyabr 2018.
- ↑ Leith Aboufadel. "Breaking: US-backed forces claim Turkish military vehicle destroyed in retaliatory attack". Al-Masdar News. 31 oktyabr 2018. 31 mart 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 noyabr 2018.
- ↑ "الاحتلال التركي يستهدف كري سبي هذه المرة واستشهاد مقاتل - ANHA - وكالة أنباء هاوار". Hawar News Agency.
- ↑ Mohammad Abdulssattar Ibrahim; Alice Al Maleh. "Fighting between Turkish army, Kurdish-led forces in northeast Syria continues despite American efforts to de-escalate". Syria Direct. 31 oktyabr 2018.
- ↑ Leith Aboufadel. "Turkish military ups the ante in northern Syria with new attack on YPG stronghold". Al-Masdar News. 1 noyabr 2018. 7 noyabr 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 noyabr 2018.
- ↑ Leith Aboufadel. "Turkish intelligence informs rebels to get ready for battle east of Euphrates: monitor". Al-Masdar News. 2 noyabr 2018. 31 mart 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 noyabr 2018.
- ↑ Leith Aboufadel. "Turkish Army attacks YPG forces in northwest Al-Hasakah". Al-Masdar News. 6 noyabr 2018. 31 mart 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 noyabr 2018.
- ↑ "US to establish observation posts on Syria-Turkey border: Mattis". Rudaw Media Network. 21 noyabr 2018.
- ↑ "The US military is putting brand new observation posts in northern Syria". 21 noyabr 2018.
- ↑ "Kurdistan 24 captures completion of first US observation post on Syria-Turkey border". Kurdistan 24. 27 noyabr 2018.
- ↑ Erkoyun, Ezgi. "Turkey to launch operation against U.S.-backed Kurds in Syria 'in a few days'". Reuters. 12 dekabr 2018 – www.reuters.com vasitəsilə.
- ↑ "Turkey will start operation east of Euphrates in Syria in a 'few days'". The Jerusalem Post | JPost.com. 12 dekabr 2018.
- ↑ "Unilateral military action into northeast Syria 'unacceptable': Pentagon". Reuters. 12 dekabr 2018.
- ↑ "Turkey to clear Syria of both YPG, ISIL: Erdoğan". Hürriyet Daily News. 21 dekabr 2018.
- ↑ "Breaking: Kurdish forces handover town near Manbij to Syrian Army". Al-Masdar News. 25 dekabr 2018. 24 iyun 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 dekabr 2018.
- ↑ "The Latest: Turkey-backed Syrians brace for key town clash". wsfa.com. 31 mart 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2020.
- ↑ "Trump Adviser: US to Leave Syria Once IS Beaten, Kurds Safe". New York Times. 6 yanvar 2019. İstifadə tarixi: 7 yanvar 2019.