Butun axtardiqlarinizi tapmaq ucun buraya: DAXIL OLUN
  Mp4 Mp3 Axtar Yukle
  Video Axtar Yukle
  Shekil Axtar Yukle
  Informasiya Melumat Axtar
  Hazir Inshalar Toplusu
  AZERI CHAT + Tanishliq
  1-11 Sinif Derslikler Yukle
  Saglamliq Tibbi Melumat
  Whatsapp Plus Yukle(Yeni)

  • Ana səhifə
  • Təsadüfi
  • Yaxınlıqdakılar
  • Daxil ol
  • Nizamlamalar
İndi ianə et Əgər Vikipediya sizin üçün faydalıdırsa, bu gün ianə edin.

Sadə cümlənin şəxsə görə növləri

  • Məqalə
  • Müzakirə
Bu məqaləyə hansısa kateqoriya əlavə edilməmişdir. Məqaləyə kateqoriyalar əlavə edərək töhfə verə bilərsiz.
Bu məqaləni vikiləşdirmək lazımdır.
Lütfən, məqaləni ümumvikipediya və qaydalarına uyğun şəkildə tərtib edin.

Sintaksisdə şəxs dedikdə mübtəda nəzərdə tutulur. Cümlənin şəxsə görə növləri də mübtədanın olması və ya onun təsəvvür olunması dərəcəsinə görə müəyyənləşir. Sadə cümlənin şəxsə görə növləri aşağıdakılardır:

  1. Müəyyən şəxsli cümlə.
  2. Qeyri-müəyyən şəxsli cümlə.
  3. Ümumi şəxsli cümlə.
  4. Şəxssiz cümlə.
  5. Adlıq cümlə (mübtəda əsasında formalaşır).

Mündəricat

  • 1 Müəyyən şəxsli cümlə
  • 2 Qeyri-müəyyən şəxsli cümlələr
  • 3 Ümumi şəxsli cümlə
  • 4 Şəxssiz cümlə
    • 4.1 İsmi xəbərli şəxssiz cümlələr
    • 4.2 Feili xəbərli şəxssiz cümlələr
      • 4.2.1 Xəbəri şəxssiz feillərlə ifadə olunan şəxssiz cümlələr
      • 4.2.2 Xəbəri frazeoloji birləşmələrlə ifadə olunan şəxssiz cümlələr
  • 5 Adlıq cümlə
  • 6 Həmçinin bax
  • 7 İstinadlar

Müəyyən şəxsli cümlə

Mübtədası və xəbəri- cümlənin qrammatik əsası iştirak edən cümlələr müəyyən şəxsli cümlələrdir. Məsələn: Həyat mübarizədir. Aqşin dərs əlaçısıdır. Müəyyən şəxsli cümlələrin bir qismində mübtəda olmasa da, onları xəbərdəki şəxs sonluqlarına görə bərpa etmək olur. Məsələn: Dərsdən evə qayıdırdım (kim?- mən) Mənə bir stəkan çay gətirdi (kim?- o) Müəyyən şəxsli cümlələr ikinci dərəcəli üzvlərin iştirakı baxımından müxtəsər və geniş ola bilər. Məsələn: Muxtar getdi (müxtəsər). Biz səhər rayona gedəcəyik (geniş).

Qeyri-müəyyən şəxsli cümlələr

Hərəkət və hökmün qeyri-müəyyən şəxsə aid olduğunu bildirən cümlələrə qeyri-müəyyən şəxsli cümlələr deyilir. Qeyri-müəyyən şəxsli cümlə xəbər əsasında formalaşır, mübtədası olmur. Belə cümlələrin xəbəri III şəxsin cəmində olur. Məsələn: Yarış keçirirdilər (Kim? Dəqiq deyil. Qeyri-müəyyən şəxs və ya qrup). Belə cümlələrdə işi icra edən, əsasən, bir qrup şəxsdən ibarət olur, lakin onlar qeyri-müəyyən olur. Həmin cümlələrdə diqqəti cəlb edən işi icra edən deyil, işin özüdür.

Ümumi şəxsli cümlə

Hərəkət və hökmün hamıya aid olduğunu bildirən sadə cümlələrə ümumi şəxsli cümlə deyilir. Ümumi şəxsli cümlələr xəbər əsasında formalaşır, mübtədası olmur. Əsasən, atalar sözləri, məsəllər, aforizmlər, bu cümlələrlə ifadə olunur və hərəkət, hökm hamıya aid olur. Məsələn: Dostu dar gündə sınayırlar (kim? hamı.) Ümumi şəxsli cümlələr daha çox geniş cümlə şəklində olur. Mürəkkəb cümlə tərkibində müxtəsər ümumi şəxsli cümlə işlənə bilər. Məsələn: Oxuyarsan, adam olarsan.

Şəxssiz cümlə

Mübtədası olmayan, təsəvvür olunması da qeyri-mümkün olan sadə cümlələr şəxssiz cümlələr adlanır. Şəxssiz cümlələr də xəbər əsasında formalaşır, mübtədası olmur. Xəbəri III şəxsin təkində olur. Şəxssiz cümlələr xəbərlərinin ifadəsinə görə iki cür olur.

İsmi xəbərli şəxssiz cümlələr

Səhərdir. Qış axşamı idi. Baharın ilk günlərindən biri idi. isti yay günlərindən biridir. Vaxtdır.

Feili xəbərli şəxssiz cümlələr

Belə cümlələr, bir qayda olaraq, iki cürdür:

Xəbəri şəxssiz feillərlə ifadə olunan şəxssiz cümlələr

Sənədlərə baxıldı. Dağa yürüş edildi. İclasda bu məsələyə toxunulmadı.

Xəbəri frazeoloji birləşmələrlə ifadə olunan şəxssiz cümlələr

Mənim ona yazığım gəlir. Müəllimin onun cavabından xoşu gəldi. Ona rəhmin gəlir.

Adlıq cümlə

Əşyanın, hadisənin adını çəkməklə onun mövcudluğu haqqında məlumat verən sadə cümlələrə adlıq cümlə deyilir. Bu cümlələrin xəbəri olmur, onlar mübtəda əsasında formalaşır. Adlıq cümlələrdən yazılı ədəbi dildə: bədii (xüsusən dram əsərlərinin remarkalarında), publisistik əsərlərdə istifadə edilir. Məsələn: Qarabağ. Şuşa qalası. Cıdır düzü. At çapan igidlər.

Həmçinin bax

  • Azərbaycan dili

İstinadlar

Kamran Əliyev. Sadə cümlənin şəxsə görə növləri. Bakı: Azərbaycan dili, abituriyentlər üçün köməkçi vəsait, Bakı — «Elm» — 2011. 2011. ISBN 978-9952-453-30-0.

Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Sadə_cümlənin_şəxsə_görə_növləri&oldid=8135664"
Informasiya Melumat Axtar