Sünbül Sənan Əfəndi (türk. Sünbül Sinan Efendi; 1452[1], Mərzifon[1] – sentyabr 1529[1], İstanbul[1]) — Osmanlı sufi alimi, sünbüliyyə təriqətinin banisi. Sünbüliyyə təriqəti xəlvətilik təriqətinin törəməsi hesab olunur.
| Sünbül Əfəndi | |
|---|---|
| Doğum tarixi | 1452[1] |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | sentyabr 1529[1] (76–77 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
Sünbül Sənan Əfəndi Mərzifon şəhərində anadan olmuşdur. Əsl adı Yusif Sənan idi. "Sünbül" ləqəbi ona şeyxi Camal Xəlvəti tərəfindən verilmişdir. Atasının adı Qayabəyoğlu Əli olmuşdur, lakin ailəsi barədə başqa məlumat mövcud deyil.[2]
Həyatına dair məlum olan əksər məlumatlar, halifələrindən Yaqub Əfəndinin oğlu Şeyx Yusif Sənanəddinin "Menâkıb-ı Şerîf ve Tarîkatnâme-i Pîrân" adlı əsərində atasından nəql edilən məlumatlara əsaslanır. Sünbül Sənan ilk təhsilini vətənində aldıqdan sonra İstanbula gəlmiş, təhsilini mədrəsədə davam etdirmişdir. O, dövrün tanınmış alimlərindən Əfdalzadə Həmidüddinin tələbəsi və daha sonra mülazımı olmuşdur. Mədrəsə təhsili zamanı təsəvvüfə qarşı olan Sünbül Sənan, bir dostu vasitəsilə tanış olduğu xəlvəti təriqətinin əsas qollarından camaliyyənin piri Camal Xəlvətiyə intisab etmiş, təsəvvüf yoluna girmişdir. Üç il davam edən seyrü-sülük dövründən sonra xilafət almış və irşad vəzifəsi ilə Misirə göndərilmişdir.[3]
Qocamustafa Sünbül Əfəndi məscidində irşad fəaliyyətini davam etdirən Camal Xəlvəti həcc ziyarətinə getmək məqsədilə İstanbulu tərk edən zaman Sünbül Sənana xəbər göndərmiş və onun da həccə gəlməsini istədiyini bildirmişdir. Camal Xəlvəti 1494-cü ildə yolüstü vəfat etdiyinə görə bu görüş baş tutmamışdır. Sünbül Sənan həcc ziyarətindən dönüşündə şeyxinin vəsiyyəti üzrə İstanbula qayıtmış və kızı Səfiyyə xatun ilə evlənmiş, Qocamustafa Sünbül Əfəndi məscidində postnişin olmuşdur. Bir rəvayətə görə, Camal Xəlvəti həcc ziyarəti gedən zaman onu İstanbula çağırmış və kızı ilə evləndirmiş, postuna oturtdükdən sonra həccə yola çıxmışdır.[3]
1494-cü ildən ölümünə qədər, adını daşıyan Qocamustafa Sünbül Əfəndi məscidində irşad fəaliyyətini davam etdirmiş, cümə günləri Ayasofya və Fateh məscidlərində vaaz vermişdir. Vəəzlardan sonra dervişləri ilə Xəlvəti dövranını icra etmişdir. Yavuz Sultan Səlim öz tikdirdiyi məscidin açılış mərasimində vaaz vermək vəzifəsini Sünbül Sənana tapşırmışdır. Hulvi Sünbül Sənanın Yavuz Sultan Səlim ilə əlaqələrinə dair bəzi ətraflı rəvayətləri qeyd etmişdir.[3]
Sünbül Əfəndi II Bəyazid, Yavuz Sultan Səlim və Qanuni Sultan Süleyman dövrlərini yaşamış və 1529-cu ilin sentyabrında vəfat etmişdir. Cənazə namazı Fateh mscidində Kamalpaşazadə tərəfindən qılınmış və məscidin xəzirəsində dəfn edilmişdir. Türbəsi İstanbulun ən əhəmiyyətli ziyarətgahlarından biridir.[3] Sünbülityə təriqətin böyük şeyxi vəzifəsini tutmuş, demək olar ki, bütün şeyxlər bu təkkədə dəfn olunmuşdular.[4]
Sünbül Əfəndinin dövran tətbiqi üləma və məşayix arasında mübahisələrə səbəb olmuşdur. İstanbul qazısı Sarıgörəz Nurəddin Əfəndi, dövran zikri edən dərvişlərin tutulub cəzalandırılması üçün bir şikayətnamə yazaraq təsdiq üçün Şeyxülislam Kamalpaşazadəyə göndərmişdir. Şeyxülislam Sarıgörəzin şikayətnaməsini təsdiqləmişdir, lakin Sünbül Sənan bu fətvanın həyata keçirilməsinin qarşısını almaq üçün, Kemalpaşazâdenin etibar etdiyi Şeyx Yəvsi zaviyyəsi şeyxi Mehmed Əfəndini müdaxilə etməyə göndərmişdir. Nəticədə, şeyxülislam fətvanı tətbiq etməkdən vaz keçmişdir. Bu hadisədən əvvəl Sarıgörəz ilə Sünbül Əfəndi arasında bir münaqişə baş vermiş, şeyxin elmi dairəsi və mənəvi nüfuzu qarşısında Sarıgörəzin məğlub olduğu qeyd olunmuşdur.[5]
Sünbül Əfəndinin vəfatından sonra onun yerinə Mərkəz Əfəndi postnişin olmuşdur. Sünbül Əfəndiyə nisbət edilən sünbüliyyə təriqəti Mərkəz Əfəndi və digər xəlifələri tərəfindən yayılmışdır. Onun halifələri arasında Yaqub Gərmiyani, Cəm Şah Əfəndi, Ağşəhərli Camal Əfəndi, Maqsud Dədə, Kəfəli Ələddin Əli və Çavdarlı Şeyx Əhməd Dədə qeyd olunmuşdur.[6]
- Risâletü’t-taĥķīķiyye
- Risâle Der Hakk-ı Zikr ü Devrân
- Risâletü eŧvâri’s-seb'a
- Tarîkatnâme
- Risâle fî deverâni’s-sûfiyye
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 https://islamansiklopedisi.org.tr/sunbul-sinan.
- ↑ "Sefîne-i Evliyâ", Hüseyin Vassâf (haz. Mehmet Akkuş - Ali Yılmaz), İstanbul 2006
- ↑ 1 2 3 4 "Sümbüliye Tarikatı ve Kocamustafapaşa Külliyesi", Nazif Velikâhyaoğlu, İstanbul 1999
- ↑ "KOCA MUSTAFA PAŞA CAMİİ ve KÜLLİYESİ". TDV İslâm Ansiklopedisi.
- ↑ "Osmanlılar’da Tasavvuf", Reşat Öngören, İstanbul 2000
- ↑ “Fetihten Sonra İstanbul’da İlk Halvetî Şeyhleri: Çelebi Muhammed Cemâleddîn, Sünbül Sinân ve Merkez Efendi”, Tahsin Yazıcı, İstanbul Enstitüsü Dergisi, Sayı: 2, İstanbul 1956