Vikipediya ?

Rusiyada oktyabr çevrilişi — Vikipediya

Merge-arrows.svg Bu məqalə Oktyabr inqilabı məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.

XIX əsrin sonlarında Rusiyada daxili vəziyyət o qədər də ürəkaçan deyildi,belə ki,daxildə maliyyə problemi yaşanırdı və torpaqların geniş olması da rus çarı üçün buranın idarəsini çətinləşdirirdi. Ölkədə böhran baş vermişdi.Hökumətdə narazıçılıq təkcə aşağı sosyal təbəqə arasında deyil,həmdə varlı təbəqə arasında baş vermişdi.O zaman rus hökuməti çarəni o zaman üçün çox da populyar olmayan 2 ci Nikolayı qardaşı Mixailnən əvəzləməyi düşündülər.Lakin bunun üçün çox gec idi.Çünki sonunda insanlar 9 yanvar 1905-ci ildə etiraz məqsədi ilə nümayiş keçirdilər. Nümayişdə əsasən iş saatlarının çoxluğundan və yaşayış standartlarının aşağı olmasından şikayətlənirdilər.Rus əsgərləri hər hansı bir tədbir görmədən nümayişçilərə atəş açdılar.Nəticədə 1000 dən artiq insan həlak oldu.Bu hadisə Rusiyada cox pis qarşilandi ve elbette ki ,bu da öz növbəsində rusiya hakimiyətinə qarşi cox menfi bir imic formalaşdirdi.Bu hadisə tarixə qanli bazar adi ilə keçdi.Leninin tərafdarlarii nə qədər boğulmağa çalişilsada,partiya quruldu. Çoxpartiyalı sistemə keçildi və çar 2 ci Nikolay 1906 ci ildə konstitutsiyasini qəbul etməli oldu.

Milad təqviminə görə 8 mart 1917 Dünya Qadinlar günündə başlanan etirazlar isə son dərəcə sülhsevər başlamişdi.Xalq maliyyə məsələlərinin ədalətli həllini tələb edən xalqa qarşi çox keçmədən zor tətbiq edilməyə başlandi.O zaman çar parlamenti buraxacağini söylədi.Parlamentin sədri isə dövlət idarəsinə əl qoyduğunu dedi. Beləliklə, Rusiya liberal idarə sisteminə keçdi.

Bu arada İsveçrədə olan Leninə tam dəstək Almaniyadan gəldi.Buna ən başlica səbəb isə Rusiyani müharibədən uzaqlaşdirmaq idi.O alim Plexanovun görüşlərindən təsirlənərək Marksizim-Leninizm idealarini irəli sürür.Rusiyada ele bu dövrdə ümümi bir tətil baş verdi.Belə ki işçilər öz iş yerlərindən çixaraq çarin sarayina hücüm etdilər.Çari taxtdan saldilar, Romanovların terefdarlarini hebs etdilər.Olkə cümhuriyyət elan edildi. Kecici hökumət tətbiq edilir və bu hökumətin başcisi əvvəl Milyukov daha sonra Teresenko olur. Ancaq hökumət yalniz burjualardan ibarət idişMəqsəd yenədə proletrya inqilabi səciyəvisini daşiyirdi.Leninin o zaman üçün olan bir şüari bundan ibarət idi ki.bütün iqtidar sovetlərdə cəmlənsin.Elə bu sloqanlada inqilaba başladilar.

Lakin üsyandan öncə Petroqrad sovetləri leninistlərə qarşi hücuma başladi ve 1917 ci ilin iyununda baş tutan bu mübarizədə Lenin məğlub şəkildə Finlandiyaya qaçir 3 aydan sonra Lenin bütün iqtidar sovetlərə sloqani ilə oktyabrda inqilab etdi vəVladimer Lenin başda olmaqla yeni hökumət qurulur.

O zamanki veziyyete nəzər salsaq görərik ki, 1917-ci ildə ki Antanta ittifaqinda müharibənin sona qədər davam etdirilməsi ilə bagli qərar qəbul olunduşBu zaman Rusiya ve Fransa ise gizlin olaraq Almaniya ilə sərhədlərini müstəqil şəkildə bölməyə qərara gəldilər.Müvəqqəti Hökumət dövründə nazir bəyan etdi ki.bu müharibə almanlar üzərində qələbəylə yekunlaşmayana qədər davam etməlidir.Ümumiyətlə isə Rusiya o dövrdə çar Sazanovun hakimiyətindəki siyasətə bənzər siyasət aparirdi. Daha bir maraqli məsələlərdən biri ondan ibarətdir ki,Rusiya daxildə baş verən bu natarazliqlar səbəbi ilə tərəfdaşlarindan Almaniya üçün nəzərdə tutulan əməliyatlari bir neçə ayliq gecikdirməyi xahiş etsədə,İngiltərə və Fransanin təkidi Almanlarin şərq sərhədlərinden xeyli üstünlük əldə etmələrinə gətirib çixardi.Bu ölkənin həm daxili həm də xarici vəziyyətini daha da pisləşdirdi.

Bu sovet hakimiyyətinin ilk qərarı Sülh və Torpaq haqqında qanun olmuşdu. Həmin qanun nəticəsində bütün mülkədarlarin torpaqları müsadirə edilib kəndlilərə paylandı. Onun sosialistik ideyalarına əsasən, fəhlə və kəndli cəmiyyətin əsas təbəqəsini təşkil edirdi. Varlı mülkədarlara isə xalq düşməni imici verilmişdi.

17 noyabrda Müəsislər Məclisinə seçkilər təyin edildi.Müəsislər məclisi öz növbəsində Lenin hökumətini təsdiqdən imtina etdi.Lenin isə müəsislər məclisini buraxdı.

Yanvarin 8 inde ise Sovetlər qurultayi Umumrusiya zəhmətkeş və istismar olunan xalqlarin hüquq ve beyannaməsini təsdiq etildi.

Vudro Vilsonun 14 maddəsi

1916 ci ildə amerikanin prezidenti seçilir.1919 Nobel mükafatçisi olurşTarixdə 14 maddəsi ilə qalib.BMT nin yaradilmasi fikrini ilk irəli sürənlərdən biri idi.1913 cü ildə Federal rezervin yaradilmasi ilə bağli müqavilə imzalayir.O ölkəsini uğurla müharibədən qoruyur yalniz 1916 ci ildə digər dövlətlərə öz köməyini təklif edir.

1918 ci ildə 8 yanvar Konqresin önündəki çixişinda müharibə haqqinda öz tezisləri ilə bölüşdüş

1)Bütün danişiqlar açiq bir şəkildə olmalidir,gizli danişiqlar bu normalar ziddir.
2)Sərhəd sulari xarcindəki dəniz sahələrində tam sərbəstlik hüququ.
3)Ticarət azadliği və maliyyə maneələrinin aradan qaldirilmasi.
4)Daxili təhlükəsizliyi təmin etməyə yetəcək qədər silahlanma,və daha artiğinin olmamasina dair öhdəlik.
5)Dekolonizasiya təşkil edilməli və bu koloniyalardaki hüquqlar müstəmləkə və müstəmləkə himayədari arasinda bərabər bölünməlidir.
6)Rusiya torpaqlarindaki xarici birliklər ayrilmali və Rusiyanin istədiyi kimi inkişafina şərait yaradilmali.
7)Almaniyanin isğal etdiyi Elzas Lotorengiya Fransaya qaytarilmasi.
8)Avstriya-Macaristan xalqini inkişafi üçün serbest şərait.
9)İtaliyanin milli sərhədlərinin bərpasi.
10)Belçika torpaqlarinin boşaldilmasi və onun suverenliyinin taninmasi.

Vudro Vilsonun 14 maddəsi

Vudro Vilsonun 14 maddəsi - 1918 ci ildə 8 yanvar ayı tarixində ABŞ prezidenti Vudro Vilsonun təklifi ilə Konqres tərəfindən qəbul edilən 14 maddədir.

Maddələr

1)Bütün danışıqlar açiq bir şəkildə olmalıdır, gizli danışıqlar bu normalar ziddir.
2)Sərhəd sulari xarcindəki dəniz sahələrində tam sərbəstlik hüququ.
3)Ticarət azadliği və maliyyə maneələrinin aradan qaldirilmasi.
4)Daxili təhlükəsizliyi təmin etməyə yetəcək qədər silahlanma,və daha artiğinin olmamasina dair öhdəlik.
5)Dekolonizasiya təşkil edilməli və bu koloniyalardaki hüquqlar müstəmləkə və müstəmləkə himayədari arasinda bərabər bölünməlidir.
6)Rusiya torpaqlarindaki xarici birliklər ayrilmali və Rusiyanin istədiyi kimi inkişafina şərait yaradilmali.
7)Almaniyanın işğal etdiyi Elzas Lotorengiya Fransaya qaytarilmasi.
8)Avstriya-Macaristan xalqini inkişafi üçün serbest şərait.
9)İtaliyanin milli sərhədlərinin bərpasi.
10)Belçika torpaqlarinin boşaldilmasi və onun suverenliyinin taninmasi.
11)Rumıniya, Serbiya və Çernoqoriya işğaldan azad edilməilidir.
12)Türkiyənin Osmanlı İmperiyası ərazisi suverenliyini qazanmalıdır, lakin onların hakimiyyətində olan dövlətlər müstəqil muxtariyyət əldə etməlidilər. Dardanel boğazı ticarət üçün açıq olmalıdır.
13)Polşanın bütün ərazisini əhatə edən və dənizə çıxışı olan müstəqil Polşa dövləti yaradılmalıdır.
14)Eyni böyük və kiçik millətlərin siyasi müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü qarşılıqlı təminat verən və onların qorunması üçün xüsusi Millətlər liqası yaradılmalıdır.

Rusiyada oktyabr çevrilişi İngiliscə

Xarici keçidlər

  • from the Library of Congress
  • by John L. Snell
Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019