Qotik müharibəsi (535–554)

Qotlar Miladdan sonra lll əsrdə Qotlar Asiyadan avropaya miqrasiya edən koçəri barbar tayfalrdır. Qotlar Trakiya, Egey sahilləri, Avropanın cənub və şərq sahillərində talan və yağma ilə məşğul olan Roma İmperiyası və German qəbilələrinə bəla olan tayfalardır.

475-ci ildə, german əsilli qəbilə şefi Odoakerin rəhbərliyi altında Qərbi Roma imperatoru Romulus Augustusu taxtdan endirərək Qərbi Roma imperiyasının varlığına son qoydular. Səltənətinin əvvəllərində imperator Odoaker Konstantinapol mərkəzli Şərqi Roma imperiyasına sadiq qalsa da, illər irəlilədikcə onun mərkəzə olan sədaqəti zəiflədi və nəticədə Odoaker Bizans üçün bir təhdid halına gəldi.

Həmin illərdə Ostraqotlar da Bizans üçün pullu əsgərlik edirdilər və Karpat dağlarının ətəklərində yaşayır, Bizans torpaqlarına talan yürüşləri təşkil edirdilər. Bu səbəbdən imperator Zeno həm İtaliya krallığını, həm də Ostraqotları problem olmaqdan çıxarmaq üçün Ostraqot qəbilə başçısı Teoderiki Odoakerin üzərinə yolladı. Bu sayədə o həm öz rəqibi Odoakeri ortadan qaldıraraq İtaliya Krallığını sona çatdıracaq, həm də Ostraqotlara ərazidən uzaqda bir yurd verərək onları öz mərkəzindən uzaqlaşdıracaqdı.

490-cı ildə Teoderik qoşunları ilə əraziyə hücum etməyə başladı və nəhayət 493-cü ildə İtaliya krallığını süquta uğradaraq öz krallığı olan Ostraqot Krallığını qurdu.^[1]

İlkin dövrlərdə ll Maksimin dövründə pullu əskər kimi Roma imperiyasına xidmət edirdilər. Onlar barbar tayfalara qarşı Roma İmperiyası ilə müttəfiq olmuşdur Visiqotlar meşə xalqı olaraq tanına bir xaldır və İberiya yarım adasında ümumi adı ilə Piriney yarımadasında məskunlaşmışdılar.256-cı ildə Dunay çayı sahillərinə çatıb balkan yarın adasına çatdılar vəç balkan yarımadasının cənubuna çatdılar və Sevilyalı Müqəddəs İsidor başçılğı altında 15 il indiki Bosniya və Herzaqovina ilə Xarvatiya ərazisi və Makedoniya da hökmranlıq etmişlər (Yəni XX əsr profesianalları üçün Yuqoslaviya ərazisinə bənzəyir). 322-ci ildə Roma ilə imzalanan müqaviləyə əsasən qəbilyə müttəfiq qəbbilə hüququ verilir. Vizigotların döyüş qabiliyəti 40.000 Visqot piyada döyüşçüsü idi və əraziləri indiki İspaniyanın Navarre və Leon əyalətlərinin şimal hissəsi xaric və şimalını çıxmaqla bütün İberiya ya və indiki Fransanın bir hissəsinə yayılmışdı.

• 

  Teoderikin Bizasa tabe olan Ostraqot Krallığını yaratması ardından, Appenin yarımadasında bir müddət əsayiş əldə edildi. Lakin bu sistem uzun ömürlü olmadı, ostraqot xalqının Şərqi Romaya tabe olmamaq istəyi və Roma vətəndaşlarının Konstantinapol idarəsi ilə yaxınlaşması gərginliyi artırırdı. 526-cı ildə Teoderikin ölümünün ardından yerinə nəvəsi Ahlarik gəldi, lakin o çox balaca idi və dövlət işlərinə diqqətini verə bilmirdi. Bu səbəbdən də dövləti onu anası, Teoderikin qızı Amalasuntha idarə edirdi; onun bir romalı kimi təlim görməsi Konstantinapol idarəsi ilə çox yaxınlaşdırırdı.

Və sonunda olan oldu: Ostraqot Krallığında vətəndaş müharibəsi baş tutdu. Bu əsnada Şərqi Roma imperatoru Yustinian german qəbilələrinin bir idarəsində olan Qərbi Romanın dağınıq torpaqlarını birləşdirərək Vahid Roma imperiyasını yaratmaq məqsədi güdürdü. Bundan əvvəlki müharibələrdə Bizans ordusu Vandal Krallığını məğlub edərək Şimali Afrika torpaqlarını öz hakimiyyəti altında birləşdirmişdi.

Bundan sonra diqqətlərini İtaliyaya yönəltdilər. 535-ci ildə general Belisarius Siciliya üzərindən Ostraqot Krallığının torpaqlarına çıxdı və qısa müddətdə bütün Siciliyanı müqavimətə məruz qalmadan işğal etdi. Digər cəbhədə isə vəziyyət yaxşı deyildi: general Mundus müqaviməti tam gətirə bilməmişdi və irəliləyiş yavaşlamışdı. Buna cavab olaraq imperator Yustinianus tez sürətdə general dəyişərək general Konstantinosu əraziyə göndərdi.

Bunu ardından Yuqoslaviyanın şimalında da uğur qazanıldı və İtaliya iki cəbhədən hücuma məruz qaldı. Belisarius hazırlıqlarını tamamlayaraq Appenin yarımadasına hücum etdi və noyabr ayında Napolini zəbt etdi. Napoli kimi vacib şəhərin Bizans hakimiyyətinə girməsinə baxmayaraq, buraya qədər Romalılar heç bir müqavimətlə rastlaşmamışdılar. Buna görə də Belisarius daha da şimal irəliləyərək dekabr ayında Roma şəhərini işğal etdi.

Ostraqot qəbilə liderləri krallarını təsirsiz idarəsinə cavab olaraq onu taxtdan endirdilər və yerinə generallardan Vitiges kral təyin edildi. Vitiges ostraqot ordusunu ətrafında topladı və Romaya irəlilədi. 537-ci ilin mart ayında Roma şəhəri Vitiges tərəfindən mühasirəyə alındı. Bunun ardınca Bizans idarə heyəti mühasirəni qırmaq üçün yarımadanı dənizdən blokadaya aldı və 20.000 Roma əsgərini Romadakı qarnizonu dəstəkləməsi adına Romaya göndərdi.

Vitiges Roma atlı qoşunlarının arxasına dolaşıb onu mühasirəyə almaq istədiyini anlayan kimi, 1 il davam edən mühasirəni mart 538-də qaldırıb işğal edilən əraziləri azad etməyə yönəldi. Bu sırada general Narses 20.000-lik qoşunla adaya gəldi. Bu andan sonra adadakı əsgərlə Narsesi dəstəkləyənlər və Belisariusu dəstəkləyənlər arasında ayrılıq yarandı. Romalıların onu mühasirəyə alacağını anlayan ostraqot kralı paytaxtı Revennaya çəkildi.

Belisarius bir miqdar ordu ilə Mundilas rəhbərliyində Milana yollandı və şəhəri işğal etdi. Bunu eşidən Vitiges Uruias rəhbərliyinə 20.000-dən çox ordu ilə ərazini mühasirəyə aldı. Belisarius İtaliyanın cənubundakı əsgərlərə Milana kömək getməsi haqqında tapşırıq versə də, buradakı əsgərlər sadəcə Narsesdən əmr aldıqlarını bildirərək kömək etmədi. Bunun səbəbi olaraq da 539-cu ilin yazında Milan təkrar Ostraqotların əlinə keçdi.^[2]

Bunu eşidən imperator Yustinian tez Narsesi geri mərkəzə çağırdı və bütün idarəni Belisariusa verdi. Bunun ardından general bütün sürəti ilə İçəri İtaliyaya irəlilədi və düşməni Po çayının şimalına atdı. Bu əsnada Frank kralı Theudbert Alplardan İtaliyaya girdi. Ostraqotlar Frankların onlara kömək edəcəyini zənn etsə də əvvəl Ostraqotları, sonra da Romalıları məğlub etdi. Romalıların səfəri uğursuz olsa da, Frank ordusunda dizanteriya yayıldı və Franklar məcburən geri qayıtdı.

Frank qüvvələrinin Ostraqotların ordusunu yox etməsindən sonra Roma generali Belisarius Revennaya irəlilədi. 539-cu ilin qışında Ravenna mühasirəyə alındı. Vitigesin bu vəziyyətdə Yustinianus köməyinə çatdı. Şərqdə Sasani imperiyası ilə başlayan müharibə səbəbilə İtaliyadakı cəbhənin bağlanmasını istəyirdi. Lakin Belisarius müharibəni bitirmək istəyirdi; o, mühasirəni davam etdirərək may 540-cı ildə Ravennayı işğal etdi və Ostraqotların şimal əyalətlərdən başqa bütün əraziləri Romaya tabe oldu.

Bunu ardından Belisarius Sasanilər üzərinə yollandı.

Şərqi Roma əsaslı bir qələbəni ələ keçirdiyi vaxt işi sonlandırmaması ona başına bəla oldu. Ostraqotlar mərkəzi ordu quraraq işğal altında olan Revennayı işğaldan azad etdilər. Bunun ardından İtaliyanın cənubuna yönəldilər və buraları yenə öz hakimiyyətlərinə aldılar. Yustinianus əraziyə Narsesin rəhbərliyində 30.000 ordu verib Ostraqotların üzərinə göndərdi.

552-ci ildə baş verən Tagina müharibəsində Narses hiylə ilə qələbə çalaraq İtaliyanın böyük hissəsini işğal etdi. Bu dəfə Teia Ostraqotların başçısı oldu. 552-ci ildə Mont Lactarius müharibəsində Narses qələbə çaldı, bunun ardınca əraziyə girən Frankları məğlub etdi və müharibə sona çatdı.

Müharibə Şərqi Romanın əsaslı qələbəsi ilə nəticələnir və bütün İtaliya Romalıların hakimiyyəti altında birləşir.

Roma əsalı bi ordu ilə İtaliyanı işğal etsə də uzun müddət dəvam edən müharibələr yarımadanı əldən salır. Əkinçilik və infrastruktuk tənəzzülə uğrayır. Bir neçə müddət sonra da yarımadanı başqa bir German qəbiləsi olan Lompardlar işğal edir. Ancaq Bizans İmperiyası Xl yüzillikə qədər yarımada da varlığını qoruyur.^[3]