Qatran damcısı təcrübəsi – qatran parçasının axıcılığını müşahidə etmək üçün təşkil olunan uzunmüddətli təcrübəyə verilən ad. Qatran yüksək özüllülüyə malik olan istənilən mayeni bildirən sözdür və adətən bitum kimi maddələr nəzərdə tutulur. Otaq temperaturu şəraitində qatran çox yavaş axır və bir damcısının düşməsi üçün illər tələb olunur. Ən məşhur qatran damcısı təcrübəsi 1927-ci ildə Kvinslend Universitetində başladılmış qatran damcısı təcrübəsidir.
Ən məşhur qatran damcısı təcrübəsi 1927-ci ildə Avstraliyanın Brisben şəhərində yerləşən Kvinslend Universitetində Tomas Parnell tərəfindən başladılmış təcrübədir. O, tələbələrə bərk kimi görünən maddələrin əslində yüksək özüllü mayelər olduğunu göstərmək istəmişdir. Parnell bir qatran parçasını qızdıraraq qıfa tökmüş və üç il boyunca çökməsinə icaazə vermişdir. 1930-cı ildə qıfın boğazındakı möhürü kəsmiş və qatranın axmağa başlaması üçün şərait yaratmışdır. Qıfın üstü şüşə günbəzlə örtülmüş və mühazirə zalının qarşısına qoyulmuşdur. Hər bir damcının əmələ gəlməsi və düşməsi təxminən 10 ildən bir baş verir.
1961-2013-cü illərdə təcrübəyə Con Meynston nəzarət etmişdir. Yeddinci damcı 3 iyul 1988-ci ildə saat 16:45-də Brisbendə keçirilən Ekspo 88 tədbiri zamanı düşmüşdür. Lakin Meynston içki içməyə getdiyi üçün heç kim həmin ana şahidlik etməmişdir. 28 noyabr 2000-ci ildə düşən səkkizinci damcı qatranın özüllülüyünün suyunkundan 230 milyard dəfə çox olduğunu göstərmişdir. Təcrübəni izləmək üçün veb-kamera quraşdırılsa da, texniki problemlər səbəbilə səkkizinci damcının düşmə anı qeydə alınmamışdır.
Təcrübə Ginnesin Rekordlar Kitabına "dünyanın ən uzun fasiləsiz davam edən laboratoriya təcrübəsi" kimi düşmüşdür. Təcrübənin ən az 100 il daha davam edəcəyi gözlənilir. Meynston və Parnell 2005-ci ilin oktyabrında bu təcrübəyə görə İq Nobel mükafatına layiq görülmüşdürlər. Meynstonun 2013-cü ildəki ölümündən sonra təcrübəyə nəzarət etmək vəzifəsi Andryu Vayta verilmişdir.
| Tarix | Hadisə | Müddət | ||
|---|---|---|---|---|
| İllər | Aylar | Qrafik | ||
| 1927 | Qatran qızdırıldı | |||
| oktyabr 1930 | Qıfdakı möhür kəsildi | |||
| dekabr 1938 | 1-ci damcı düşdü | 8.1 | 98 | |
| fevral 1947 | 2-ci damcı düşdü | 8.2 | 99 | |
| aprel 1954 | 3-cü damcı düşdü | 7.2 | 86 | |
| may 1962 | 4-cü damcı düşdü | 8.1 | 97 | |
| avqust 1970 | 5-ci damcı düşdü | 8.3 | 99 | |
| aprel 1979 | 6-cı damcı düşdü | 8.7 | 104 | |
| iyul 1988 | 7-ci damcı düşdü | 9.2 | 111 | |
| noyabr 2000 | 8-ci damcı düşdü | 12.3 | 148 | |
| aprel 2014 | 9-cu damcı düşdü | 13.4 | 161 | |