Qaralama:Xaris Yumaqulov

Xaris Yumaqul oğlu Yumaqulov
Xaris Yumaqul oğlu Yumaqulov
	başq. Йомағолов Харис Йомағол улы
Doğum tarixi	3 yanvar 1891
Doğum yeri	Rusiya imperiyası, Samara quberniyası Puqaçov qəzasının Xasanov kəndi
Vəfat tarixi	2 noyabr 1937 (46 yaşında)
Vəfat yeri	Moskva şəhəri
Vəfat səbəbi	Güllələnmə (Repressiya qurbanı)
Vətəndaşlığı	Rusiya imperiyası ; SSRİ, Başqırdıstan MR
Təhsili	K.A.Timiryazev ad.Moskva Kənd Təsərrüfatı Akademiyası/Moskva Kənd Təsərrüfatı İnstitutu
Fəaliyyəti	Başqırd Vilayət Komitəsinin Sov.İKP məsul katibi; Başqırd Hərbi İnqilab Komitəsinin sədri; Başqırd Milli İrek Partiyasının sədri
Fəaliyyət illəri	1919-1937-ci illər

Xaris Yumaqul oğlu Yumaqulov (başq. Йомағолов Харис Йомағол улы; 03 yanvar 1891, Rusiya İmperiyası, Samara quberniyası, Puqaçov qəzasının Xasanov kəndi – -2 noyabr 1937, Moskva) — Başqırd milli hərəkatının liderlərindən biri, Sovet partiya və dövlət xadimi, Başinqilabkom sədri (1919-1920)

Həyatı

3 yanvar 1891-ci ildə Samara quberniyasının Xasanovo kəndində (indiki Samara vilayətinin Bolşeçerniqov rayonu) anadan olmuşdur ^[1]. Milliyyətcə başqırddır^[2].

1914-1916-cı illlərdə Moskva Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda təhsil almışdır. 1917-ci ildə Moskva praporşiklər məktəbini bitirib ^[3].

1917-ci ildən 1920-ci ilə qədər Rusiya Kommunist Partiyasının (bolşeviklər) və 1931-ci ildən 1935-ci ilə qədər Ümumittifaq Kommunist (Bolşeviklər) partiyasının üzvü olmuşdur. Fevral inqilabından sonra Başqırd milli hərəkatının liderlərindən biri olur, Başqırd milli hərəkatında sol radikal qanadı təmsil edir. I və II Ümumbaşkir qurultaylarından sonra Yumaqulov Başqırdıstanın Başqırd vilayət şurasına, III Ümumbaşkir təsis qurultayı zamanı isə Kiçik Qurultay öncəsi parlamentə üzv seçilmişdir.

O, 1919-cu ildə Başqırd Milli Partiyasının sədri seçilmişdir. Sovet hakimiyyəti tərəfindən muxtariyyətin tanınmasından sonra Xaris Yumaqulov Başqırd İnqilab Komitəsinin sədri (1919-1920) və RKP (b) Başqırd vilayət komitəsinin katibi olur. 1920-ci il yanvar münaqişəsinin iştirakçılarından biri oldu ^[4]. 1920-ci ilin yanvarında RKP (b)-dən qovulur və Moskvaya geri çağırılır.

1921-ci ildən etibarən Yumaqulov Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Müəllimlər Kurslarının rəhbəri və Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyəti yanında Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Daimi Nümayəndəliyində müvəkkil təyin edilir. 1931-ci ildə Sov.İKP-ya bərpa olunur. 1935-ci ildə partiyadan xaric edilmişdir.

«Başqırd millətçisi» kimi repressiyaya məruz qalaraq, 1937-ci ilin iyul ayında anti-sovet millətçi təşkilatında iştirak etməkdə ittiham olunur. 1937-ci ilin noyabrında güllələnir^[5]. Xaris Yumaqulov 1959-ci ildə reabilitasiya olunmuşdur^[6]. Onun bacısı - R. Y. Kuşayeva, 1937-ci ilin yayında öldürülmüşdür.

İstinadlar

↑ Статья в Башкортостан: Краткая энциклопедия2019|bot=InternetArchiveBot}}
↑ "Списки жертв". 20 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2015.
↑ "Юмагулов Харис Юмагулович". 25 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 iyun 2012.
↑ https://ru.wikipedia.org/wiki/Январский_конфликт_1920_года_в_Башкирской_Советской_Республике
↑ https://stalin.memo.ru
↑ Статья в Уральской исторической энциклопедии

Ədəbiyyat

Об одном неудачном опыте изучения национальной политики в Башкирии в 1918—1920 гг. // Пролетарская революция. 1928. № 3(74). — С. 170—195.

[1] Статья в Башкортостан: Краткая энциклопедия2019|bot=InternetArchiveBot}}

[2] "Списки жертв". 20 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2015.

[3] "Юмагулов Харис Юмагулович". 25 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 iyun 2012.

[4] ttps://ru.wikipedia.org/wiki/Январский_конфликт_1920_года_в_Башкирской_Советской_Республике

[5] ttps://stalin.memo.ru

[6] Статья в Уральской исторической энциклопедии

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]