Torpağın funksiyaları — torpağın kənd təsərrüfatı, ekologiya, təbiətin mühafizəsi, landşaft quruculuğu və şəhərsalma üçün vacib olan imkanları.[1] Torpağın altı əsas funksiyası var:[2][3][4][5][6]
- Qida və digər biokütlənin istehsalı
- Ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqə
- Bioloji yaşayış mühiti və gen fondu
- Xammal mənbəyi
- Fiziki və mədəni irs
- İnsan tərəfindən yaradılmış strukturlar üçün platforma
Torpaq bitki kökləri üçün lövbər rolunu oynayır. O, bitkilər üçün həm qida maddələrini özündə saxlayır, həm də təmin edir. Torpaq həmçinin CO₂-nin xaric edilməsinə və O₂-nin kök zonasına daxil olmasına imkan verərək havanın miqdarını və keyfiyyətini qoruyur. Torpaqdakı məsamələr suyu özünə çəkərək saxlayır və bitki kökləri ehtiyac duyduqda onu istifadə edir. Torpaq həmçinin temperatur dəyişikliklərini tənzimləyir və köklərin normal fəaliyyəti üçün uyğun temperaturu təmin edir. Münbit torpaq bitkinin inkişafı üçün onu həll olmuş mineral qidalarla təmin edir. Bütün bu proseslər bitkilərin böyüməsini dəstəkləyərək biokütlə istehsalına kömək edir.
Torpaq su ehtiyatlarının tənzimlənməsi, su itkisi, istifadəsi, çirklənməsi və təmizlənməsi kimi ekoloji proseslərə təsir göstərir. O, atmosfer, bitki örtüyü və yeraltı su axınları arasındakı maddələri süzə, tənzimləyə və dəyişdirə bilər. Torpaq tullantı materiallarını parçalayaraq və yeni maddələrə çevirərək ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqədə olur. Süzmə prosesi vasitəsilə torpaq çirkləndiriciləri torpaq hissəcikləri üzərində tutaraq suyu təmizləyir. Nəticədə çirkləndiricilər torpaq hissəcikləri tərəfindən saxlanılır və yeraltı su hövzələrinə və çaylara daha təmiz su daxil olur. Bundan əlavə, torpaq böyük miqdarda karbonu üzvi maddə şəklində toplaya bilər ki, bu da atmosferdəki karbon dioksid miqdarını azaldaraq qlobal iqlim dəyişikliklərinin qarşısını almağa kömək edir.
Torpaqlar həm də müxtəlif orqanizmlər üçün bioloji yaşayış yeri və gen fondu kimi çıxış edir.[7] Torpaq toxumların böyüdüyü mühitdir. Torpaq ölü bitkilərin, heyvanların və orqanizmlərin parçalanmasına kömək edərək onların qalıqlarını sadə mineral formalara çevirir və digər canlılar tərəfindən istifadə edilməsini təmin edir.
- ↑ Nortcliff, Stephen. "Soil, Definition, Function, and Utilization of Soil" (ingilis). December 2006. doi:10.1002/14356007.b07_613.pub2.
- ↑ Никитин Е.Д. О биогеоценотических функциях почв. — Вестн. Моск. ун-та Сер. Почвоведение. 1977, № 4. pp.3-8.
- ↑ Nikitin, E. D. The role of soils in the life of nature (rus). Znanie, Moscow. 1982. 47.
- ↑ Dobrovolsky, G. V.; Nikitin, E. D. Ecological functions of the soil (rus). MSU, Moscow. 1986. 260.
- ↑ Dobrovolsky, G. V.; Nikitin, E. D. Soil functions in the biosphere and ecosystems (rus). Nauka, Moscow. 1990. 260.
- ↑ Blum, W. E. H. Eijsackers, H. J. P.; Hamers, T. (redaktorlar ). Soil Protection Concept of the Council of Europe and Integrated Soil Research. Soil and Environment Vol 1. Kluwer Academic Publisher, Dordrecht. 1993. 37–47.
- ↑ Blum, W. E. H. Eijsackers, H. J. P.; Hamers, T. (redaktorlar ). Soil Protection Concept of the Council of Europe and Integrated Soil Research. Kluwer Academic Publisher, Dordrecht. 1993. 37–47.