Populyar elm jurnalı — adətən müvafiq elm sahəsində mütəxəssis olmayan oxucular üçün nəzərdə tutulmuş xəbər, tədqiqat, icmal və ya məlumatlandırıcı məzmunun yer aldığı dövri mətbuat, populyar elm nəşridir.[1][2]
Oxucu kütləsinin sahə mütəxəssisləri olduğu və tədqiqat məqalələrinin təqdim edildiyi nəşrlərə isə elmi jurnal deyilir. Populyar elm jurnallarında yer alan məzmunlar tez-tez xəbərlərdə də mövzu obyektinə çevrilir. Ölkələrin inkişaf səviyyələri ilə populyar elm yazıçılığı arasında sıx əlaqə mövcuddur.[2] Bu jurnallar populyar elm anlayışı ilə birlikdə ilk dəfə XIX əsrdə ortaya çıxmış, elmin xalq tərəfindən həm maddi, həm də məzmun baxımından əlçatan olmasını təmin etmişdir.[3]
Elmin inkişafı ilə alt fənlərin şaxələnməsi həm elm adamlarının, həm də xalqın bu yenilikləri izləməsini çətinləşdirir. Populyar elm jurnalları elmi bilik və ideyaların yayılması baxımından ən mühüm media vasitələrindən biri hesab olunur.[1][2][3]
Bu nəşrlərdə yazı yazan şəxslərə "populyar elm yazıçısı" deyilir. Bu şəxslər adətən elmi təhsil almış olsalar da, mütəxəssislərə deyil, marağı olan hər kəsə müraciət edərək aktual elmi hadisələri şərh edirlər.[1][2] Elm yazıçılığı bəzi ölkələrdə bakalavr və magistratura səviyyəsində tədris olunan bir sahədir.[2]
The New York Times qəzetində işlədiyi dövrdə yazdığı yazıları ilə tanınan və ilk elm yazıçılarından biri sayılan Uilyam Lourens[2][4] elm yazıçılarını Prometeyə, elmi isə Olimp dağında tanrıların inhisarında olan oda oxşatmışdır. Onun fikrincə, elm yazıçıları elmin "Olimpi" olan laboratoriyalardakı bilikləri xalqla görüşdürürlər.[2]
Popular Science,[3] 1888-ci ildən bəri yayımlanan National Geographic,[1] 1967-ci ildən bəri TÜBİTAK tərəfindən aylıq nəşr olunan Bilim ve Teknik,[1] həmçinin Bilim ve Gelecek və ya Bilim ve Ütopya[3] kimi nəşrlər populyar elm jurnallarına nümunədir.
- 1 2 3 4 5 Özsevgeç, Tuncay; Eroğlu, Büşra; Köroğlu, Yasemin Öztürk. "Popüler Bilim Dergilerinin Değerlendirilmesi: Bilim ve Teknik ve National Geographic Örneklemi". Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi (türk) (30). 2017: 619–630. İstifadə tarixi: 24 mart 2020.
- 1 2 3 4 5 6 7 Akoğlu, Alp. "Popüler Bilim Yayıncılığı ve Gökyüzü Gözlem Etkinlikleri". Journal of İstanbul Kültür University (türk) (2). 2005: 1–4. İstifadə tarixi: 12 may 2023.
- 1 2 3 4 Dağtaş, Erdal; Yıldız, Mehmet Emir. "İktidar ve Bilim: Popüler Bilimin Ekonomi Politiği Üzerine Bir Literatür Değerlendirmesi" (PDF). Global Media Journal TR Edition (türk). 7 (13). 2016: 28–48. İstifadə tarixi: 24 mart 2020.
- ↑ "William Laurence, Ex‐Science Writer For The Times, Dies" (ingilis). The New York Times. 19 mart 1977. İstifadə tarixi: 24 mart 2020.
- Лазаревич Э. А. Искусство популяризации науки (2-е изд., перераб. и доп 7000 nüs.). Москва: Наука. 1978.
- Разгон Л. Э. Живой голос науки. — Москва: Детская литература, 1970.