Moqadişo (somali Muqdisho, ərəb. مقديش) — Somalinin paytaxtı, ən iri şəhəri və əsas limanı, onun maliyyə, mədəni və sənaye mərkəzi. Şəhər yerli dildə Xamar adlanır. 2015-ci ilin qeydlərinə görə, Moqadişoda 2,120,000 sakin yaşayır.

Şəhər
Moqadişo
somali Muqdişo
ərəb. مقديشو
Mogacapital.jpg
2°02′27″ şm. e. 45°20′33″ ş. u.
Ölkə  Somali
Region
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub X əsr
İlk məlumat 1331
Sahəsi 91 km²
Mərkəzin hündürlüyü m
Saat qurşağı UTC+3
Əhalisi
Əhalisi 2,120,000 nəfər (2015)
Milli tərkibi
Dini tərkibi islam
 (ing.)
Moqadişo xəritədə
Moqadişo
Moqadişo
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Moqadişonun X əsrdə yaradılması hesab olunsa da, şəhərin daha qədim olduğu güman edilir. Orta əsrlərdə şəhər Ajuran dövlətinin vassalı olan Müzəffər sülaləsi tərəfindən idarə olunmuşdur. Sonradan Moqadişo və Omanın birgə nəzarəti altında olmuşdur. 1905-ci ildə İtaliya Moqadişonu paytaxtı etdi. 1960-cı ildə Somali müstəqil olanda, şəhər "Hind okeanının ağ mirvarisi" adlandırılırdı. rejiminin devrilməsindən sonra Moqadişoda vətəndaş müharibəsi başlamış, 2006-cı ildə tərəfindən idarə olunmuşdur. Bir müddət sonra, şəhər əş-Şəbab və digər radikal qruplar qruplarının döyüş meydanına çevrilmişdir. 2010-cu ildə yeni hökumətin seçilməsində sonra, əş-Şəbab şəhərdən çıxarılmış və şəhərdə sabitlik olmuşdur.

Etimologiya

Şəhərin adı fars dilində Məq'əd-i-Şah (مقعد شاه), "Şahın ağ oturacağı" mənasını daşıyır. Moqadişo erkən fars təsirinin bir təzahürüdür. Yerli dildə şəhər Xamar adlanır.

Tarix

Erkən tarixi

Əsas məqalələr: və Ajuran dövləti
 
1882-ci ildə

Moqadişonun X əsrdə yaradılması hesab olunsa da, şəhərin daha qədim olduğu güman edilir. Ənənə və köhnə qeydlərdə cənub Somalidə, o cümlədən Moqadişoda, erkən tarixi dövrlərdə mənşəli ovçu-toplayıcılar yaşadığı iddia olunur. Yerli aristokratiya yaratmaq getmək istəyən (Diqil və Mirifl) klan ittifaqından olan xalqların gəlişi zamanı, digər Kuşti qrupları olan Oromo (Varday) və Ajuran (Ma'adanle) artıq sub-regionda öz yaşayış məntəqələrini təşkil etmişdir.

Qədim şəhərinin Moqadişonun sələfi olduğu güman edilir. Birinci əsrdən qalma yunan səyahət sənədi olan qeyd olunur ki, Moqadişo Somali sahilində ticarət limanlarından biri idi.Periplusa görə, dəniz ticarəti Mogadişonun sakinlərini Hind okeanı sahili boyunca digər icmalarla bağlamışdır.

 
Somali imperiyası olan Ajuran dövlətinin bayrağı. Ajuran dövləti orta əsr Moqadişonun mühüm vassalı idi.

Emozeidi ərəblərin mühacirətindən sonra yaranmışdır. Bu sonradan Somali-Ərəb federasiyasının hökmdarları olan Müzəffər sülaləsinə çevrilmişdir. 12-ci əsr Suriya tarixçisi Yaqut əl-Həməvinin qeydlərinə görə, Moqadişo müasir somalilərinin əcdadları olan qaradərili yaşadığı yer idi.

Uzun illər Moqadişo Biladi-ul-Barbar-ın (azərb. Berberlərin torpağı‎) ən görkəmli şəhəri idi. 1331-ci ildə mərakeşli səyyah İbn Bətutə, öz qeydlərində Moqadişonu zəngin tacirlərlə dolu olan "çox böyük şəhər" kimi təsvir etmişdir. Bətutə şəhərin şimal Somalidə olan Somali Sultanı Əbu Bəkr ibn Sayx Ömər tərəfindən idarə olunmasını da qeyd etmişdir. Sultanın xidməti vəzirlər (nazirlər), hüquq ekspertləri, komandirləri, hərəm xidmətçilərindən və digər rəsmi şəxslərdən ibarət idi.

1497–1499-cu illər arasında bölgəyə ekspedisiya edən , səyahətçi Vasko da Qamanı müşayiət edərkən, jurnalında Moqadişonun mavrlar tərəfindən idarə olunduğunu qeyd etmişdi. Dörd qüllələri ilə əhatə olunan şəhərin mərkəzində bir neçə mərtəbəli yüksək evlər və böyük saraylar var idi. De Sa və onun adamları Moqadişonu bombalayıb, sonra sahil boyunca cənuba davam səyahət etmişdilər. Sonradan Somalisi, Ajuran dövlətini məğlub edib, və Müzəffərlərin idarəçiliyinin sonuna gətirilməsində uğurlu olmuşdur.

1800–1900-cü illər

Əsas məqalə:
 
1936-cı ildə Moqadişo.

1892-ci ilə Moqadişo Somalinin və Omanın birgə nəzarəti altına alındı. Geledi Sultanlığı cənubi fil sümüyü ticarətini tamamilə və həmçinin və dərələri idarə edirdi. Moqadişoda Oman sultanların səlahiyyəti, əsasən nominal idi. Omanın İmam şəhərdə qala qurmaq istəyəndə, Geledi sultanı icazə tələb etmək məcburiyyətində idi. nəhayət 1870-ci ildə inşa edildi. Zanzibarın sultanı sonradan qalanı icarəyə götürmüş və tikdiyi infrastrukturu o italyanlar satdı.

İtalyan Somalisinin paytaxtı

Əsas məqalə:

1905-ci ildə İtaliya Moqadişonu yeni qurulan paytaxtı etdi. İtalyanlar şəhəri Mogadiscio adlandırırdılar. Birinci Dünya müharibəsindən sonra, şəhərin ətraf ərazisi bir az müqavimətdən sonra italyanların nəzarəti altına keçdi.

Bunun nəticəsində, minlərlə italyanlar Moqadişoda məskunlaşıb və kiçik istehsal şirkətləri qurdular. İtalyanlar paytaxt yaxınlığında cənub bəzi kənd təsərrüfatı sahələrini, o cümlədən və Villaggio Duca degli Abruzzi (indiki Cövhər) inkişaf etdirdilər. 1930-cu illərdə Moqadişoda yeni binalar və xiyabanlar salınmışdır. Asfalt Strada Imperiale yolu inşa olunub, Əddis-Əbəbə və Moqadişo arasında əlaqə üçün nəzərdə tutulmuşdur. 1940-cı ildə əhalisi 22,000 çatıb, şəhərin əhalisinin 44%-i sakinlərini (50.000 insan) təşkil edirdi.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra, Moqadişo italyanların idarə etdiyi on il paytaxtı olmuşdur.

1960–1990-cı illər

Əsas məqalə:
 
1963-cü ildə Moqadişoda prospekt

1960-cı il 26 iyunda , onda beş gün sonra (keçmiş İtalyan Somalisi) müstəqil oldu. 1960-cı il 1 iyul, iki ərazilər Somali Respublikası şəklində birləşdirilmişdir və Moqadişo ölkənin paytaxtı oldu. tərəfindən yaradılan hökumətdə, Somali Milli Assambleyasının prezidenti, Somali Respublikasının Prezidenti və (sonradan 1967-ci ildən 1969-cu ilə kimi prezident olmuşdur) baş nazir olmuşdur. 1961-ci il 20 iyulda məşhur referendum yolu ilə somali xalqı 1960-cı ildə tərtib edilmiş yeni konstitusiya ratifikasiya edib. 1967-ci ildə Şermarke tərəfindən baş nazir təyin olmuşdur.

1969-cu il 15 oktyabrda şəhərində səfərdə olarkən, Somalinin prezidenti Şermarke öz mühafizəçilərindən biri tərəfindən öldürülmüşdür. Onun sui-qəsdindən sonra, 1969-cu ilin oktyabrın 21-də hərbi çevriliş olmuş, Somali ordusu silahlı müxalifətlə qarşılaşmadan hakimiyyəti qansız ələ keçirmişdi. Bu hərbi çevriliş general-mayor tərəfindən rəhbərlik olunurdu.

 
1980-ci illərdə Moqadişo

Barre ilə yanaşı, Ali İnqilab Şurası (AİŞ) güclənmiş, Prezident Şarmarkenin sui-qəsdi polkovnik-leytenant və təhlükəsizlik müdiri tərəfindən həyata keçirilmişdi. Kediyeyə rəsmən "İnqilabın Atası" adı verilmişdi, və Barre qısa bir müddət sonra AİŞ-in rəhbəri oldu. AİŞ sonradan ölkəni adlandırılmış, keçmiş mülki hökumətin üzvlərini həbs etmiş, siyasi partiyaları qadağan etmiş, parlament və Ali Məhkəməsi ləğv etmiş və konstitusiyanın fəaliyyətini dayandırmışdı.

İnqilab ordusu müxtəlif irimiqyaslı ictimai işlər proqramlarını, yaratmışdır. Sənaye və torpaq milliləşdirilməsi proqramı ilə yanaşı, Moqadişoda əsaslanan yeni rejimin xarici siyasət ilə Somalinin ənənəvi və dini əlaqələrinin tərəfdarı olmuş və nəticədə 1974-cü ildə Ərəb Liqasına qoşulmuşdur.

1970-ci uğursuz Oqaden müharibəsindən sonra, Barre rəhbərliyi 1978-ci il dövlət çevrilişində iştirak şübhəsi ilə hökumət və hərbi rəsmiləri həbsinə başladı. İddia edilən insanların əksəriyyəti inqilabçılara kömək etməsində təqsir olunmuş və edam edilmişdir. Lakin, bir neçə vəzifəli şəxslər xaricə qaçmağı bacarmış və zorla Barre rejiminin sıxışdırılması həsr olunmuş müxtəlif müxalif qrupların formalaşmasında rol oynamışlar.

Vətəndaş müharibəsi

 
Moqadişoda yaşayış sahəsinin havadan görünüşü (1992)

1980-ci illərin sonunda Barrenin rejimi getdikcə qeyri-populyar oldu. Hakimiyyət orqanları daha totalitar oldu və müqavimət hərəkatları Efiopiyanın kommunist Derq rəhbərliyi tərəfindən ölkə daxilində yarandı. Bunun nəticəsində 1991-ci ildə vətəndaş müharibəsi başladı; Barre hökuməti devirildi və buraxıldı. Bir çox müxalifət qrupları Barre rejiminin devrilməsindən sonra qalan güc vakuumu üçün rəqabət aparmağa başladılar. Birləşmiş Somali Konqress komandirləri olan General və rəhbərli altında silahlı fraksiyalar paytaxt üzərində nəzarəti göstərmək nəticəsində toqquşdular.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının 733 və 746-cı qətnamələrinə görə yarandı, mərkəzi hökumətin dağıldıqdan sonra Somalidə ilk sabitləşmə missiyası. 3 dekabr 1992-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının 794-cü qətnamə yekdilliklə qəbul edildi, hansı ki, Amerika Birləşmiş Ştatlarının başçılıq etdiyi Birləşmiş Millətlər sülhməramlı koalisiya təsdiq etdi. 1993-cü ildə BMT-nin sülhməramlı koalisiyası iki illik (UNOSOM II) başladı.

Bəzi silahlı qüvvələr BMT qoşunlarının iştirakını onların hegemonluğu üçün təhlükə kimi şərh etdilər. Nəticədə, Moqadişoda yerli silahlı şəxslər və sülhməramlı arasında bir neçə gün döyüşlər oldu. Bunların arasında, 1993-cü ildə Aidid fraksiyasının lideri devirilməsi üçün, ABŞ qoşunları tərəfindən uğursuz cəhd olunan idi. 1995-ci ilin martın 3-də, əhəmiyyətli itkilərdən sonra BMT əsgərlərin ölkədən tamamilə çəkildi.

2006-cı ildə (İMB), ölkənin cənub hissəsinin çoxunu ələ keçirib, orda dərhal şəriət qanunlarını tətbiq etdi. İki il əvvəl yaradılan yeni Müvəqqəti Federal Hökuməti (MFH), nüfuzunu bərpa etmək istədi. Efiopiya qoşunları, AMISOM sülhməramlıları və Amerika Birləşmiş Ştatlarının hava dəstəyinin köməyi ilə, MFH rəqib ICU-nu qovdu və öz idarəsini bərkitdi. 2007-ci ilin 8 yanvarında, qızışdığı zaman, MFH prezidenti və təsisçisi , Somali ordusunun keçmiş polkovniki vəzifəyə seçiləndən bəri ilk dəfə Moqadişoya girdi. Hökumət müvəqqəti yerdən Moqadişoda köçdü.

 
Aruba mehmanxanasından Moqadişonun görünüşü.

Bu məğlubiyyətdən sonra, İslam Məhkəmələr Birliyinin bir neçə müxtəlif fraksiyalara bölündü. Bəzi fraksiyaların radikal elementləri, o cümlədən əş-Şəbab, MFH-yə və Somalidə Efiopiya hərbi iştirakına qarşı qarşı qiyam davam etməyə başladı. 2007-ci və 2008-ci boyunca, əş-Şəbab hərbi qələbələr nəticəsində mərkəzi və cənub Somalidə əsas şəhərləri və portda nəzarəti ələ keçirdi. 2009-cu il yanvarda, əş-Şəbab və digər silahlı dəstələr Efiopiya qoşunlarını geri çəkilməyə məcbur etməyi bacarıb, Afrika Birliyi sülhməramlı qüvvələrini geridə buraxaraq MFH qoşunlarına yardım etməsini məcbur etmişdi.

2008-ci ilin 31 may və 9 iyun arasında, Somalinin federal hökumət nümayəndələri və İslamçı üsyançılar qrupunun Somalinin təzədən azad edilməsi üçün orta alyans (ARS) BMT-nin vasitəçiliyi ilə Cibutidə sülh danışıqlarında iştirak etmişdi. Konfrans imzalanmış razılaşma ilə sona çatıb, silahlı qarşıdurma dayandırılması müqabilində Efiopiya qoşunlarının çıxarılmasını tələb olundu. Parlament sonradan ARS üzvləri yerləşdirilməsi üçün 550 yerlə genişləndirilib, sonra yeni prezident seçildi. 2009-cu ilin feval ayında Afrika Birliyi qoşunlarının kiçik bir komandasının köməyi ilə, koalisiya hökuməti ölkənin cənub yarısında nəzarəti geri almaq üçün əks-hücuma başladı.

2010-cu ilin noyabr ayında yeni bir teknokrat hökuməti vəzifəyə seçildi, bir çox islahatlar, xüsusilə təhlükəsizlik sektorunda həyata keçirildi. 2011-ci ilin avqustuna kimi, yeni rəhbərlik və onun AMISOM müttəfiqləri Moqadişonu əş-Şəbab qruplaşmasından tutmağı bacardı. Moqadişo Somali diasporu, bələdiyyə orqanları və Somali tarixi müttəfiqi olan Türkiyə tərəfindən sıx yenidənqurma dövrünü yaşadı.

2011-ci ildə əş-Şəbab terror təşkilatı Moqadişo şəhəri üzərində nəzarəti tam itirdi. Buna baxmayaraq terrorçular paytaxtda vaxtaşırı hücumlar törədir.

Coğrafiya

 
Moqadişo çimərliyi

Moqadişo Hind okeanının Afrika buynuzu sahilində, Somalinin cənub-şərqində olan inzibati rayonunda () yerləşir. Şəhər , , , , , , , , , , , , , , və inzibati rayonlarına bölünür. Şəhərin özəlliklərindən Hamarveyn köhnə şəhəri, və qeyd etmək olar. Moqadişonun qumlu çimərliklərində parlaq mərcan riflərinə rast gəlmək olar.

mərkəzi Efiopiyada artır və Hind okeanının 30 km-də, Moqadişoya yaxın keçib, cənub-qərb istiqamətində dönür. Adətən fevral və mart aylarında quru olan çayın suyu şəkər qamışı, pambıqbananın yetişdirilməsi üçün istifadə olunur.

İqlim

Ekvatora yaxın yerləşən şəhər üçün, Moqadişo nisbətən quru iqlimə malikdir. Cənub-şərq Somali kimi, şəhər isti və yarımsəhra ([[]]nda BSH) kimi təsnif edilir. Moqadişo ilə müqayisədə, Somalinin şimal şəhərlərində ümumiyyətlə isti quraq iqlimi olur (Köppen BWh).

Moqadişo qlobal bioiqlim sxemində tropik tikanlı meşə biomunda və ya yaxınlığında yerləşir. Şəhərdə il boyu orta temperatur 30 °C, orta maksimum 24 °C və orta minimum 27 °C. Hər ildə 47 gün yağışlı olur, onlardan 12%-i gündəlik yağış ehtimalı ilə bağlıdır. Şəhərdə il ərzində orta 3,066 saat günəşli olur.

Moqadişonun iqlimi
Göstərici Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek İl
Maksimum orta, °C 30 30 31 32 31 30 29 29 29 30 31 31 30
Orta temperatur, °C 26,5 26,5 28 29 28 27 31 31 31 27 27,5 27,5 27
Minimum orta, °C 23 23 25 26 25 24 23 23 23 24 24 24 24
Mütləq minimum, °C 19 19 19 18 18 18 17 18 18 18 16 16 16
Yağıntı norması, mm 0,1 0,1 8 61 61 82 64 44 25 32 43 9 492,3
Mənbə:


Hakimiyyət

Federal

  Əsas məqalə:
 
Moqadişoda qərargahı yerləşir

(MFH) 2004-cü və 2012-ci arasında Somalinin beynəlxalq səviyyədə tanınmış mərkəzi hökumət idi. Hökumətin icra filialı Moqadişoda yerləşirdi.

MFH-nin müvəqqəti mandatı başa çatması ilə paralel 20 avqust 2012-ci ildə yaradılmışdır. Bu vətəndaş müharibəsi başlanandan bəri ölkədə ilk daimi mərkəzi hökuməti təmsil edir. hökumətin qanunvericilik filialı kimi xidmət edir.

Bələdiyyə

Mogadişonun bələdiyyə hökumətinə hazırda rəhbərlik edir. Bu yeni inkişaf təşəbbüsləri arasında, $100 milyon ABŞ dollarlıq şəhərin yeniləmə layihəsi var. Layihəyə zibilin xaric və yandırılması zavodlarının yaradılması, şəhər-geniş təmizləmə layihəsinin başlanması, asfalt və sement zavodlar yaradılması, Şəhər İcra Hakimiyyət və parlament binalarının bərpası, keçmiş Müdafiə Nazirliyi ofislərinin yenidən qurulması, cəzaçəkmə müəssisələrinin yenidən qurulması, reabilitasiya və səhiyyə obyektlərinin tikintisi, Polis Təhsil Mərkəzinin yaradılması, üçün daimi bazanın yaradılması, Somali poçta servisinin qərargahının bərpası, və müxtəlif rayonlarında ictimai meydançaları bərpası daxildir.

2014-cü ilin yanvarında, rəhbərliyi evləri nömrələmə və poçt kodu sisteminə başladı.

Diplomatik missiyalar

 
Moqadişoda Türkiyə səfirliyi

Moqadişoda bir sıra ölkələrin xarici səfirlik və konsulluqları yerləşir. 2014-cü ildə, şəhərdə Cibuti, Efiopiya, Sudan, Liviya, Yəmən, Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə, İran, Uqanda, Nigeriya, Böyük Britaniya, Yaponiya, ÇinQatar səfirlikləri əsaslanıb.

2015-ci ilin mayında ABŞ Dövlət katibi Con Kerri ABŞ səfirliyini Moqadişoda bərpa etmək planını açıqlasa da, səfirliyin açılışının zamanını bildirməmişdi. Həmin ayda Avropa İttifaqı Aİ nümayəndəliyinin ofisini şəhərdə açmışdır.

İqtisadiyyat

 
Moqadişoda qərargahı olan az saylı firmalardan biridir.

Moqadişo ənənəvi olaraq ticarət və maliyyə mərkəzi olmuşdur. Avropa və Amerikaya kütləvi istehsal parça idxalından əvvəl, şəhərdə istehsal olunan tekstil, Ərəbistan yarımadasından İran körfəzinə, həm də Afrikanın daxili ərzində uzaq məkanlarına göndərilirdi.

2011-ci ildə şəhərdə vəziyyətin sabitləşməyindən sonra, Moqadişonun iqtisadiyyatı sürətlə artdı. SomalFruit emalı zavodu və fabrikası yenidən açılmışdır. 2012-ci ildə 1991-ci ildən bu yana cənubi Somalidə ilk kommersiya bankı olan açılmışdır.

Moqadişoda bir neçə firmaların qərargahı yerləşir. Bunlardan , Trans-National Industrial Electricity and Gas Company, Islamic Insurance Company, qeyd etmək olar. Şəhərdə həm də milli pul orqanı olan yerləşir.

Əhali

Demoqrafiya

Moqadişo çoxmillətli şəhərdir. Şəhərin əsas əhalisi ilkin olaraq buşmen aborigenlərdən, sonradan kuşt, ərəb və fars miqrantlardan ibarət olub. Müxtəlif qrupların qarışığı və ya Rir Xamar ("Moqadişonun insanları"), böyük Benadir bölgəyə xas bir kompozit əhalisinin yaranmasına səbəb oldu. Müstəmləkə dövründə Avropa qürbətçiləri, ilk növbədə italyanlar, şəhərin kosmopolit əhalisini təşkil edirdi.

Bantu etnik azlıqların yaşayış yerinin əsas sahəsi tarixən Somalinin cənubunda kənd anklavı, xüsusən Cubba və Şabell çay dərələri, eləcə də və bölgələri olmuşdur. 1970-ci illərin başlanğıcında, Bantular Moqadişo və kimi şəhər mərkəzlərinə köçməyə başlamışlar. 1990-cı illərdə ölkədə baş verən vətəndaş müharibəsi, şəhərin demoqrafiyasına güclü təsiri olmuşdur.

2012-ci ildə şəhərdə bir təhlükəsizlik vəziyyətinin düzəlişindən sonra, vətənini tərk etmiş somalilər investisiya imkanları üçün Moqadişoya qayıtmağa başladı. Şəxsi səyləri və Somali Diasporu Korpusu kimi ictimai təşəbbüslərin vasitəsilə, onlar məktəblər, xəstəxanalar, banklar və digər infrastrukturun yenilənməsində iştirak edib və paytaxtın bərpasında aparıcı rol oynamışlar. Bu hadisələr həmçinin yerli daşınmaz əmlak bazarın inkişafına güclü təkan vermişdi.

Moqadişoda 2015-ci ildə 2.120.000 ətrafında əhali yaşayır və şəhər əhalinin ölçüsünə görə dünyanın 222-ci ən böyük şəhəridir. 2014-cü ilin sentyabr ayından Somalinin Planlaşdırma və Beynəlxalq Əməkdaşlıq Nazirliyi iki onillik ərzində Somalidə əhalinin siyahıyaalmasına başlayıb.

Din

paytaxtda ən qədim İslam ibadət yerlərindən biridir. Məscid eyni zamanda ilə təqribən 667-ci ildə inşa edilmişdir. maliyyə dəstəyi ilə 1987-ci ildə inşa edilib. 10,000 tutumlu bu məscid, Afrika buynuzunda ən böyük məsciddir.

İtalyan Somalisinin müstəmləkə hakimiyyəti orqanları tərəfindən 1928-ci ildə inşa edilib. "Cattedrale di Mogadiscio" kimi tanınan kafedral, Siciliyada yerləşən əsasında norman qotik stilinda inşa edilib. Kilsə ənənəvi qərargahı kimi xidmət edir. Kilsəyə vətəndaş müharibəsi zamanı ciddi ziyan dəymişdi. 2013-cü ilin aprelində kilsədə bərpa işləri başlanıb.

Memarlıq

Somali prezidenti əsas iş yeri olan , rəsmi yaşayış sarayıdır. Saray şəhərin yüksək yerdən Hind okeanına baxır və həm liman, həm də hava limanına çıxışı var. İtalyan Somalisinin qubernatorunun, sonradan administratorunun qərargahı olmuşdur.

Bazarlar

Barre rəhbərliyi tərəfindən 1972-ci ildə yaradılmışdır. Bazar məhsul və geyim. o cümlədən mal və xidmətlərin satışı üçün açıq bazar kimi xidmət etmişdir. Vətəndaş müharibəsi başladıqdan sonra, bazar müxtəlif yaraqlı qruplar tərəfindən nəzarət altına alınıb, nların əməliyyatları üçün baza kimi istifadə olunurdu. 2011-ci ildə Moqadişonun sabitləşdirməsindən sonra bazarda bərpa işləri edilib.

Digər bazarlardan qeyd etmək olar. Bazar 1990-cı ildə fəaliyyətə bağlanmasından əvvəl şəhərin ən böyük bazarlarından biri idi. sentyabr 2014-cü ildə, bələdiyyə orqanları, bazarın bütün hissələrində nəzarət rəsmiləri ilə, Ansaloti bazarını rəsmi olaraq ictimaiyyətə açdı.

Mədəniyyət

Teatrlar

paytaxtın mühüm mədəni dönüş nöqtəsi kimi 1967-ci ildə açılmışdır. 1990-cı ildə vətəndaş müharibəsi başladıqdan sonra bağlanan teatr, yenidənqurma işlərindən sonra 2012-ci ilin mart ayında yenidən fəaliyyət göstərməyə başladı.

Muzey və qalereyaları

1960-cı ildə müstəqillik əldə etdikdən sonra yarandı. 1985-ci ildə Milli Muzey köçürüldü, sonra Qaresa Muzeyi adlandırıldı və regional muzeyə çevrildi. Muzeydə köhnə pul, ənənəvi incəsənət, qədim silah və saxsı maddələr, o cümlədən bir çox mədəni əhəmiyyətli əşyalar saxlanılır.

KİV

Moqadişo tarixən media mərkəzi kimi xidmət etmişdir. 1975-ci ildə Moqadişoda (SFA) yaranmışdır. Bundan əlavə, Moqadişoda bir sıra radio xəbər agentlikləri yerləşir. federal hökumət tərəfindən ictimai yayımlanır. 1951-ci ildə yaradılmış radio, ilkin olaraq somaliitalyanca xəbərləri yayımlayırdı. Stansiya 1960-cı ildə Somali müstəqillik əldə etdikdən sonra Rusiyanın köməyi ilə modernləşdirildi və somalicə, amharca və xidmətə başlamışdır. Vətəndaş müharibəsinin nəticəsində 1990-cı ildə fəaliyyətini dayandıran radio, MFH tərəfindən erkən 2000-ci illərdə yenidən açıq elan edilib. Şəhərdə yerləşən digər radio stansiyalarına, Mustaqbal Radio, Radio Şabel, Radio Bar-Kulan, Radio Kulmiye, Radio Dannan, Radio Dalsan, Radio Banadir, Radio Maanta, Qul FM, Radio Xurmo və Radio Xamar daxildir.

Moqadişoda əsaslanan (SNTV) ölkənin mərkəzi dövlət tərəfindən yayımlanır. SNTV 24 saat yayımlanır, Somalinin daxilində və xaricində yerüstü peyk platformaları vasitəsilə həm də baxıla bilər.

vətəndaş müharibəsi əvvəl, Moqadişoda böyük tamaşaçı malik idi. 2011-ci ilin şəhəri idarə etmək üçün hökumət radioda yenidən musiqi oynamağa icazə verdi. 2013-cü ilin aprelində, ansamblı Barışıq Musiqi Festivalını təşkil etdi. Bu ölkədə son 20 ildə ilk beynəlxalq musiqi festivalı idi.

Kitabxanalar

1975-ci ildə Təhsil, Mədəniyyət və Ali Təhsil Nazirliyi tərəfindən yaradılıb. 1983-cü ildə kitabxanada təxminən 7,000 kitab saxlanılırdı və kitabxana ümumi ictimaiyyət üçün açıq idi. 1990-cı ildə Milli Kitabxana bağlandı. 2013-cü ilin iyununda, təşəbbüsün bir hissəsi kimi kitabxanaya ABŞ-dan 22,000 kitabın daşınmasını təşkil etdi. Həmin ilin dekabrında Somali hakimiyyəti rəsmi Milli Kitabxana yenidən qurulmasına aid $1 million layihəyə start verdi. Layihə çərçivəsində, digər Ərəb Liqası ölkələrindən 60,000 əlavə kitablar gəlməsi gözlənilir.

Təhsil

Moqadişoda bir çox sayda sxolastik institut yerləşir. Hökumətin şəhər bərpaetmə proqramı çərçivəsində şəhərdə yerləşən 100 məktəbin yenidən bərpa olunması və açılması planlaşdırılmışdır.

 
Moqadişo Universitetinin əsas universitet şəhərciyi.

Müstəmləkəçilik dövründə — 1950-ci illərdə qurulmuşdur. 1973-cü ildə universitetin fakültələri genişləndirilmişdir. Somali Milli Universiteti növbəti 20 ildə böyümüş, fakültələrinin sayı 13-ə, işçilərinin sayı 700-ə, tələbələrinin sayı 15.000-nə çatmışdır. 14 noyabr 2013-cü ildə Kabinet yekdilliklə 1990-cı illərin əvvəllərində bağlanmış yenidən açılmasını dəstəkləyən hökumət planını təsdiq etmişdir. Yenidən bərpa işləri üçün 3,6 milyon ABŞ dolları xərclənmiş və bərpa işləri 2014-cü ilin avqustunda tamamlanmışdır.

Moqadişo Universiteti qeyri-hökumət universiteti olub Qəyyumlar Komissiyası və Universitet Şurası tərəfindən idarə olunur. Moqadişo Universiteti Somali Milli Universitetindən olan professorlar və digər Somali ziyalılarının düşüncələrinin məhsuludur. Universitet Səudiyyə Ərəbistanının Ciddə şəhərindəki İslam İnkişaf Bankı və digər ianə verən universitetlər tərəfindən maliyyələşdirilmişdir, burada 7 fakültədə yüzlərlə tələbə təhsil alır, bəzi tələbələr təqaüd proqramı sayəsində xarici ölkələrdə magistr dərəcəsini izləyirlər. Moqadişo Universiteti bir neçə akademik institut ilə əməkdaşlıq edir. Universitet , Misirdə 3 universitet, Sudanda yeddi universitet, , Yəməndə iki universitet ilə əməkdaşlıq edir. 2012-ci ildən Moqadişo Universitetinin hökumətlərarası EDU təşkilatının komissiyası ilə akkreditasiyası mövcuddur.

 
Moqadişoda Hamar Cacab məktəbi.

1999-cu ildə hazırda Somalinin prezidenti olan Həsən Şeyx Mohamud tərəfindən Somali Nəzarət və Administrasiya İnstitutunun əsası qoyulmuşdur. İnstitut sonda SIMAD Universitetinə çevrilmişdir və 2010-cu ilə qədər Mohamud universitetin dekanı olmuşdur. Universitet müxtəlif sahələrdə — iqtisadiyyat, statistika, biznes, hesabdarlıq, texnologiya, kompüter elmi, tibb elmləri, təhsil, hüquq və ictimai administrasiya sahələrində təhsil təklif edir.

(BU) 2002-ci ildə həkim yetişdirmək məqsədi ilə açılmışdır. Universitet daha sonra fakültələri sayəsində böyümüşdür. Şəhərdə yerləşən bir başqa üçüncü dərəcəli institut Camhuriya Elm və Texnologiya Universitetidir. Şəhərdə Türk İnternat Məktəbi də açılmışdır, Moqadişo Politexnik İnstitutu və Şabelle Universiteti isə bərpa edilmişdir. Bundan əlavə Yeni İslam Universiteti universitet şəhərciyi tikilməkdədir. 2014-cü ilin aprelində baş nazir Abdivəli Şeyx Əhməd Moqadişodakı keçmiş meteorologiya məktəbinin təməlatma mərasiminda iştirak etmişdir. Bundan başqa, Aden Adde Beynəlxalq Hava Limanında yeni Milli Aviasiya Təlim Akademiyası tikilir.

Moqadişo Şəhər Universiteti 2012-ci ildə açılmışdır. Moqadişo Şəhər Universiteti qeyri-kommersiya təsisatıdır. Universitet cəmiyyətə keyfiyyətli təhsil, tədqiqat və xidmət verməyə çalışır. Universitet keyfiyyətli təhsilə olan zərurətdən qurulmuşdur və ABŞ ilə Kanada universitetlərində yüksək nəticələr göstərmiş və Şimali Amerika universitetlərində dərs vermiş bir çox professor universitetə gəlmişdir. Universitet akademiklərdən və qabağa çıxmış biznesmenlər tərəfindən təşkil olunmuş Himayəçilər Şurası tərəfindən idarə olunur. Şəhər Universiteti şəhəri bir çox yeni təhsil imkanı ilə tanış etmişdir: peşəkar səviyyədə dil (ingilis dili) öyrədən proqramlar, rəqəmsal kitabxanalar, elm və kompüterlər üçün laboratoriyalar, tanınmış institutlarda azı magistr dərəcəsi almış müəllimlər, kurikulum və s. Şəhər Universitetinin fakültələri, təchizatı və tələbələrinin mərkəzi pedaqogikası Somali gənclərinin həyatında nəzərəçarpan dəyişikliklər edir.

İdman

Barre dövründə Çin mühəndislərinin köməyi ilə 1978-ci ildə inşa edilib. Stadion əsasən və oyunları üçün istifadə olunurdu. Stadionda həmçinin Prezidentin ünvanları və siyasi mitinqlər, digər tədbirlər arasında keçirilirdi. 2013-cü ilin sentyabrında, Somali federal hökuməti və Çin hökuməti ilə Somalidə Moqadişoda beş illik milli bərpa planının rəsmi əməkdaşlıq müqaviləsini imzalandı. Plan Çin hökumətinin bir neçə əsas infrastrukturun, o cümlədən Moqadişo stadionun yenidən qurulmasını daxil edir.

Şəhərin digər stadionlarından Konis stadionunu qeyd etmək olar. 2013-cü ildə abadlıq layihəsinə başladı və FİFA tərəfindən süni futbol sahəsi stadionunda quraşdırılmışdır. Əbdüləziz rayonunda Eks-Lujino basketbol stadionunda yerli Hormuud Telecom firmasının maliyyə dəstəyi ilə, $10,000 bərpa işləri başlamışdır. Bundan əlavə, bələdiyyə orqanı Banadir stadionunda aparılan yenidənqurma işlərinə də başlamışdır.

Müxtəlif milli idman orqanlarının Moqadişoda öz qərargahı var. Bunlardan Somali Futbol Federasiyası, Somali Basketbol Federasiyası, Somali Karate və Taekvando Federasiyası və qeyd etmək olar.

Nəqliyyat

Yol nəqliyyatı

Moqadişodan keçən yollar Somalinin digər şəhərləri ilə, eləcə də şəhəri qonşu ölkələrə birləşdirir. 2013-cü ilin noyabr ayında hava limanına gedən 23 kilometrlik yolun təmiri başa çatdı. Yol tikintinin təşəbbüsü Somali və Türkiyə hökumətləri tərəfindən imzalanan böyük müqavilə hissəsi idi.

2012–2013-cü illərdə Moqadişo şəhər bələdiyyəsi Britaniya və Norveç hökumətləri ilə birlikdə, paytaxtın əsas yollarında günəş enerjisiylə işləyən küçə işıqları qurmaq üçün layihəyə başladı.Norveçdən idxal olunan avadanlıqla, $140,000-lıq dəyəri olan təşəbbüs bir neçə ay davam etdi.

Moqadişoda mikroavtobuslar ictimai nəqliyyatın ən işlənən növüdür. Şəhərində növbəti ən çox istifadə olunan ictimai nəqliyyat vasitəsi . Rikşalara ümumiyyətlə qısa yollar üçün üstünlük verilir. 2013-cü ilin iyun ayından şəhərdə iki taksi xidməti fəaliyyət göstərir.

Dəmiryolu nəqliyyatı

1980-ci illərdə, 1926-cı ildə italyanlar tərəfindən tikilən, İkinci dünya müharibəsi britaniya əsgərləri tərəfindən sökülən, Moqadişo və arasında olan 114 km dəmiryolu layihələrini bərpa olunması var idi. İlk olaraq bu dəmiryolu Əddis-Əbəbəyə çatmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Yalnız Moqadişonun liman sahəsi daxilində bir neçə qalan relslər hələ də istifadə olunur.

Hava nəqliyyatı

 
-a məxsus uçuş zamanı. 1984-cü il.

1960-cı illərin ortasında daha çox beynəlxalq daşıyıcıları yerləşdirilməsi üçün genişləndirilmişdi. 1990-cı ildə vətəndaş müharibəsi zamanı, Ədən Adde Beynəlxalq Aeroportunun yolları və avadanlıqları tamamilə məhv olmuşdu.

2015-ci ilin yanvar ayına olan məlumata görə, Ədən Adde Beynəlxalq Aeroportundan Somalinin bir neçə şəhərindən başqa, Cibuti, Ciddəİstanbula reyslər mövcuddur. Moqadişoya həftədə dörd dəfə uçuşlar edir. Bu Moqadişoya son iyirmi ildə uçan ilk beynəlxalq hava şirkətidir.

Su nəqliyyatı

və ya Moqadişo Beynəlxalq Portu, ölkənin ən böyük limanıdır. Vətəndaş müharibəsi dövründə zərər alan port, federal hökumətin Moqadişoda Port Reabilitasiya Layihəsi təşəbbüsü nəticəsində yenidən inkişaf və modernləşdirilməyə başladı. 2013-cü ildə, Moqadişo portunun rəhbərliyi dəniz limanının mühüm əməliyyatları idarə etmək üçün İranın Simatech Shipping LLC şirkətinin nümayəndələri ilə razılaşdı.

2013-cü ilin oktyabr ayında, 20 il müddətində Moqadişoda portunu idarə etmək üçün, federal kabinet Türk firması Al-Bayrak ilə müqaviləni təsdiq etdi. Firmanın modernləşdirilməsi layihəsi $80 mln. məbləğində ölkəyə başa gələcək.

Tanınmış sakinləri

Şəhərin tanınmış sakinlərdən model , repçi K'naan, atlet , yazıçı , atlet , jurnalist , aktyor , siyasətçi , müğənni , Olimpiya çempionu qeyd etmək olar.

Qardaş şəhərlər

Qalereya

İstinadlar

  1. Laitin, David D.; Samatar, Said S. . Westview Press. 1987. 2022-04-09 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-12.
  2. Encyclopaedia Britannica, Inc. . Encyclopædia Britannica. 1991. ISBN 978-0-85229-529-8. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-12.
  3. Fage, John Donnelly; Oliver, Roland Anthony; Crowder, Michael. . 8. Cambridge University Press. 1984. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-18.
  4. McGrail, Seán. Boats of the World: From the Stone Age to Medieval Times. Oxford University Press. 2001. səh. 52. ISBN 0199271860. ()
  5. Jama, Mohamed. . 1962. 2014-06-10 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-20.
  6. Huntingford, George Wynn Brereton. . Ashgate Publishing, Ltd. 1980. ISBN 978-0-904180-05-3. 2022-05-26 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-20.
  7. Lewis, I. M. . Westview Press. 1988. ISBN 978-0-8133-7402-4. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-17.
  8. Subrahmanyam, Sanjay. . Cambridge University Press. 29 October 1998. ISBN 978-0-521-64629-1. 11 July 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 20 December 2015.
  9. Metz, Helen Chapin; Library of Congress. Federal Research Division. . Thomas Leiper Kane Collection. Federal Research Division. 1993. ISBN 978-0-8444-0775-3. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-21.
  10. Versteegh, Kees. . Brill. 2008. ISBN 978-90-04-14476-7. 2015-10-16 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-21.
  11. De Sá, João. . Asian Educational Services. 1898. ISBN 8120611365. 2014-06-10 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-24.
  12. Ade Ajayi, J. F. . UNESCO. səh. 387. 2022-07-31 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-17.
  13. Hamilton, Janice. . Twenty-First Century Books. səh. 72. 2022-07-31 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-17.
  14. Ghalib, Jama Mohamed. . LULU. 2014. səh. 25. ISBN 148340577X. İstifadə tarixi: 30 January 2015.
  15. Hamilton, Janice. . Twenty-First Century Books. 1 January 2007. ISBN 978-0-8225-6586-4. 1 April 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 17 December 2015.
  16. Bevilacqua, Piero; Clementi, Andreina De; Franzina, Emilio. (Italian). Donzelli Editore. 2001. ISBN 978-88-7989-655-9. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-17.
  17. Eichstaedt, Peter H. . Chicago Review Press. 1 October 2010. ISBN 978-1-56976-774-0. 11 July 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 17 December 2015.
  18. Termentin, Fernando. (Italian). Pagine di Difesa. 13 May 2005. 5 November 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 January 2014.
  19. (PDF). Fedoa. 9 December 2020 tarixində (PDF). İstifadə tarixi: 2 January 2014.
  20. R. J. B. Bosworth. . səh. 48. 2021-02-25 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-17.
  21. Peter Bridges. . səh. 71. 2020-08-20 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-17.
  22. Encyclopaedia Britannica. . Encyclopaedia Britannica. 2002. ISBN 978-0-85229-787-2. 2020-06-14 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-19.
  23. Greystone. . Greystone Press. 1967. 2022-04-01 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-24.
  24. Sachs, Moshe Y. . Worldmark Press. 1988. ISBN 978-0-471-62406-6. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-24.
  25. Adam, Hussein Mohamed; Ford, Richard. . Red Sea Press. 1997. ISBN 1-56902-073-6. 2015-09-05 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-24.
  26. Fage, J. D.; Oliver, Roland Anthony. . 7. Cambridge University Press. 1986. ISBN 978-0-521-22505-2. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-24.
  27. Metz, Helen C. (ed.), // Somalia: A Country Study, : , 1992, 9 January 2009 tarixində , İstifadə tarixi: 21 October 2009 ([[:Category:|link]])[[Category:]].
  28. Wiles, Peter John de la Fosse. . Croom Helm. 1982. ISBN 978-0-7099-2709-9. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-24.>
  29. Frankel, Benjamin. . Gale Research International, Limited. 1 October 1992. ISBN 978-0-8103-8926-7. 19 July 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 24 December 2015.
  30. ARR. . Economic Features, Ltd. 1978. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-24.
  31. Ahmed III, Abdul. (PDF). WardheerNews. 3 May 2012 tarixində (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 February 2012.
  32. New People Media Centre. . Nairobi, Kenya: New People Media Centre, Comboni Missionaries. 2005. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-24.
  33. Fitzgerald, Nina J. . Nova Publishers. 2002. ISBN 978-1-59033-265-8. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-24.
  34. Library Information and Research Service, The Middle East: Abstracts and index, Volume 2, (Library Information and Research Service: 1999), p.327.
  35. Rutherford, Ken. . Kumarian Press. 2008. ISBN 978-1-56549-260-8. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-13.
  36. Adejumobi, Saheed A. . Greenwood Publishing Group. 2007. səh. . ISBN 978-0-313-32273-0.
  37. Seddon, David. . Routledge. 15 April 2013. ISBN 978-1-135-35555-5. 11 July 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 13 December 2015.
  38. . Globalpolicy.org. 14 August 2007. 10 September 2009 tarixində . İstifadə tarixi: 27 June 2010.
  39. PNT The Gazette Edition. . Garoweonline.com. 12 January 2011. 19 February 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 June 2011.
  40. United Nations High Commissioner for Refugees. . Unhcr.org. 1 May 2009. 10 May 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 June 2010.
  41. . . . 14 May 2009. 1 July 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 May 2009.
  42. African Press Agency. . Horseed Media. 22 May 2010. 19 June 2010 tarixində . İstifadə tarixi: 27 June 2010.
  43. . Somaliweyn.org. 2014-01-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-12.
  44. . Independent Newspapers Online. 10 August 2011. 9 May 2013 tarixində . İstifadə tarixi: 12 December 2015.
  45. Mulupi, Dinfin. . 27 June 2012 tarixində . İstifadə tarixi: 26 June 2012.
  46. Guled, Abdi. . Associated Press. 3 April 2012. 15 January 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 June 2012.
  47. . oxu.az. oxu.az. 5 March 2016 tarixində . İstifadə tarixi: 25 December 2015.
  48. The World Factbook-da
  49. . Statoids.com. 18 December 2015 tarixində . İstifadə tarixi: 25 May 2012.
  50. Ali, Laila. . The Guardian. 11 January 2013. 23 June 2013 tarixində . İstifadə tarixi: 14 June 2013.
  51. . Int'l Business Publications. 7 February 2007. səh. 211. ISBN 978-1-4330-0175-8. 21 May 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 December 2015.
  52. Peel, M. C. and Finlayson, B. L. and McMahon, T. A. . Hydrol. Earth Syst. Sci. 11. 2007: 1633–1644. doi:. ISSN . 2019-08-16 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-14. (direct: 2012-02-03 at the Wayback Machine)
  53. . Climatemps. 13 September 2014 tarixində . İstifadə tarixi: 13 September 2014.
  54. . BBC Weather. 26 December 2018 tarixində . İstifadə tarixi: 11 April 2012.
  55. . Forum on China-Africa Cooperation. 21 August 2012. 14 October 2012 tarixində . İstifadə tarixi: 24 August 2012.
  56. . UN Missions. 14 August 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 August 2012.
  57. . Garowe Online. 27 February 2014. 6 March 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 February 2014.
  58. . Act For Somalia. 3 March 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 January 2014.
  59. . Bar-Kulan. 29 January 2014. 1 February 2014 tarixində . İstifadə tarixi: 30 January 2014.
  60. . Aden Adde International Airport. 16 January 2014 tarixində . İstifadə tarixi: 24 January 2014.
  61. . Raxanreeb. 12 October 2014. 26 December 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 October 2014.
  62. . Gulf Times. 24 August 2014. 26 August 2014 tarixində . İstifadə tarixi: 13 September 2014.
  63. . NBC News. 5 May 2015. 8 May 2015 tarixində . İstifadə tarixi: 11 May 2015.
  64. . AMISOM. 11 May 2015. 18 May 2015 tarixində . İstifadə tarixi: 11 May 2015.
  65. Reclus, Elisee. . D. Appleton and Company. 1889. 2011-08-22 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-27.
  66. . Asoko Insight. 13 October 2014. 5 March 2016 tarixində . İstifadə tarixi: 10 January 2015.
  67. . Reuters. 23 May 2010. 4 December 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 March 2014.
  68. . 2010-06-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-12-27.
  69. Royal Anthropological Institute. . 53. Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland. 1953. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-13.
  70. Abbink, Jan. . African Studies Centre. 1999. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-13.
  71. (PDF). 24 October 2013 tarixində (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 May 2012.
  72. Mulupi, Dinfin. . How We Made It in Africa. 21 June 2012. 27 June 2012 tarixində . İstifadə tarixi: 10 March 2014.
  73. . SSG. 10 March 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 March 2014.
  74. Mark T. Jones, Executive Director, Horn of Africa Business Association. . BN Magazine. 10 March 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 March 2014.
  75. Massy-Beresford, Helen. . www.theguardian.com. The Guardian. 13 September 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 19 December 2015.
  76. AARP. . AARP. 1975. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-16.
  77. Garlake, Peter S. . Institute. 1966. səh. 10. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-16.
  78. . Dayniile. 24 January 2015. 25 January 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 January 2015.
  79. . Agenzia Fides. 22 February 2014 tarixində . İstifadə tarixi: 24 January 2014.
  80. . American Universities Field Staff. 1966. 2015-01-25 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-13.
  81. . AFP. 20 February 2014 tarixində . İstifadə tarixi: 24 January 2014.
  82. . Goobjoog. 13 September 2014. 6 October 2014 tarixində . İstifadə tarixi: 2 October 2014.
  83. . The Economist. 21 September 2012. 25 April 2019 tarixində . İstifadə tarixi: 24 January 2014. ()
  84. Crespo-Toral, H. (PDF). UNESCO. 1988. 12 November 2013 tarixində (PDF). İstifadə tarixi: 23 January 2014.
  85. Lengyel, Oguz Janos. (PDF). UNESCO. 1982. 12 November 2013 tarixində (PDF). İstifadə tarixi: 23 January 2014.
  86. . Aden Adde International Airport. 16 January 2014 tarixində . İstifadə tarixi: 24 January 2014.
  87. World radio TV handbook, (Billboard Publications., 1955), p.77.
  88. Blair, Thomas Lucien Vincent. . Praeger. 1965. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-15.
  89. . IRIN. 24 August 2001. 27 September 2020 tarixində . İstifadə tarixi: 23 January 2014.
  90. 2013-12-19 at the Wayback Machine, 2013-04-06 at the Wayback Machine, 2013-06-20 at the Wayback Machine, 2013-11-13 at the Wayback Machine, 2013-04-03 at the Wayback Machine, 2013-12-07 at the Wayback Machine, 2013-12-19 at the Wayback Machine, 2013-11-25 at the Wayback Machine, 2013-12-16 at the Wayback Machine and 2013-12-19 at the Wayback Machine
  91. . AHN. 4 April 2011. 16 August 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 April 2013.
  92. . Vlex.cn. 1 February 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 March 2014.
  93. . Africanews.com. 21 June 2010. 29 March 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 May 2012.
  94. . Fédération internationale des coalitions pour la diversité culturelle. 2 February 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 September 2013.
  95. . IIP CO.NX. 21 April 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 September 2013.
  96. (PDF). UNESCO. 15 October 2013 tarixində (PDF). İstifadə tarixi: 23 January 2014.
  97. Shephard, Michelle. . Toronto Star. 19 July 2013. 26 August 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 23 January 2014.
  98. . Waamood. 22 December 2013. 27 January 2014 tarixində . İstifadə tarixi: 24 January 2014.
  99. . Horseed Media. 14 November 2013. 12 December 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 November 2013.
  100. . Goobjoog News. 16 August 2014. 26 March 2016 tarixində . İstifadə tarixi: 24 August 2014.
  101. . Intergovernmental Organization for Accreditation in Higher Learning. 4 February 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 March 2014.
  102. Mohamed, Mahmoud. . Sabahi. 17 August 2012. 2 April 2018 tarixində . İstifadə tarixi: 21 August 2012.
  103. . SIMAD University. 2013-12-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 November 2013.
  104. . Qoobjoog. 23 April 2014. 12 May 2014 tarixində . İstifadə tarixi: 9 May 2014.
  105. . Raxanreeb. 23 April 2014. 25 April 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 April 2014.
  106. Daily report: People's Republic of China, Issues 53–61, (National Technical Information Service: 1986)
  107. . Dalsan Radio. 9 September 2013. 22 September 2013 tarixində . İstifadə tarixi: 11 September 2013.
  108. . Sabahi. 4 January 2013. 4 February 2014 tarixində . İstifadə tarixi: 24 January 2014.
  109. . World Taekwondo Federation. 10 November 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 November 2013.
  110. Jibril, Dahir. . Sabahi. 3 October 2013. 4 February 2014 tarixində . İstifadə tarixi: 24 January 2014.
  111. Adam, Ali. . Sabahi. 20 February 2013. 4 February 2014 tarixində . İstifadə tarixi: 24 January 2014.
  112. . Goobjoog. 17 March 2015. 2 April 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 March 2015.
  113. Jibril, Dahir. . Sabahi. 14 June 2013. 25 December 2013 tarixində . İstifadə tarixi: 24 January 2014.
  114. Robertson, Esmonde Manning. . Macmillan. 1977. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-12.
  115. Instituto di Zoologia. . Università di Firenze. 1966. 2022-07-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-15.
  116. McGinley, Shane. . Arabian Business Publishing Ltd. 29 December 2010. 10 September 2017 tarixində . İstifadə tarixi: 27 December 2015.
  117. Khalif, Abdulkadir. . Africa Review. 16 February 2012. 10 September 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 December 2015.
  118. Harper, Mary. "Türkiyəni Somalidə sevdirən nədir?". BBC. 15 December 2014. (); ()
  119. . Mogadishu Port. 3 December 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 December 2013.
  120. (PDF). Government of Somalia. 19 June 2020 tarixində (PDF). İstifadə tarixi: 31 August 2013.
  121. Khalif, Abdulkadir. . Africa Review. 12 June 2013. 19 June 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 December 2013.
  122. . Port Strategy. 5 March 2014. 7 April 2014 tarixində . İstifadə tarixi: 4 April 2014.
  123. . Diplomat.so. 21 September 2014. 1 October 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 September 2014.
  124. . Central Asian Research Centre. 1973. səh. 209. 2014-06-11 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-12-12.
  125. . Greater Municipality of Ankara. 16 November 2018 tarixində . İstifadə tarixi: 12 October 2014.

Xarici keçidlər

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar


Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2022