Mehmed Əli Laqa

Mehmed Əli Laqanın "Peyzaj" adlı əsəri ilə tanınan yaradıcılığı onun erkən dövrlərindən etibarən formalaşmağa başlamışdır. O, ibtidai, orta və lisey təhsilini Kuleli Hərbi Liseyində tamamlamışdır. Həmin dövrdə məktəbin tədris proqramında rəsm fənni yer almamışdır, lakin onun təsviri sənətə olan marağı müəllimi, rəssam Hüseyn Zəkai Paşanın qardaşı Həsən Rıza bəy tərəfindən fərq edilmiş və bu şəxsin yaxından maraq göstərməsi Mehmed Əli Laqanın sənətə olan motivasiyasını artırmışdır.^[1]

Kuleli Hərbi Liseyini bitirdikdən sonra Hərbiyəyə daxil olmuşdur. Hərbiyyənin dərs proqramında rəsm dərsləri mövcud olmuş və o, burada Xoca Əli Rzanın şagirdi olmuşdur. Xoca Əli Rzanın xüsusi diqqət və qayğısını görmüşdür. Bu illərdə sonralar da münasibətləri davam edəcək, eyni nəsil və sənət cəmiyyətlərində birlikdə fəaliyyət göstərəcəyi rəssam Sami Yetik ilə tanış olmuşdur. 1898-ci ildə leytenant rütbəsi ilə Hərbiyyədən məzun olduqdan sonra doğulduğu yer olan Trablusqərb vilayətinə təyinat almışdır. Kapitan rütbəsini alanadək burada xidmət etmişdir.^[1]

1907-ci ildə İstanbula gəlmiş və Hassa Baş Qərargahında vəzifəyə başlamışdır. 1908-ci ildə İkinci Məşrutiyyətin elan olunmasından sonra məzun olduğu Kuleli Hərbi Liseyinə rəsm müəllimi kimi təyin edilmişdir. Məşrutiyyətin elan edilməsi ilə özlərini daha azad bir mühitdə hiss edən gənc sənətçilər yeni bir incəsənət mühiti yaratmaq, sənəti və sənətkarı cəmiyyətə tanıtmaq məqsədilə 1908-ci ildə Osmanlı Rəssamlar Cəmiyyətini yaratmışdılar. Sədri Hərbiyyədən dostu Sami Yetik olan bu cəmiyyətin qurucuları arasında Mehmet Əli Laqa da yer almışdır. Cəmiyyətin üzvləri sırasında Sami Yetik ilə yanaşı Nəzmi Ziya Qüran, Namiq İsmayıl, İbrahim Çallı, Hikmət Onat və Mehmet Ruhi Arel kimi rəssamlar olmuşdur. Bu sənətçilərdən bəziləri dövlət təqaüdü, bəziləri isə şəxsi imkanları hesabına xaricə getdikləri halda, Mehmed Əli Laqa bu imkandan yararlana bilməmişdir.^[1]

Mehmed Əli Laqanın "İstanbul" adlı əsəri də onun yaradıcılığında mühüm yer tutmuşdur. O, Balkan müharibələrinin başlanması səbəbindən Ədirnədə xidmət dövrünü dostu Sami Yetik ilə bağlı xatirələrində belə qeyd etmişdir: Sami bölüyə, özü isə Divanı-Hərbə təyin edilmiş, şəhərdə olduğu üçün Ədirnənin daxilində hər gün səhərdən axşamadək rəsm işləri ilə məşğul olmuş, Sami Yetik isə bölükdə olduğu üçün boş vaxt tapdıqca əsgərlərin eskizlərini çəkməyə çalışmışdır.^[1]

Həmin dövrdə Kuleli Hərbi Liseyində müəllimi olmuş Həsən Rzanın da Ədirnədə olması və atelyesini onların istifadəsinə verməsi bu şəhərin düşmən tərəfindən işğalına, Həsən Rzanın öldürülməsinə və onların bolqarlara əsir düşməsinə qədər davam etmişdir. Əsirliyin nə vaxt başa çatması və onların nə zaman ölkəyə qayıtması barədə dəqiq məlumat mövcud olmasa da, Çanaqqala Boğazı Komandanlığının Dəniz Muzeyində saxlanılan yüzə yaxın Çanaqqala mənzərəsi Birinci Dünya müharibəsi dövründə sənətkarın Çanaqqalada olduğunu təsdiqləyən dəlillər kimi qiymətləndirilir. Şişli Atelyesi sərgisində Çanaqqalada çəkdiyi doqquz akvarel və karandaşla işlənmiş əsərlə iştirak edən Mehmed Əli Laqa bir müddət Bursa Hərbi Liseyində də rəsm müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.^[1]

Sanayiyi-Nəfisə Məktəbində inzibati müdir vəzifəsini də icra etmiş olan Lağa 1924-cü ildə təqaüdə çıxmışdır. Təqaüdə çıxdıqdan sonra Beşiktaşda yerləşən Zafir köşkünə çəkilmiş, çoxsaylı əsərlər yaratmış, 1947-ci ildə İstanbulda vəfat etmişdir.^[2]