Maştotsun həyatı (erm. Վարք Մաշտոցի (Vark' Maštoc'i)) — erməni yazıçısı Koryunun erməni əlifbasının yaradıcısı Mesrop Maştots haqqında yazdığı, yazıçının yeganə məlum olan əsəridir. Bu əsər, Maştotsun ölümündən sonrakı ilk onillikdə, təxminən 443–451-ci illər arasında yazılmışdır.
| Maştotsun həyatı | |
|---|---|
| erm. Վարք Մաշտոցի | |
| Janr | Rəvayət |
| Müəllif | Koryun |
| Orijinal dili | erməni dili |
| Yazılma ili | V əsr |
"Maştotsun həyatı"nın mətni həm tam, həm də qısaldılmış versiyalarda (nəşrlərdə) mövcuddur. Əsərin qısaldılmış versiyasının ən erkən dövrə aid olan, mövcud mətni XII əsrdə katib Poqos tərəfindən yenidən yazılmışdır, 643 səhifəlik "Müqəddəslərin Həyatları və Şəhidlikləri Toplusu"nda (467a-472a vərəqləri) verilmişdir; kolleksiya Fransa Milli Kitabxanasında saxlanılır (əlyazma Arm 178). "Maştotsun həyatı"nın iki tam versiyası XIV əsrin ortalarına aiddir və Matenadaranda (əlyazma NN 3787 və 3797) saxlanılır. Əsərin digər bir tam versiyası isə XVII əsrin sonlarına aiddir.[1]
"Maştotsun həyatı"nın mətnindən Aqatanqelos[2] istifadə etmiş, müəllifin özü isə Lazar Parpetsi və Movses Xorenatsi[3] tərəfindən qeyd edilmişdir. "Maştotsun həyatı" V əsrdə erməni yazısı və mədəniyyəti tarixinə dair əsas mənbədir. Bu əsər erməni əlifbasının yaradıcısı Mesrop Maştosa həsr olunmuş ilk bioqrafik əsərlərdən biridir. Bu əsər Maştotsun həyatı, yaradıcılığı və dövrün mədəni və dini konteksti haqqında unikal məlumat verir.[4][5]
"Maştotsun həyatı" əsərində erməni ədəbiyyatına, tarixi ənənəsinə və milli şüuruna dərin təsir göstərən, həmçinin erməni kimliyinin və sivilizasiyasının mədəni dirçəlişi və qorunması üçün rəmzi və təsirli bir vasitə kimi xidmət edən hadisələr (erməni əlifbasının ixtirası və sonrakı maarifçilik fəaliyyətləri) təsvir olunur .[6][7][8]
- ↑ Koriun. The Life of Mashtots' by His Disciple Koriwn: Translated from the Classical Armenian with Introduction and Commentary (ingilis). Oxford University Press. 2022. ISBN 978-0-19-284741-6.
- ↑ Armenian History Attributed to Sebeos. Liverpool University Press. Translation and notes by R. W. Thomson, historical commentary by James Howard-Johnson, with assistance from Tim Greenwood. 1999. xl, xlvi, xlviii.
- ↑ Armenian History Attributed to Sebeos. Liverpool University Press. Translation and notes by R. W. Thomson, historical commentary by James Howard-Johnson, with assistance from Tim Greenwood. 1999. xl.
- ↑ Абегян М., История древнеармянской литературы. – Ереван: Изд-во АН Армянской ССР, 1975. – С. 97 Цитата: "4. Значение этой книги. Нельзя утверждать, что эта маленькая книжка, "как историческое сочинение не имеет большого значения". Напротив, она имела и имеет очень большое значение для знакомства с началом новой эры армянской исторической жизни. Это – единственный современный и подлинный памятник, описывающий рождение армянской литературы. Достаточно сказать, что не будь этой книжки, мы мало что знали бы, и то сомнительного характера, о таком замечательном событии, как создание армянских письмен и литературы. Позднейшие писатели в изложении этого вопроса пользуются книжкой Корюна."
- ↑ Корюн. "Житие Маштоца". Перевод и комментарии. — Ереван: Айпетрат, 1962. – С. 26, 56–71
- ↑ Акад. Я. А. Манандян. Месроп-Маштоц и борьба Армянского народа за культурную самобытность. — Ереван: АрмФАН, 1941. – С. 28, 38, 45, 47.
- ↑ Корюн. "Житие Маштоца". Перевод и комментарии. — Ереван: Айпетрат, 1962. – С. 10.
- ↑ Севак Г., Месроп Маштоц. Создание Армянских письмен и словесности. – Ереван: Айпетрат, 1962. – С. 15–17.
- История жизни и смерти блаженного мужа святого вардапета Маштоца, нашего переводчика, (составленная) учеником его, вардапетом Корюном. - Текст с разночтениями рукописей, перевод, введение и комментарии проф. Манука Абегяна. - Ер., 1941 (на древнеарм. и арм. яз.)
- Корюн. Житие Маштоца. - Перевод Ш. В. Смбатяна и К. А. Мелик-Оганджаняна. Комментарий Ш. В. Смбатяна. - Ер.: Айпетрат, 1962. - 164 с. - Тираж 3,0 тыс. экз.
- Корюн, 5 век. Житие Месропа Маштоца. - Издал А. С. Матевосян. - Ер.: Айастан, 1994. - 176 с. - Тираж 7,0 тыс. экз. (на арм. яз.)
- Корюн. Житие Маштоца (Կորյուն. Վարք Մաշտոցի. Vita di Mastoc).- Издал П. Ананян. - Венеция: тип. Св. Лазаря, 1998. - XIV + 119 с. (на арм. и итал. яз.).
- Абегян М., История древнеармянской литературы. Том I. - Ер.: Изд-во АН Арм. ССР, 1948. - С. 134-140.
- Абегян М., История древнеармянской литературы. - Ер.: Изд-во АН Арм. ССР, 1975. - С. 94-98.