Vikipediya ?

Mədəni-tarixi məktəb

Mədəni-tarixi məktəb Qərbi Avropada XIX əsrin ortalarında İppolit Ten (1828-1893), Herbert Spenser kimi pozitivist filosofların fəaliyyəti ilə yaranıb. Pozitivistlər xalis, təmiz, obyektiv elmi biliklər yaratmaq tərəfdarı kimi çıxış edirdilər. Onlar hesab edirdilər ki, əsil təmiz elm siyasətdən, partiyalardan, subyektiv təsirlərdən uzaq olmalıdır. Bunun üçün isə nəzəriyyə və məktəblərə yox, dəqiq tarixi, mədəni faktlara əsas fikir verilməlidir. Belə müddəaları pozitivistlər, xüsusilə İ.Ten özü dörd cildlik "İngilis ədəbiyyatı tarixi" əsərində və "İngilis pozitivizmi" kitabında tətbiq edirdilər. Mədəni-tarixi məktəb əslində sırf tarixilik mövqeyində durmaq iddiasında idi. Amma tarix siyasi və dini çəkişmələrlə dolu olduğundan onlar burada seçmə aparmağı, ədəbi-mədəni prosesin məğzini təşkil edən pozitiv faktları ayırmaq təklif edirdilər. Siyasi, dini məsələlər, inqilablar onların fikrincə mədəni-ədəbi prosesi başa düşmək üçün əhəmiyyətsizdir. Darvinizmin təsiri ilə pozitivistlərdə ədəbi hadisələrin mənşəyini, qanunauyğunluqlarını, tarixi şərtlərin mədəni mühitini izah etmək istəyi aparıcı idi. Bunun üçün çoxlu faktlar cəlb olunurdu və faktçılığın özü tendensiyasızlıq və obyektivlik kimi izah edilirdi. Bu obyektivliyi təmin etmək üçün pozitivistlər yarıdıcılıq psixologiyası və yazıçı şəxsiyyəti ilə bağlı məsələlərə xüsusi diqqət yetirirdilər. Bu halda onlar bioqrafik metodun üstünlüklərindən istifadə edirdilər. Yazıçının irqi mənsubiyyəti onun temperamentində axtarılır, yaradıcının mədəni mühitinə və ətrafına, hətta içində yaşadığı iqlimə belə mühüm əhəmiyyət verilirdi. Mədəni tarixi məktəb Avropa və rus ədəbiyyatşünaslığında öz ardıcıllarını yaratmışdır. Vaxt keçdikcə bu məktəbin əsas əlaməti görkəmli yazıçı və sənət adamlarını onların mədəni mühiti fonunda araşdırmaq üsulunda özünü göstərir. Belə tədqiqatları xüsusi ədəbiyyatşünaslıq janrı da saymaq olar. Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında M.F.Axundzadənin yetişdiyi Tiflis mədəni mühitinə, Mirzə Ələkbər Sabirin, C.Məmmədquluzadənin yaxın müasirləri ilə münasibətlərinə həsr olunmuş araşdırmalar kitab şəklində çap olunmuşdur. Mədəni tarixi məktəb öz tədqiqat üsulları baxımından eklektik xarakter daşıyırdı. Lakin ədəbiyyatşünaslıq elmində tarixilik prinsipinin dərinləşməsində onların xüsusi rolu olmuşdur. Yazıçıların mühitinə və dövrünə əsas diqqət verməklə yazılan ədəbiyyatşünaslıq araşdırmalarını bu məktəbin müasir davamı kimi də qəbul etmək olar.

Mənbə

  • Rəhim Əliyev. Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. Bakı: 2008
Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019