Müzakirə:Şimal-Şərq Universiteti

Universitetin adının Azərbaycan dilinin qrammatik normalarına əsasən Şimal-Şərq Universiteti kimi adlandırılması daha düzgündür. Məsələn: Şimal-Qərb Universiteti, Şimal-Qərb Hindi müharibəsi, Şimal-Şərq Torpağı (Şpisbergen), Şimal-şərq və s.

Bunun bir sıra səbəbləri var:

1. Mürəkkəb semantik fərq.

Azərbaycan dilində mürəkkəb istiqamətlər iki formada işlənir:

Şimal-şərq (İsim): Müəyyən bir coğrafi ərazini və ya istiqaməti bildirən mürəkkəb isimdir. (Məsələn: Bakıdan şimal-şərqə tərəf)

Şimal-şərqi (Sifət): Şimal-şərqə aid olan mənasını verən düzəltmək sifətdir. Buradakı i şəkilçisi mənsubiyyət deyil, isimdən sifət düzəldən şəkilçidir. (Məsələn: tarixi bina, tarixi siyasət kimi)

2. Nə zaman şimal-şərq və nə zaman şimal-şərqi olmalıdır?

Burada əsas qayda İzafət (təyini söz birləşməsi) qaydasıdır.

Şimal-şərq (İsim kimi)

Əgər mürəkkəb adın II tərəfi mənsubiyyət şəkilçisi qəbul edibsə (II növ təyini söz birləşməsi), bu zaman əsas söz kök formasında saxlanılır.

• Şimal-şərq küləyi düzgündür (Şimal-şərqin küləyi yəni)
• Şimal-şərq universiteti (Şimal-şərqin universiteti)
• Şimal-şərqi universiteti səhvdir. (Çünki burada, həm sifət düzəldən "i" şəkilçisi, həm də mənsubiyyəti bildirən "i" şəkilçisi üst-üstə düşə bilməz.

Şimal-şərqi (Sifət kimi)

Əgər sözdən sonra gələn isim mənsubiyyət şəkilçisi daşımırsa, o zaman "Şimal-şərqi" forması işlənilir. Lakin bu forma Azərbaycan dilində çox az, daha çox poetik üslubda işlədilir.

Nümunə:Şimal-şərqi Anadolu. Burada Anadolu sadə isimdir, mənsubiyyət şəkilçisi yoxdur.

3. Şimal-Şərqi Universiteti niyə səhvdir?

Dövlət Dil Komissiyası və Dilçilik İnstitutunun qəbul etdiyi normalara əsasən:

1) Məntiqi səhv: Şimal-şərqi sözü, artıq Şimal-şərqə məxsus deməkdir. Əgər biz Şimal-Şərqi Universiteti desək, bu "Şimal-şərqə məxsus olanın Universiteti" kimi mənasız bir zəncirvari məna verər.

2) Analogiya: Biz heç vaxt Cənubi Universiteti, yaxud Qərbi Universiteti demirik. Biz ya Cənub Universiteti (II növ), ya da Qərb Universiteti deyirik.

3) Xarici dillərin tərcüməsi: İngilis dilindəki Northeastern University ifadəsindəki "ern" şəkilçisi sifət yaratsa da, Azərbaycan dilinə belə mürəkkəb adlar II növ təyini söz birləşmələri (İsim+İsim+mənsubiyyət) kimi tərcümə edilir.

Bütün bunları nəzərə alaraq məqalənin adını Şimal-Şərq Universiteti kimi dəyişdirirəm. Hörmətlə حەسەن ايمانوف (müzakirə) 14:02, 7 mart 2026 (UTC)Cavabla