Vikipediya ?

Müslüm Maqomayev (bəstəkar)
Disambig.svg Bu məqalə bəstəkar Müslüm Maqomayev haqqındadır. Müğənni Müslüm Maqomayev üçün Müslüm Maqomayev (müğənni) səhifəsinə baxın.

Müslüm Maqomayev (tam adı: Əbdülmüslüm Məhəmməd oğlu Maqomayev; 18 sentyabr 188528 iyul 1937) — Azərbaycan bəstəkarı, dirijor, pedaqoq, folklorşünas, ictimai xadim, Azərbaycan klassik musiqisinin təsisçilərindən biri, Azərbaycan musiqisində Avropa stilində ilk operanın müəllifi ("Nərgiz", 1935), Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi (1935). Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyası Müslüm Maqomayev adını daşıyır. Müğənni Müslüm Maqomayevin babasıdır.

Müslüm Maqomayev
Muslum Magomaev.jpg
Sənətçi məlumatları
Doğum tarixi 18 sentyabr 1885(1885-09-18)
Doğum yeri Qroznı, Terek oblastı, Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 28 iyul 1937(1937-07-28) (51 yaşında)
Vəfat yeri Nalçik, Kabarda-Balkar MSSR, RSFSR, SSRİ
Vəfat səbəbi vərəm
Dəfn yeri I Fəxri Xiyaban
Vətəndaşlığı Rusiya İmperiyası Rusiya İmperiyası
Azərbaycan AXC
SSRİ SSRİ
Mənşə azərbaycanlı
Peşələri bəstəkar, musiqişünas alim, publisist, dramaturq, pedaqoqictimai xadim

Üslub opera
Fəaliyyət illəri 1912–1937
Təhsili
Mükafatları "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 1935
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Uşaqlıq illərindən musiqi ilə maraqlanırdı, məktəb illərində musiqi dərnəklərində iştirak edirdi, Zaqafqaziya Müəllimlər Seminarıyanın orkestrində ifa edirdi. Zaqafqaziya Müəllimlər Seminarıyada Üzeyir Hacıbəyov ilə tanış olub və ömür boyu yaxın dostluq edirdi. Semineriyanı bitirdikdən sonra əvvəl Şimali Qafqazda sonralar isə Azərbaycanda müəllim işləyirdi. Əbdulmüslim Maqomayev Bakıda tədris edərkən Üzeyir Hacıbəyovun rəhbərliyi altında olan Müsəlman opera truppası ilə ilk olaraq musiqiçi, sonra - dirijor və teatrın rəhbəri kimi əməkdaşlıq etməyə başladı. Daha sonra Azərbaycan SSR Xalq Təhsili Komissarlığında məsul vəzifələrdə çalışırdı.

İki operanı - "Şah İsmayıl""Nərgiz" yazmışdır. "Nərgiz" operası Sovet mövzusunda ilk Azərbaycan operasıdır. O, həmçinin üç yüzə yaxın Azərbaycan xalq rəqslərinin, mahnılarının və digər melodiyalarının simfonik şərhinin müəllifidir. Maqomayevin əsərlərində Azərbaycanın milli incəsənətinin təsiri izlənilə bilər.

Müslüm Maqomayev 1937-ci il, iyulun 28-də Nalçikdə vəfat edib.

Mündəricat

Həyatı

Uşaqlıq illəri

 
Müslim (solda) öz anası və qardaşı ilə

Əslən Qax rayonunun İlisu kəndindəndir. Atası Məhəmməd Abdul oğlu gənc yaşlarında İlisu kəndində dəmirçilik etmiş və sonralar Vladiqafqaz şəhərinə köçmüşdür. Çeçen qızı ilə evlənərək burada yaşamışdır. Əbdülmüslüm Məhəmməd oğlu Maqomayev 1885-ci ildə Qroznı şəhərində anadan olmuşdur.

Ailədə musiqiyə olan maraq Maqomayevin bir bəstəkar kimi formalaşmasında böyük rol oynamışdır. Əbdülmüslümün ilk musiqi müəllimi onun böyük qardaşı Məhəmməd idi. Sonralar Qroznı şəhər məktəbində təhsil alarkən, Müslüm məktəb orkestrinin başçısı olub və həmçinin rəqs dərsləri tədris edirdi. Rəsmdə uğur qazanmaq üçün məktəbin rəhbərliyi gəncin Sankt-Peterburqdakı incəsənət məktəbinə göndərilməsini təklif etdi, lakin ailənin maliyyə durumu buna imkan vermədi. Gələcək bəstəkar, 1900-cü ildə Qroznı şəhər məktəbin məzunu oldu.

Müəllimlik illəri

 
Qori seminariyasının tələbələri arasında, 1904-cü il

1899-cu ildə Qori müəllimlər seminariyasına daxil olur. Elə buradan da onun Üzeyir Hacıbəyov ilə dostluğu başlayır. Seminariyada təhsil aldığı müddətdə Müslüm Maqomayev skripka və qaboyda əla çalırdı. Seminariyada çox zaman tələbələrin iştirakı ilə simfonik və nəfəsli orkestrin konsertləri keçirilirdi. Simfonik orkestrin baş ifaçısı olan M.Maqomayev dəfələrlə bu konsertlərdə dirijoru əvəz edərdi. Tələbəlik illərində o, Qafqazyanı xalq yaradıcılığı ilə maraqlanır, Azərbaycan xalq musiqisini öyrənərək xalq mahnılarını nota köçürülüb xor üçün tərtib etmişdir. 1900-cü ildə Parisdə keçirilmiş Dünya Sərgisində onun yığdığı əsərləri təqdim edildi. Burada o, öz ilk musiqi əsərləri yazmışdı: "Xəyallar" valsı, "Seminarçı" mazurkası və s.

Maqomayev 1904-cü ildə seminariyanı uğurla bitirdiyinə görə skripka və pul mükafatı alır. Seminariyanı bitirdikdən sonra təyinatı üzrə Şimali Qafqaza işə göndərilir. 1905-ci ildən etibarən o, Lənkəranda müəllimlik etməklə məşğul olur. Lənkəranda müəllimlik etməklə yanaşı nəfəsli alətlər orkestri, xor, eləcə də balalayka çalanlar ansamblı təşkil edir. Abdül-Müslimin Lənkəranda fəaliyyəti bu şəhərdə mədəniyyətin inkişafına mühüm töhfə vermişdir və Lənkəran teatr qrupunun çıxışları "Bakı" qəzetinin "Müsəlman Həyatı" məqaləsində qeyd olundu.

1911-ci ildə Maqomayev Bakı şəhərinə köçdü və burada şəhər kollecində işə başladı. Burada müəllimlikdən əlavə, həmçinin yerli işçilərin savadlılığına öyrəddiyi axşam kurslarını təsis etdi.

Musiqi karyerası

Əbdulmüslim Maqomayev Bakıda tədris edərkən Üzeyir Hacıbəyovun rəhbərliyi altında olan Müsəlman opera truppası ilə əməkdaşlıq etməyə başladı. Müsəlman opera truppasının yaratdığı Azərbaycan musiqili teatrının orkestrində, Maqomayev skripkada çalmağa başladı. Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm", "Şeyx Sənan" operalarına, eləcə də, "O, olmasın, bu olsun", "Arşın mal alan", musiqili komediyalarına dirijorluq edir. Müslüm Maqomayevin Azərbaycan milli teatrının inkişafı, eləcə də, müəllimlik sahəsindəki pedagojı fəaliyyəti onu Üzeyir Hacıbəyovla daha da yaxınlaşdırır.

Müslüm Maqomayev teatrın rəhbəri və baş dirijoru olmaqla yanaşı, həmçinin bəstəkarlıq sahəsində də fəaliyyət göstərirdi. 1913-cü ildə Magomayev "Sevgi" və "Şah İsmayıl" operalarını yazmağa başladı. O, 1916-cı ildə özünün ilk səhnə əsəri olan "Şah İsmayıl" operasını bitirdi. Xalq əfsanəsinə əsaslanan bu operada bəstəkar milli folklor nümunələrindən bacarıqla istifadə edilmişdir. Operanın ilk nəşrində çoxsaylı dialoq epizodları var idi, musiqi isə improvizasiya və muğam prinsiplərinə əsaslanırdı. 1916-cı ildə tamamlanan operanı bəstəkar bir neçə dəfə redaktə etmişdir. Opera üzərində bəstəkar çox işləmişdir. Hər dəfə improvizasiya üsulundan uzaqlaşaraq xorlar, ariyalar, rəqslər əlavə edilir ki, bu da onun bir daha klassik opera formasına uyğunlaşmasına imkan yaradırdı. Operanı redaktə edərkən Azərbaycan xalq musiqisinin toplayıb ilk dəfə nota salmışdır. Əsərin premyerası 1916-cı ilə nəzərdə tutulsa da, lakin planlaşdırılmış tarixdən qısa bir müddət əvvəl Tağıyevin Dram Teatrın binası yandı. "Şah İsmayıl" operasının ilk tamaşası 20 mart 1919-cu ildə keçirildi.

1920-ci ildə Maqomayev Azərbaycan SSR Təhsil İşçilər Birliyinin sədri seçilir. O, 1921-ci ildə Maqomayev Azərbaycan Xalq Təhsili Komissarlığının incəsənət şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilir. Sonra Azərbaycan Dram Teatrının bədii rəhbəri, Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının baş dirijoru vəzifəsində çalışıb. 1929-cu ildə Maqomayev Azərbaycan Radio Komitəsində musiqi şöbəsinin rəhbəri vəzifəsində işləyir və bu vəzifədə 1931-ci ilə qədər qalır.

 
"Şah İsmayıl" operasının quruluşundan sonra. Bakı

Müslüm Maqomayev 1927-ci ildə Üzeyir HacıbəyovZülfüqar Hacıbəyov ilə birlikdə bir sıra Azərbaycan xalq mahnılarını nota salaraq işləmişdir. 1927-ci ildə Maqomayevin redaktəsi ilə "Talış xalq mahnıları"nın ilk məcmuəsi (Üzeyir Hacıbəyov tərəfindən yazılmış və işlənmişdir) nəşr olunmuşdur. O, 1920-1930-cu illərdə "Azərbaycan incəsənəti", "Raport veririk" kinofilmlərinə, Cəlil Məmmədquluzadənin "Ölülər", Cəfər Cabbarlının "1905-ci ildə" dram tamaşalarına və digər əsərlərə musiqi bəstələmişdir. Bəstəkar, həmçinin, simfonik orkestr üçün "Azərbaycan çöllərində", "Ceyran", "Turacı", "Şüştər dəramədi", "Çeçen rəqsi", və s. yazmışdır. O, vokal musiqisi sahəsində də öz fəaliyyətini davam etdirirdi. "Bahar", "Tarla", "Bizim kənd" mahnıları milli koloriti ilə diqqəti cəlb edir. 1932-ci ildə Koroğlu dastanı hekayəsinə əsasən opera yazmağa başlamışdı, lakin Hacıbəyovun eyni mövzuda əsər yazdığını öyrənmiş və dostunun daha yaxşı bir opera yazacağını düşünərək, layihələri məhv etmişdir.

Müslüm Maqomayev yaradıcılığının ən yüksək zirvəsini onun "Nərgiz" operası təşkil edir. Bəstəkar opera üzərində 1932-1935-ci illərdə işləmişdir. "Nərgiz" operası Azərbaycan musiqisinin inkişafı tarixində mühüm yer tutur. Maqomayev hesab edirdi ki, improvizasiya üsulundan uzaqlaşmaq operanın melodik quruluşunda milli musiqi nümunələrinə müraciət etmək və operada çoxsəsli xora üstünlük vermək lazımdır. "Nərgiz" operasının tamamlanması ilə əlaqədar olaraq bəstəkar "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Müslüm Maqomayev uzun sürən xəstəlikdən sonra 1937-ci il, iyulun 28-də Nalçikdə vəfat edib. Bakıda Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Ailəsi

 
Əbdülmüslüm Maqomayev həyat yoldaşı ilə, 1906-cı il

Maqomayevin iki qardaşı və üç bacısı var idi. Onun həyat yoldaşı Baydıgül Terequlova (opera müğənnisi Hənəfi Terequlovun bacısı) idi. Müslüm Maqomayevin iki oğlu var idi: CamaləddinMəhəmməd. Cəmaləddin Maqomayev Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədrin müavini, Azərbaycan KP Bakı vilayət komitəsinin ikinci katibi olmuşdur. 1953-1957-ci illərdə Azərbaycan SSR Sənaye naziri vəzifəsində çalışmışdır.Məhəmməd Maqomayev teatr rəssamı, multiplikator olmuş, İkinci Dünya müharibəsi zamanı cəbhəyə yollanmış, 24 aprel 1945-ci ildə Berlin yaxınlığında qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Məhəmməd Maqomayev və onun həyat yoldaşı Ayşətin oğlu — Müslüm Maqomayev, SSRİ xalq artisti, müğənni və bəstəkar olmuşdur.

Musiqi töhfələri

Əbdülmüslüm Maqomayev 15 yaxın simfonik əsərlərin, o cümələdən iki opera, marşlar və bir neçə rhapsodyanın müəllifidir. O, həmçinin azərbaycanlı şairlərin şeirlərinə əsaslanan bir çox vokal əsərlərin müəllifidir. Onun bitməmiş əsərlərindən üçü - "Sevgi" operası, "Dəli Muxtar" baleti və "Xoruz bəy" adlı musiqili komediya. Bundan əlavə, Maqomayev teatr tərtibatına ("Ölülər", "1905-ci ildə") və filmlərə ("Azərbaycan incəsənəti", "Raport veririk") musiqi müşayiətinin müəllifidir.

Maqomaevin "Nərgiz" operası klassik musiqi və səhnə forması üzərində qurulan ilk Azərbaycan operası sayılır. Maqomayev və Hacıbəyovun əvvəlki operaları müəyyən dərəcədə muğamdır. Maqomayev geniş kütlə arasında yayılmış mahnıların ilk müəlliflərindən biridir.

Maqomayev Çeçen, Azərbaycan və digər Qafqaz folklorunun toplanması və sistemləşdirilməsi ilə məşğul olmuşdur. O, Azərbaycan folkloruna xüsusi diqqət yetirmişdir. Üç yüzdən artıq Azərbaycan xalq mahnı və rəqsinə simfonik işlənməsi Maqomayeva aiddir, bəziləri 1927-ci ildə "Azərbaycan Xalq Mahnıları" yığmada dərc edilmişdir. Yığmada Magomayev və Hacıbəyovun həm xalqın əsərləri daxildir..

Əsərləri

 
"Nərgiz" operası SSRİ-nin poçt markasında
Operalar
Musiqili komediya
  • ""
Balet
  • "" - 1936-cı ildə başlanılıb, bitirilməyib
İnstrumental
  • Simfonik əsərləri - Azərbaycanda ilk dəfə
  • "Ceyran" rapsodiyası
  • "Azərbaycan çöllərində"
  • "Azad olunmuş Azərbaycan qadınının rəqsi"
  • "Dərviş"
  • "Marş RV-8"
  • "Şəlalə"
Mahnılar
  • "Yaz"
  • "Neft"
  • "May"
  • "Tarla"
  • "Gözəlim"
  • "Durna"

Filmoqrafiya

Xatirəsi və mükafatları

Maraqlı faktlar

Bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovla eyni ildə və eyni gündə anadan olmuşdur.

İstinadlar

  1. , § 2. Новые явления в культуре чеченского общества.
  2. .
  3. , səh. 411.
  4. , səh. 4.
  5. Магомаев Абдул-Муслим МагометовичBöyük Sovet Ensiklopediyasındakı məqalə .
  6. . Международный Объединенный Биографический Центр. 12 sentyabr 2016 tarixində . İstifadə tarixi: 12 sentyabr 2016.
  7. , səh. 10.
  8. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; i4 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  9. , səh. 10.
  10. , səh. 5.
  11. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; m10 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  12. .
  13. .
  14. .
  15. , səh. 11.
  16. , səh. 11.
  17. , səh. 12.
  18. , səh. 412.
  19. , səh. 13—14.
  20. , səh. 14.
  21. , səh. 17.
  22. Абасова Э. Г. . Belcanto.ru (6 yanvar 2011). 12 sentyabr 2016 tarixində . İstifadə tarixi: 13 sentyabr 2016.
  23. .
  24. . Международный Объединенный Биографический Центр. 12 sentyabr 2016 tarixində . İstifadə tarixi: 12 sentyabr 2016.
  25. . Azəri Press Agentliyi (29 oktyabr 2008).
  26. , səh. 13.
  27. , səh. 265.
  28. . Муслим (интернет-журнал). 12 sentyabr 2016 tarixində . İstifadə tarixi: 12 sentyabr 2016.
  29. , Азербайджанская музыка.
  30. , səh. 181.
  31. . filarmoniya.az. Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası.
  32. anl.az saytı

Ədəbiyyat

  • Карагичева Л. В. Азербайжданская ССР. — 2-ci nəşr. — М.: Государственное музыкальное издательство, 1956. — Səh.: 100.  — (Музыкальная культура союзных республик).
  • Союз композиторов СССР. Советские композиторы: краткий биографический справочник / tərtibatçı Г. Б. Бернандт, А. Н. Должанский. — М.: Советский композитор, 1957. — Səh.: 695. 
  • Депутаты Верховного Совета СССР. — Известия Советов депутатов трудящихся СССР, 1970. — VIII cild.
  • Исмаилова Г. А. Муслим Магомаев / Л. В. Карагичевой. — 1-ci nəşr. — Баку: Азербайджанское государственное издание, 1975. — Səh.: 64. 
  • Григорьев Л. Г., Платек Я. М. Советские композиторы и музыковеды: справочник в трёх томах. — М.: Советский композитор, 1981. — 2: К — Р cild. — Səh.: 416. 
  • Советские оперы: краткое содержание / tərtibatçı А. М. Гольцман. — М.: Советский композитор, 1982. — Səh.: 672. 
  • Музыкальный энциклопедический словарь / Baş redaktor Г. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — Səh.: 672.  — 150 000 nüs. — ISBN 5-85270-033-9.
  • Магомаев М. М. Любовь — моя мелодия. — М.: ВАГРИУС, 1999. — (Мой 20 век). — ISBN 5-264-00001-8.
  • Гешаев М. Б. Знаменитые чеченцы. — Седа, 1999. — 1 cild. — Səhifələrin sayı: 296–319. — Səh.: 644.  — 2.000 nüs.
  • Эстрада России, XX век: энциклопедия / отв. ред. Е. Д. Уварова. — М.: ОЛМА Медиа Групп, 2004. — Səh.: 861.  — ISBN 5-224-04462-6.
  • Мешаненкова Е. Муслим Магомаев. Биография. — М.: Издательство АСТ, 2013. — Səh.: 431.  — ISBN 978-5-457-40567-7.
  • Академия наук Чеченской республики. История Чечни с древнейших времён до наших дней в четырёх томах / Я. З. Ахматов. — Грозненский рабочий, 2013. — III. История Чечни XIX в cild. — Səh.: 654.  — 5 000 nüs.

Xarici keçidlər

  • sayt
  • sayt
Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019