Münxenqrats konfransı — 1833-cü ilin sentyabrında Avstriya, Rusiya və Prussiya arasında Osmanlı imperiyasına, Polşaya və liberalizmə qarşı vahid siyasət barədə əldə olunmuş razılıq.
| Münxenqrats konfransı |
|---|
1830-cu ildə Avropanın geniş ərazilərində baş vermiş inqilabi iğtişaşlar — Fransada İyul inqilabı, Belçikanın müstəqilliyi, Polşada Noyabr üsyanı və digər hadisələr Metternixdə Vyana konqresindən sonrakı dövrə aid beynəlxalq konfrans sisteminin yenidən qurulması istəyini gücləndirmişdir. Bu istiqamətdə göstərdiyi səylər ilkin mərhələdə yalnız digər iki mühafizəkar güc — Rusiya və Prussiya ilə münasibətlər çərçivəsində uğurlu olmuşdur. Oxşar motivlər Rusiya imperatoru I Nikolayda da mövcud olmuş, o, Avstriya ilə yaxınlaşmaya can atmışdır.[1]
Sentyabr ayında çar I Nikolay və imperator II Frans Bohemiyada yerləşən Münxenqrats qəsəbəsində görüşmüşdür. Prussiya bu görüşdə şahzadə Vilhelm tərəfindən təmsil olunmuşdur. Münxenqrəts konvensiyasında mahiyyət etibarilə üç əsas məsələ üzrə razılaşma əldə edilmişdir.[2]
Birinci məsələ Osmanlı imperiyasının gələcəyi ilə bağlı olmuşdur. Əvvəllər Osmanlı imperiyasını zəiflətməyə dəfələrlə cəhd göstərmiş Rusiya bu mərhələdə onun qorunub saxlanılmasını qəbul etmişdir. Bununla yanaşı, Balkanlarda və Qara dəniz hövzəsində öz təsirini genişləndirmək imkanından tamamilə imtina etməmişdir. Misirin sultana qarşı hərbi hücumu halında Rusiyanın yalnız Avstriya ilə razılaşma əsasında hərəkət etməsi nəzərdə tutulmuşdur. İkinci məsələ Polşanın bölünmüş ərazilərinə aid olmuşdur. Dövlətlər qarşılıqlı şəkildə mövcud ərazi status-kvosunu tanımış və polyakların yenidən müstəqil dövlət yaratmağa cəhd göstərəcəkləri təqdirdə bir-birinə dəstək verəcəklərini öhdələrinə götürmüşdür. Sonuncu məsələ liberal hərəkatlara qarşı birgə mübarizə ilə bağlı olmuşdur. Üç dövlət polis hesabatlarının qarşılıqlı mübadiləsi və oxşar tədbirlər barədə razılığa gəlmişdir. Həmçinin, Almaniya ittifaqında, Prussiyada və ya Avstriyada inqilabi iğtişaşlar baş verdiyi halda tərəfdaşların çağırış əsasında hərbi müdaxilə etməsi prinsipi qəbul edilmişdir. 1849-cu ildə Rusiya əsgərləri inqilabi hərəkatlar kontekstində avstriyalılara hərbi yardım göstərmişdir.[2]
Münxenqratsda keçirilmiş bu görüş müəyyən mənada Müqəddəs İttifaqın son toplantısı olmuş və müdaxilə prinsipi burada bir daha təsbit edilmişdir. Görüşdə ümumilikdə monarxik sistemin qorunması məsələsi də müzakirə edilmişdir. I Nikolay Avstriyada taxt dəyişikliyi baş verdiyi halda, zehni zəifliyinə baxmayaraq, Ferdinandın hakimiyyətinin dəstəklənəcəyini bildirmişdir. Nəticə etibarilə Münxenqratsda üç dövlətin 1840-cı illərin əvvəllərinə qədər əməkdaşlığının əsası qoyulmuş və 1815-ci il siyasi sistemi yenidən möhkəmləndirilmişdir.[3]
Münxenqrats razılaşmaları 16 oktyabr 1833-cü il tarixində Berlində bağlanmış müqavilə ilə rəsmiləşdirilmişdir. Prussiyanın təşəbbüsü ilə bu müqavilələr gizli saxlanılmışdır. Qərbi Avropa Münxenqrats ittifaqına cəlb edilməmişdir. Əksinə, 1834-cü ildə Britaniya, Fransa, İspaniya və Portuqaliyanın iştirakı ilə milli və konstitusion hərəkatların xeyrinə müdaxilələri nəzərdə tutan yeni bir ittifaq formalaşmışdır.[4][5]
- ↑ Wolfram Siemann: Metternich. Staatsmann zwischen Restauration und Moderne. München 2010, S. 90 f.
- 1 2 Handbuch zur preußischen Geschichte. Bd. 3 Berlin u. a., 2000 S. 766
- ↑ Anselm Doering-Manteuffel: Die deutsche Frage und das europäische Staatensystem 1815-1871 München, 2001 S. 17
- ↑ Karl Marx, Zygmunt Bogucki, Helena Michnik, Stefan Bergman, Przyczynki do historii kwestii polskiej: rękopisy z lat 1863-1864, 1971.
- ↑ Barbara Jelavich, A century of Russian Foreign Policy, 1814-1914, 1904.