Əhməd Mükərrəm Sarol (türk. Mükerrem Sarol; 1909 – 8 noyabr 1995) — türk həkimi, siyasətçisi, millət vəkili və Dövlət naziri. O, 1950-1960-cı illərdə Türkiyəni idarə edən Demokrat Partiyasının (DP) qurucularından biri olub.[1] Sarol DP-nin hakimiyyəti dövründə TBMM-nin IX, X, XI çağırış İstanbul və Ədirnədən millət vəkili və 1954-cü ildən 1955-ci ilə qədər Baş nazir Adnan Menderesin rəhbərlik etdiyi kabinetdə Dövlət naziri olmuşdur. Sarol 27 may 1960-cı ildə baş verən hərbi çevrilişdən sonra həbs edilmiş və 1960-1965-ci illərdə həbsdə olmuşdur.
| Mükərrəm Sarol | |
|---|---|
| türk. Ahmet Mükerrem Sarol | |
Türkiyə Respublikasının Dövlət naziri | |
| 1954 – 12 oktyabr 1955 | |
| Prezident | Cəlal Bayar |
| Baş nazir | Adnan Menderes |
| Şəxsi məlumatlar | |
| Doğum tarixi | 1909 |
| Vəfat tarixi | 8 noyabr 1995 (85–86 yaşında) |
| Dəfn yeri | |
| Partiya |
|
| Təhsili |
İstanbul Universiteti Hamburq Universiteti |
| Fəaliyyəti | siyasətçi, ginekoloq |
| Uşağı | 3 |
Atası Osman Nuri bəy Osmanlı ordusunda hərbçi olub. 1909-cu ildə Əhməd Mükərrəm Sarol anadan olanda, atası Osmanlı Livanının Tripoli şəhərində xidmət edirdi.[1][2] Osman Nuri bəy əslən Kütahyanın Gediz şəhərindən idi və hərbçi ailəsinə mənsub idi. Anası Fatma Zəhra xanım olub.[2]
Atasının hərbi xidməti səbəbindən o, təhsilini müxtəlif şəhərlərdə alıb. 1930-cu ildə İstanbul Universitetinin sələfi olan Darülfünunun Tibb Məktəbini bitirib.[2] 1938-ci ildə Hamburq Universitetində ginekologiya və mamalıq üzrə tibbi təhsil almış və cərrah olmuşdur.[3][4]
Məzun olduqdan sonra Sarol, Yozqat və Aydında cərrah kimi çalışıb. Daha sonra Aydında özəl tibb praktikası ilə məşğul olan Sarol, burada Adnan Mendereslə tanış olub.[1][3]
Sarolun siyasi karyerasına 1946-cı ildə Aydında DP-nin yerli şöbəsi yaradılarkən başladı. 1947-ci ildə İstanbula köçdü və DP-nin İstanbul şöbəsində çalışdı.[4] 14 may 1950-ci ildə keçirilən ümumi seçkilərdə İstanbuldan millət vəkili seçildi. Qısa müddət sonra DP-nin inzibati heyətinin üzvü oldu. 1954-cü ildə İstanbulda yerləşən "Türk səsi" adlı qəzeti təsis etdi. 2 may 1954-cü ildə keçirilən növbəti ümumi seçkilərdə qalib oldu. 27 oktyabr 1957-ci ildə keçirilən ümumi seçkilərdə Ədirnədən millət vəkili seçildi.[3]
Sarol 1954-cü ilin may ayında Adnan Menderes tərəfindən qurulan üçüncü kabinetə Dövlət naziri təyin edildi.[5][6] Sarol mətbuat, siyasi məsələlərə cavabdeh idi və müxalifətin sərt tənqidləri nəticəsində nazir təyinatından sonra qəzetində çalışmaqdan imtina etməli oldu.[5][7] Sarol vəzifədə olduğu müddətdə hökumətin qəzetinə verdiyi dəstəylə bağlı tez-tez korrupsiya iddialarına məruz qalırdı.[8][9] 1954-cü ildə Etiler Mənzil Kooperativinə üzvlüyü ilə bağlı onun haqqında başqa ittihamlar da irəli sürülmüşdü.[10]
Bu ittihamlara görə Baş nazir Adnan Menderes 9 oktyabr 1955-ci ildə onun istefasını istədi.[8] Sarolun səlahiyyət müddəti 12 oktyabr 1955-ci ildə başa çatdı. O, 1955-ci ilin noyabr ayında DP-nin inzibati heyətinin üzvü seçildi.[2] 2 dekabr 1955-ci ildə isə DP-dən üzvlükdən çıxarıldı.[8] O, partiyaya 1957-ci ilin iyununda qayıtdı.[2]
Sarol, müxalifət partiyası Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) fəaliyyətini araşdırmaq üçün 6 aprel 1960-cı ildə DP tərəfindən yaradılmış komissiyanın üzvü təyin edildi.[5] Onun vəzifəsi Parlamentdə CHP-yə qarşı araşdırma başlatmaq üçün dəlillərin təqdim edilməsi idi. Sarol 7 apreldə komissiyanın sədri seçildi.[11]
27 may 1960-cı il tarixində baş verən hərbi çevrilişdən dərhal sonra Sarol digər DP siyasətçiləri ilə birlikdə həbs edildi.[4] O, 14 oktyabr 1960-cı ildən Yassıada Ali Məhkəməsi tərəfindən mühakimə olundu və on beş il həbs cəzasına məhkum edildi. 1961-ci ildə dövlət onun əmlakını, o cümlədən İstanbulun Etilər səmtindəki evini öz mülkiyyətinə aldı.[10] O, səhhətinin pisləşməsi səbəbi ilə 15 yanvar 1965-ci ildə həbsdən azad edildi.[2]
Sarol 1975-ci ildə Ədalət Partiyasına qoşuldu.[2]
Mükərrəm Sarol yaxın dostu Adnan Menderesin həyatı haqqında xatirələrinin toplandığı "Naməlum Menderes" adlı iki cildlik kitab yazmışdır.[12]
Faliha Sarol ilə evli olan Mükərrəm Sarolun üç övladı var idi.[2] O, fransız və alman dillərində sərbəst danışırdı.[2] Mükərrəm Sarol 8 noyabr 1995-ci ildə İstanbulda vəfat edib.[2]
- ↑ 1 2 3 Kemal Karpat. "Actors and Issues in Turkish Politics, 1950-1960: Prototypes and Stereotypes". International Journal of Turkish Studies. 17 (1–2). 2011: 119, 139.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Nurten Çetin. "Demokrat Parti Edirne Milletvekili Mükerrem Sarol'un Yassıada'da Yargılanması". Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi (türk). 21 (43). 2021: 884–894, 896.
- ↑ 1 2 3 "Ahmet Mükerrem Sarol Kimdir?". kimoneo.com (türk). 25 fevral 2020. İstifadə tarixi: 16 mart 2024.
- ↑ 1 2 3 M. Asım Karaömerlioğlu; İlkay Kirişçioğlu. "Political travelers in a polarized country: the Freedom Party experience in Turkish history". Middle Eastern Studies. 58 (6). 2022: 970. doi:10.1080/00263206.2022.2034148.
- ↑ 1 2 3 Hacı Veli Gök. Demokrat Parti Döneminin Önemli Bir Siması: Namık Gedik ve Siyasi Faaliyetleri (Tezis) (türk). Istanbul University. 2020. səh. 70–71,359–360.
- ↑ "Turkish Cabinet". The Times (52934). Istanbul. 18 may 1954. İstifadə tarixi: 19 mart 2024.
- ↑ Firdes Temizgüney. Demokrat Parti Döneminin Önemli Muhalif Dergilerinden: Dün ve Bugün // Semiha Nurdan; Muhammed Özler (redaktorlar ). XVIII. Türk Tarih Kongresi Bildirileri (türk). 9. Ankara: Turkish Historical Society. 2022. səh. 270. ISBN 978-975-17-5111-9.
- ↑ 1 2 3 Özhan Demirkol. Why Do Political Parties Split?: Understanding Part Splits and Formation of Splinter Parties in Turkey (Tezis). Bilkent University. 2014. 113–114. ISBN 9798426853706. ProQuest 2665129703.
- ↑ Cengiz Sunay; Emrullah Ataseven. "Prelude to a Coup: The Press and the May 27 1960". Current Research in Social Sciences. 3 (3). 2017: 147.
- ↑ 1 2 Gül Neşe Doğusan Alexander. "Caught between Aspiration and Actuality: The Etiler Housing Cooperative and the Production of Housing in Turkey". Journal of the Society of Architectural Historians. 76 (3). 2017: 361–362. doi:10.1525/jsah.2017.76.3.349. JSTOR 26419016.
- ↑ Resul Babaoğlu. "Book review. Altan Öymen, Ve İhtilal". Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi (türk). 15 (30). iyun 2015: 374.
- ↑ "Dr. Mükerrem Sarol: "Bilinmeyen Menderes" (I ve II)". 20 Şubat 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 Ocak 2014.