Müfidə Qədri (türk. Müfide Kadri; 1890[1], İstanbul – 1912, İstanbul) — Türkiyə rəssamı və bəstəkarı. O, ilk türk qadın rəssamlarından biri olub. Müxtəlif qız məktəblərində müəllim olan Müfidə Osmanlı imperiyasında ilk tanınmış peşəkar müsəlman qadın rəsm müəllimi idi.[2] Münxendə keçirilən sərgidə qızıl medal qazanaraq, Osmanlı imperiyasından rəsminin sərgiləndiyi və xaricdə mükafat qazanan ilk qadın rəssam oldu.
| Müfidə Qədri | |
|---|---|
 | |
| Doğum tarixi | 1890[1] |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 1912 (21–22 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Vəfat səbəbi | vərəm |
| Dəfn yeri | |
| Milliyyəti | türk |
| Vətəndaşlığı |
 Türkiyə |
| Fəaliyyəti | rəssam |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Rəssamlıq etmədiyi zamanlarda musiqi ilə məşğul olur və musiqi bəstələyirdi. Sözləri Səlahəddin bəyə məxsus olan "Tenan-i Şebap" əsəri onun musiqi sahəsindəki ən uğurlu əsəridir.[2]
Müfidə Qədri 1890-cı ildə İstanbulda anadan olub. Doğulduqdan qısa müddət sonra anasını, gənc yaşlarında isə atasını itirib. Şəhər İdarəsinin müfəttişi dayısı Qədri bəy tərəfindən övladlığa götürülüb. Müfidənin anası Qədri bəyin arvadının ögey bacısı olub. Uşaqları olmayan cütlük Müfidəni övladlığa götürdükdən bir il sonra Qədri bəyin arvadı da vəfat edib.[3] Qədri bəy yenidən evlənib, lakin bu evlilikdən də övladı olmayıb və Müfidə Çamlıcadakı Qədri bəyin evində tək uşaq kimi böyüyüb. O, evə gələn fərdi müəllimlərdən təhsil alıb, heç vaxt məktəbə getməyib. Onun istedadı təkcə rəssamlıqda deyil, bütün incəsənət sahələrində də aşkarlanıb. On yaşında rəsm çəkməyə başlayan Müfidə Qədri Osman Hamdi Bəydən fərdi dərslər alıb.[3] İstanbul İncəsənət Akademiyasında (hazırda Memar Sinan İncəsənət Universiteti)işləyən italyan rəssam Salvatore Valeri də ona kömür və akvarel dərsləri verib.[3] Musiqi istedadına malik olan Müfidə piano, skripka və ud kimi alətlərdə çalmağı öyrəndi.
Osman Hamdi Bəyin təşviqi ilə Münxenə sərgi üçün göndərdiyi rəsmlər ona qızıl medal qazandırdı. Bu medal onu ruhlandırdı və o, özünü bütün qəlbi ilə rəsmə həsr etdi. Portret və fiqur rəsmləri sahəsində daha çox əsər yaratdı.
1911-ci ildə 21 yaşında Müfidə Qədri, o dövrdə Beyoğlundakı bir İtalyan cəmiyyətinə məxsus salonlardan birində (İstanbul Opera Cəmiyyəti Salonu) keçirilən sərgidə üç yağlı boya və bir pastel rəsm əsərini nümayiş etdirdi. Bundan sonra Qədrinin rəsmlərindən biri rəssam Salvatore Valeri tərəfindən Münxen Sərgisinə göndərildi və bu əsər medal qazandı.[4]
Bundan əlavə, rəssam portretlərlə yanaşı, natürmort və mənzərə mövzuları üzərində də çalışmışdır. Nəticədə İzmir Rəsm və Heykəl Muzeyindəki "Natürmort" adlı əsərinin akademik bir ifadəyə malik olduğu deyilir. Qədrinin ilk əsərlərində XIX əsr Fransız rəsm əsərlərindən təsirlər görünür. Həmçinin onun sənətini Barbizon məktəbi rəssamları və Korotun rəsmlərindən ilham alaraq yaratdığı düşünülür. Bu əsərlər ümumiyyətlə rəssamın rəsm texnikası və materiallardan istifadə bacarıqları ilə ortaya çıxan əsərlər kimi qəbul edilir. Bunlara əlavə olaraq, Müfidə Qədri Mihri Müşfik Hanım kimi, Osmanlı Rəssamlar Cəmiyyətinin üzvü olan və cəmiyyət tərəfindən təşkil edilən sərgilərdə müntəzəm olaraq iştirak edən sənətkarlardan biri idi.[4]
Gənc yaşlarında o, indi İstanbul Qızlar Liseyi kimi tanınan Dersaadet Qızlar Liseyində rəsm və musiqi müəllimi işləyib. Taha Torosun sözlərinə görə, "ilk qadın rəsm müəllimi" olan Müfidə Qədri əvvəlcə Nümunə Məktəblərinə, daha sonra isə Süleymaniyyədəki Nümunə-i İnas qızlar məktəbinə təyin edilib. O, Qızlar Orta Məktəbində və Qızlar Liseyində rəsm, tikmə və musiqi dərsləri verib. O, həmçinin sarayda Sultan II Əbdülhəmidin qızı Adilə Sultana rəsm dərsləri keçib.[2]
Boş vaxtlarında Müfidə Qədri musiqi bəstələyib və sözləri Səlahəddin bəyə məxsus olan "Tenan-i Şəbap" əsəri o dövrün incəsənət jurnallarında dərc olunub.
Deyilənə görə, gənc rəssam vərəm xəstəliyinə yoluxub, lakin boyanın xəstəliyinə mənfi təsirlərinə baxmayaraq rəsm çəkməyə davam edib. Müfidə Qədri 1912-ci ildə İstanbulda vəfat edib, xəstəlikdən sağala bilməyib.[5] Dəfn mərasimi Qaracaəhməd qəbiristanlığında keçirilib. Osmanlı Rəssamlar Cəmiyyəti məzarını düzəltdirib və məzar daşını palitra ilə bəzəyib. Məzarı üzərindəki kitabə Tuğrakeş İsmayıl Haqqının əsəridir.[3]
Müfidə Qədrinin qırxa yaxın əsəri ailə dostları tərəfindən sərgilənmək və satılmaq üçün Donanma Cəmiyyətinə verilib və 1912-ci ildə sərgidən əldə edilən gəlir cəmiyyətə bağışlanıb. Müfidə Qədrinin ölümündən qısa müddət sonra atası Qədri bəy Hicaza gedib, Məkkədə məskunlaşıb və orada vəfat edib. Britaniyanın Hicazı işğal etməsindən sonra qayıdan həyat yoldaşı görmə qabiliyyətini itirib və həyatını yoxsulluq içində başa vurub.[3]
Rəssamın İstanbul Rəsm və Heykəltəraşlıq muzeyində iki əsəri var. Biri 1907-ci ildə çəkdiyi "Dəniz sahilində sevgililər" adlı romantik bir rəsm əsəridir. Digəri isə sonradan 13 yaşında İncəsənət Akademiyasının ilk tələbələrindən biri olan məşhur rəssam Güzin Duranın portretidir.[3]
Müfidə Qədrinin həyatı Xalidə Ədib Adıvarın 1913-cü ildə "Tanin" qəzetində dərc olunmuş "Son Əsər" romanına ilham vermişdir. Müəllif əsəri Müfidə Qədriyə həsr etmişdir.[6]
-
Kitab oxuyan qadın -
Ud çalan qadın -
Namaz qılan qız -
Dəniz sahilində sevgililər -
Natürmort -
Mənzərə
- ↑ 1 2 https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1227912.
- ↑ 1 2 3 http://www.istanbulkadinmuzesi.org/mufide-kadri (#bare_url_missing_title).
- ↑ 1 2 3 4 5 6 (PDF) http://earsiv.sehir.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11498/11523/001581246010.pdf?sequence=1&isAllowed=y (#bare_url_missing_title).
- ↑ 1 2 https://arhm.ktb.gov.tr/artists/detail/2024/mufide-kadri-1890-1912 (#bare_url_missing_title).
- ↑ Malik Aksel, İlk Kadın Ressam :Müfide, Sanat ve FolklorŞablon:Ölü bağlantı
- ↑ Seher Özkök, Son Eseri: Metinde ve Resimde Dönem İzleri, 17.07.2014Şablon:Ölü bağlantı
- İlk Resim Öğretmeni Kadın Ressamımız (Eczacıbası Sanal Müze Müfide Kadri Respoktifi, Küratör Haim Nur Gürel)