Konya şahzadələri döyüşü

Şahzadə Bayazid böyük qardaşı Şahzadə Səlimi bəyənməzdi. Qardaşı Səlimin spirtli içkiyə olan düşgünlüyünə görə özünü taxtın dəyişməz varisi hesab edən Şahzadə Bayazid işi daha da tezləşdirmək üçün ordu qurdu.

Sultan, Şahzadə Bəyazidin qoşun topladığını öyrənənincə üçüncü vəziri Pərtəv Paşanı ona məsləhət vermək üçün göndərdi. Eynilə yolla da, ikinci vəzir olan Sokollu Mehmed Paşa, II Səlimə məsləhət vermək üçün göndərildi. II Səlim müşaviri Sokollu Mehmed Paşanın məsləhətinə qulaq asaraq, geri çəkildi. Lakin, sərt xasiyyətli Şahzadə Bəyazid Pertev Paşanı əyalətdən qovdu. Bundan əlavə, atasına yazdığı təhdid dolu məktublarına görə "Üsyankar şahzadə" kimi də tanınmağa başladı.^[1].

Oğluna qəzəblənən I Süleyman, II Səlimi taxt uğrunda dəstəkləməyə başladı. Bu vəziyyətə cavab olaraq Şahzadə Bəyazid atasına məktubunda yazırdı: "Tələblərim sənə məlumdur; Allaha and olsun ki, əgər onları yerinə yetirməssən, Amasyada qalmayacağam... Sultan heç yalan danışarmı?"^[2][3]

Şahzadə Bəyazidin məktubda yazdıqlarından sonra I Süleyman böyük oğlu II Səlimə ordu toplamağa icazə verdi və sonradan Sokullu Mehmed Paşanı 20000 yeniçəri qüvvəsi ilə Konyaya göndərdi. Digər tərəfdən, Bəyazid Adana valisi ilə müqavilə bağlayaraq 5000-10000 nəfərlik nizami hərbi qüvvə topladı, qalan qüvvələrini isə dağlardakı quldurlardan, şəhərlərdəki insanlardan və ya kəndlilərdən topladı.^[4][1]

Döyüşdən əvvəl Amasya əyalətinə göndərilən Şahzadə Bəyazid bunu təhqir özünə hesab etmiş və atası I Süleymanın gözündən düşdüyünün əlaməti kimi qəbul etmişdir. Amasyaya getmək əvəzinə, o, Kütahyada muzdlu əsgər toplamağa başlamışdı.^[3] O, müharibəsinin atası ilə deyil, qardaşı Şahzadə Səlimlə olduğunu da daim vurğulamışdır. Sultan Süleyman, Şahzadə Bəyazidin qoşun topladığı xəbərini alan kimi, Sokullu Mehmed Paşanı və Səmiz Əli Paşanı şahzadələrə məsləhətçi kimi göndərdi. Atasının xəbərdarlıqlarından sonra o, Amasya əyalətinə geri dönsə də, orada da qoşun toplamağa davam etdi. Döyüşdən əvvəl Anadolu bəylərbəyi Cənabi Əhməd Paşa, Qaraman bəylərbəyi Solak Əhməd Paşa və Adana bəylərbəyi Piri Paşadan dəstək istədi. Paşalar Şahzadə Bəyazidə 20000 əsgər göndərmək sözünü verdilər. Sultan Süleyman Şahzadə Bəyazidin sancağından ayrılıb, Şahzadə Səlimə qarşı Konyaya doğru yürüş etdiyini eşidəndə onu üsyançı elan etdi və onun haqqında ölüm hökmü verdi. O, həmçinin Şahzadə Səlimi dəstəkləməsi üçün Sokullu Mehmed Paşanı Konyaya göndərdi.

Döyüş 30 may 1559-cu ildə Konya düzənliyində başladı. Hər iki ordunun sayının təxminən bərabər olduğu təxmin edilirdi. Döyüşün ilk günündə Şahzadə Bəyazidin əsgərləri çox yaxşı döyüşsələr də, Şahzadə Bəyazidə dəstək vəd edən paşalar Səlimin tərəfinə keçdilər. Paşalar Səlimin tərəfinə keçidiyindən Səlimin ordusunun sayı artaraq 50000-ə çatdı. Digər tərəfdən, Bəyazidin ordusunda isə ən çoxu 30000 əsgər var idi. Birinci gün Səlimin ordusundakı yeniçərilər döyüşmək istəmədilər. Buna səbəbdən Səlimin ordusunun ikinci qanadı dağıdıldı. İlk gün təxminən 8000 əsgər öldü. İkinci gün Bəyazidin ordusu geri çəkildi və dağıldı. Beləliklə, II Səlim döyüşdə qalib gələrək, qardaşını məğlub etdi. Bu vaxt Ərzuruma qaçan Şahzadə Bəyazid Səfəvi dövlətinə sığındı. Sonra Qəzvində həbs edilən Şahzadə Bəyazid oğulları ilə birlikdə boğularaq öldürüldü.

Şahzadə Bayazidin ölümündən sonra xalqın reaksiya olduqca sərt verdi. Qəzvində edam edilən Şahzadə Bayazidin cəsədini daşıyan əsgərlər Sivasdan keçərkən əhalinin qəzəbinə tuş gələrək, əsgərlər daşqalaq edildi.^[5][6] Əsgərlər şahzadənin cansız bədənini Sivasda qoyaraq qaçdılar. Sonra yerli əhali Şahzadə Bayazid və dörd oğlunun cəsədlərini Məlik-i Əcəm türbəsində dəfn etdi.^[6][5]

Şəhzadə Bəyazid üsyanı yeni hərbi və inzibati dəyişikliklərin tətbiqinə və sancaqların yalnız ən yüksək rütbəli şəhzadələrə verilməsinə səbəb oldu.^[6]

• Шараф-хан Бидлиси. Шараф-наме. М.: Наука. пер. Васильева, Евгения Ильинична. 1976.
• Lamb, Harold. Suleiman the Magnificent. Sultan of the East. N.Y.: Doubleday and Сompany. INC. 1951.
• Peirce, Leslie P. The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. Oxford University Press. 1993. ISBN 01-950-8677-5.
• Baltacı, Cahit. Hürrem Sultan (PDF) // TDV İslâm Ansiklopedisi . 18 (türk). Istanbul: ürkiye Diyanet Vakfı. 1998. 498—500.
• Emecen, Feridun. Selim II (PDF) // TDV İslâm Ansiklopedisi . 36 (türk). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı. 2009. 414—418.
• Kaya, Şahin. Peerless Among Princes: The Life and Times of Sultan Süleyman. N. Y.: Oxford University Press. 2023. ISBN 9780197531631, 0197531636.
• Özkaya, Ahmet Sefa. Kanuni'nin Kadınlarından Gülfem Hatun'un Ölüm Sebebi Anlatısına Reddiye ve Yeni Bir Teori // 3rd International Congress on Ottoman Studies (Abstract Book). 2023. 352.
• Turan, Şerafettin. Bayezid, Şehzade (PDF) // TDV İslâm Ansiklopedisi . 5 (türk). Istanbul: Türkiye Diyanet Vakfı. 1992. 230—231.