Kimlik siyasəti (ing. Identity politics) — fərdlərin etnik mənsubiyyət, irq, milli kimlik, din, konfessiya, gender kimliyi, seksual orientasiya, sosial mənşə və sosial sinif kimi müəyyən bir identikliyə əsaslanaraq həyata keçirdikləri siyasi fəaliyyət.[1] Bu termin həmçinin miqrasiya siyasəti və ya kənarlaşdırıcı millətçi proqramlar kimi geniş sosial hadisələri də əhatə edə bilər. Lakin bəzi tədqiqatçılar (məsələn, Kurzvelli, Perez və Şpigel) terminin həddindən artıq geniş sahələri əhatə etdiyini və buna görə də analitik baxımdan qeyri-dəqiq bir konsepsiya olduğunu müdafiə edirlər.
"Kimlik siyasəti" termini XX əsrin axırlarında meydana çıxsa da, onun kökləri Meri Volstonkraft və Frans Fanon kimi müəlliflərin əsərlərinə qədər uzanır. Müasir tərəfdarların çoxu bu sahədə interseksionallıq (kəsişmə) nəzəriyyəsinə istinad edirlər. Bu nəzəriyyə insanın həyatına təsir edən müxtəlif zülm sistemlərinin (məsələn, eyni zamanda həm irqi, həm də iqtisadi diskriminasiya) necə kəsişdiyini təsvir edir.
Bu siyasətin məqsədi sistemli ədalətsizliklə üzləşən qrupların təcrübələrini mərkəzə gətirmək və heç bir qrupun siyasi qərarlardan qeyri-mütənasib şəkildə zərər görməməsini təmin etməkdir. Məsələn, afroamerikalı lezbiyan qadınlar həm irqi, həm gender, həm də seksual orientasiya baxımından spesifik bir sinif təşkil edirlər.
Kimlik siyasətinə qarşı tənqidlər həm sağ, həm də sol düşərgələrdən gəlir:
- Solçu və Marksist tənqid: Erik Hobsbaum və Maykl Parenti kimi mütəfəkkirlər iddia edirlər ki, kimlik siyasəti proletariatın vəhdətini parçalayır və diqqəti əsas məsələ olan sinfi mübarizədən yayındırır.[2] Onlara görə, bu yanaşma iqtisadi ədalətsizliyə qarşı ümumi mübarizəni zəiflədir.
- Sağ və Konservativ tənqid: Mühafizəkar müəlliflər kimlik siyasətini "kollektivist" və qərəzli olmaqda günahlandırırlar. Onlar hesab edirlər ki, bu siyasət universal dəyərlər əvəzinə partikulyarizmi (ayrı-ayrı qrupların maraqlarını) ön plana çıxarır.
- Liberal tənqid: Nensi Freyzer kimi müəlliflər qeyd edirlər ki, kimlik siyasəti struktur dəyişiklikləri etmək əvəzinə, mövcud sistem daxilində səthi status-kvo dəyişiklikləri ilə kifayətlənir.
- ↑ Heyes, Cressida. "Identity Politics". Stanford Encyclopedia of Philosophy (ingilis). 16 iyul 2002. İstifadə tarixi: 21 fevral 2026.
- ↑ Hobsbawm, Eric. "Identity Politics and the Left" (ingilis). İstifadə tarixi: 29 aprel 2021.
- Fukuyama, Francis. Identity: The Demand for Dignity and the Politics of Resentment. Farrar, Straus and Giroux. 2018. ISBN 978-0374129293.
- Mike Gonzales. 2018. "Şablon:Unfit". The Heritage Foundation.
- Reed Jr, Adolph; Michaels, Walter Benn. No Politics but Class Politics. Eris. 2023. ISBN 978-1912475575.
- Christopher T. Stout. 2020. The Case for Identity Politics: Polarization, Demographic Change, and Racial Appeals. University of Virginia Press.
- Táíwò, Olúfẹ́mi O. Elite Capture: How the Powerful Took Over Identity Politics (and Everything Else). Haymarket Books. 2022. ISBN 978-1642596885 – Internet Archive vasitəsilə.