Vikipediya ?

Kəlbəcər- Laçın iqtisadi – coğrafi rayonu
  • Kəlbəcər inzibati rayonu :

08.08.1930-cu ildə təşkil edilmişdir. Rayon Kiçik Qafqazın mərkəzində, Tərtər çayının hövzəsində yerləşir, qərbdən Ermənistan Respubilkası ilə həmsərhəddir. Sahəsi 3054 km², əhalisinin sayı 83,9 min nəfər, o cümlədən şəhər əhalisi 11,5 min nəfər,kənd əhalisi 72.4 min nəfərdir(01.01.2012). Mərkəzi Kəlbəcər şəhəridir. Rayonda 1 şəhər, 1 qəsəbə, 53 kənd ərazisi,145 kənd yaşayış məntəqəsi vardır. Rayon 02 aprel 1993-cü ildə Ermənistan tərəfindən işğal edilmişdir. Relyefi dağlıqdır. Burada Murovdağ (böyük Hinaldad d. 3367 m), Şərqi Göyçə, Mıxtökən, Qarabağ silsilələrinin və Qarabağ yaylasının bir hissəsi yerləşir. Ən yüksək zirvələri Gamış dağı ( 3724 m) və Dəlidağdır (3616m). Yura, Tabaşir, Paleogen,Neogen və Antropogenin çökmə, vulkanogen-çökmə və vulkan mənşəli süxuları yayılır. Faydalı qazıntılara civə ( Şorbulaq və Ağyataq), qızıl, polimetal, tikinti materialları, perlit aiddir. Mineral sular ( İstisu) böyük müalicə əhəmiyyətinə malikdir. Ərazisinin yüksək dağlıq sahələrdə qışı quraq keçən soyuq və dağ tundra iqlimi üstünlük təşkil edir. Yanvarın orta temperaturu -30° C-dən-100° C-yə qədər, iyulda isə 50° C-dən 200° C-yə qədərdir. İl ərzində 700-900 mm yanğıntı düşür. Tərtər ölkənin ən böyük çaylarınından biridir. Onun yuxarı axınıvə qolları ( Levçay, Tutqun-çay), Bazarçay və Xaçınçay rayon ərazisindən başlanır. Böyük və Kiçik Alagöllər,Zalxagöl Sərsəng su anbarı rayon ərazisindədir. Çimli dağ-çəmən.qəhvəyi və qonur dağ – meşə torpaqları yaranır. Rayonun mərkəzi və şərq hissələrində enliyarpaqlı meşələr (palıq,fıstıq,vələs), meşə-çöl bitkiləri, yüksək və qismən orta dağlıqda isə alp və sublap çəməklikləri yayılmışdır. Dağ keçisi, cüyür, qonur ayı, çöl donuzu, daşlıq dələsi,ular, toğlugötürən, qartal əsas heyvan və quş növləridir. Rayonun tarixi və memalıq abidələrinə İstisu ətrafında Tunc dövrünə aid yaşayış yeri, Yayıcı (672), Çormanlı (X əsr), Çıldıran(XII əsr) , Qozlu (Xatırvank məbədi, 1204), Bzarkənd (1251), Həsənriz (1283) kəndlərində olan Alban Məbədləri aiddir. Müqəddəs Yaqub kilsəsi (635); Gəncəsər monastrı (1238); Kilsə (1668);Uluxan qalası da ( XVII əsr) mühüm tarixi abidələrdir.

Lachin-rayon-xerite.gif
  • Laçın inzibati rayonu :

08.08.1930-cu ildə təşkil edilmişdir. İnzibati rayon Respublikanın cənub-qərbində, Kiçik Qafqaza aid olan Qarabağ silsiləsinin su ayrıcı ilə Qarabağ yaylası arasında yerləşir, qərbdən Ermənistan Respublikası ilə həmsərhətdir. Sahəsi 1835 km² əhalisinin sayı 71.2 min nəfər, o cümlədən şəhər əhalisi 12,0 min nəfər, kənd əhalisi 59.2 min nəfərdir (01.01.2012). Mərkəzi Laçın şəhəridir. Rayonda bir şəhər, bir qəsəbə, 47 kənd ərazi dairəsi, 125 kənd yaşayış məntəqəsi vardır. Rayon 18 may 1992-ci ildə Ermənistan tərəfindən işğal edilmişdir. Rayonun reylefində də dağlar və dağlıq yaylalar üstünlük təşkil edir. Onun şərq hissəsi Qarabağ silsiləsinin qərb yamacında, şimalı Mıxdökən silsiləsinin cənun yamaclarında ( Dəlidağ d., 3616 m), qərbi Qarabağ vulkanik yaylasında yerləşir( Qızılboğaz d., 3594 m, Böyük İşıqlı d.,3550 m). Dağlarda Yura- antropogen yaşlı çüküntülər səthə çıxır. Civə, polimetal filizi, tikinti materiyalları faydalı qazıntılardır. Nazlan tipli mineral bulaqlar vardır( Minkənd). Rayonun çox yerində qışı quraq keçən mülaim-isti soyuq iqlim tipi, qarabağ yaylasında dağ-tundura iqlimi yaranır. Orta temeratur yanvarda –10° C –dən 0° C-yədək, iyulda 10-220° C-dir. İlk yağıntılar 600-900 mm-dir. Həkəri çayı qolları ilə birlikdə rayonun ərazisindən keçir. Çimli və torflu dağ- çəmən, qəhvəyi və qonur dağ-meşə torpaqları yayılmışdr. Bitki örtüyü kolluq və seyrək meşəlləri olan çəmənliklərdən, enliyarpaqlı ağaclardan ibarət dağ meşələrindən, subalp və alp çəmənliklərdən ibarətdir. Heyvanlar aləminə dağ keçisi, cüyür, çöl donuzu, sincab, süleysin, şöl siçanı aiddir. Rayon ərazisində, Qaragöl ətrafında Qaragöl Dövlət qoruğu və Laçın yasaqlığı( dağ keçisi, cüyür, çöl donuzu qorunurdu) təşkil edilmişdir. Laçın rayonunda Hoçaz kəndində mağara- məbəd( V əsr) və məbəd( XVII əsr); Mirik(XV əsr) və Pirçənis kəndlərində( XVII əsr) məbədlər; Həmzə Soltan sarayı( 1761); Quşçu kəndində bulaq; XIX əsrə aid körpülər; Soltan Əhməd və Soltan Baba tübələri mühüm memarlıq abidələridir.

Coğrafiya ensiklopediyası

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2oo4-2o18