Vikipediya ?

Hacı Mirzə Ağarəhim Qüdsi Vənəndi

Hacı Mirzə Ağarəhim Qüdsi Vənəndi Əncüməni-şüəra məclisinin fəal üzvlərindən və ilk rəhbərlərindən biri

Hacı Mirzə Ağarəhim Qüdsi Vənəndi
Şəkil yoxdur.jpg
Doğum tarixi 1773(1773-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Ordubad , Azərbaycan
Vəfat tarixi 1861(1861-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Ordubad, Azərbaycan
Fəaliyyəti şair, mütəfəkkir

Mündəricat

Həyatı

Əncüməni-şüəra məclisinin fəal üzvlərindən və ilk rəhbərlərindən və ilk rəhbərlərindən olan Qüdsi Vənəndi (1773/74-1861/62) də farsca yazdığı bir məsnəvisində Şeyxəli xana rəğbət əlaməti olaraq onun Ordubaddakı iqamətgahını nəzmə çəkmiş və tərif etmişdir. "Qitə dər tərife emarəte Şeyxəli xan Kəngərlu, xoda biyamorzəd, enşaəllah" ("Şeyxəli xan Kəngərlinin imarətinin tərifində qitə, allah bağışlasın, inşaallah") başlığı altında qələmə aldığı bu əsərini Qüdsi qitə adlandırmış, lakin onu məsnəvi formasında yazmışdır. Əsərdən məlum olur ki, Şeyxəli xan Kəngərli bu imarətini Qacar şahənşahlığının zamanında tikdirmişdir. Qüdsinin Ordubehişt adlandırdığı Ordubadda, Araz çayının sahilində, Kəmkuh (indiki Kəmki) və Kamtal dağlarının ətəyində yerləşən bu dəbdəbəli imarəti şair gülüstan səhnəsi, aşiqlərin ürəyinin açıldığı yer adlandıraraq onun hovuzunu zəmzəm çeşməsinə, fəvvarəsini isə gəlinlərin pərişan zülfünə bənzədir, Firdovsi və Ənvəriyə bənzər şairlərin bu imarətə mədhlər yazıb təriflədiklərini bildirirdi:

Şənidəm dər əqsaye Ordibeheşt,
Yeki qəsr çon xolde ənbərsereşt.
Bərəfraşt xane Sekəndərneşan,
Be əhde şəhənşahe sahebqeran.
Ze bəs bud qəsri əcəb delqoşa,
Fərəhbəxş, nozhətfəza, basəfa.
Həme şaeran əz xəvaso əvam,
Ço Firdovsiyo Ənvəri xoşkəlam.
Be mədhəş komeyte səna taxtənd,
Həme rayəte nəzm əfraxtənd…
Nəzər kon be səhne qolestane ma,
Be eşrətgəhe Şeyxəli xane ma.
Ke səhni be nozhət dele aşeqan,
Nəsime səhər bər dərəş paseban.
Çe hovzi, ze Zəmzəm bovəd saftər,
Bovəd abe an saf əz əşke tər.
Ço fəvvareha ab əfşan şəvəd,
Ço zolfe ərusan pərişan şəvəd.
Tərcüməsi.:
Eşitdim ki, Ordubehiştin kənarında,
Bir qəsr var, ətirli behişt qəsri kimi.
Şahənşahi-sahibqiranın1 zamanında,
İsgəndər şöhrətli xan ucaldıb.
Çünki dilgüşa bir qəsr idi,
Ürəkaçan, fərəhgətirən və səfalı.
Seçilmişlərdən və qara jamaatdan olan bütün şairləri
Firdovsi və Ənvəri kimi xoşsözlüdürlər.
Onun şəninə mədhlər yazdılar,
Hamısı nəzm bayrağını ucaltdılar…
Bizim gülüstanın səhnəsinə nəzər et,
Bizim Şeyxəli xanın işrətgahını gör.
Elə bir səhnə ki, aşiqlərin ürəyinin açıldığı yerdir,
Səhər nəsimi onun qapısının gözətçisidir.
Necə bir hovuz ki, Zəmzəm çeşməsindən təmizdir,
Onun suyu göz yaşından da safdır.
Fəvvarələr suyu səpəndə,
Gəlinlərin pərişan zülfünə bənzər

Əsərin sonunda Qüdsi, Şeyxəli xanın imarətinin və onun var-dövlətinin əbədi yadigar qalajağını söyləyərək ona həmişə işrətli günlər keçirməsini və zəmanənin cövrü qəmindən azad olmasını arzulayır, özünə isə Allahdan mərhəmət və rəhmət diləyirdi:

Bovəd dovləte xane zul-eqtedar,
Dər in qəsre ali ço Jəm paydar.
Be eyşo be eşrət deləş şad bad,
Ze jovro ğəme dəhr azad bad.
Elahi, toi dər jəhan binəzir,
Ze rəhmət məkon dur ozrəm pəzir.
Be Qodsi nəzər kon ze rahe kərəm,
Bebəxşa qonahəş be "Nun vəlqələm".
Tərc.: Qüdrətli xanın dövləti bu ali qəsrdə
Cəmşidin dövləti kimi həmişə qalandır.
Eyş-işrətlə ürəyi həmişə şad olsun,
Zəmanənin cövrü qəmindən azad olsun.
İlahi, dünyada sənin bərabərin yoxdur,
Məni rəhmətdən uzaq etmə, üzürxahlığımı qəbul et.
Qüdsiyə kərəm yolu ilə nəzər qıl,
Günahını "Nun vəlqələm"ə1 bağışla.

İstər Əndəlib Qaracadağinin, istərsə də Qüdsi Vənəndinin şeirləri təsdiq edir ki, o zaman Şeyxəli xan Kəngərlinin həm Ordubadın canişini, həm də "Əncüməni-şüəra"nın təşkilatçısı kimi şairlər arasında xüsusi nüfuzu olmuşdur. Qüdsinin isə Şeyxəli xan Kəngərlinin imarətini bu cür dəbdəbəli bir şəkildə mədh etməsi belə bir ehtimal irəli sürməyə əsas verir ki, "Əncüməni-şüəra" ədəbi məclisi təşkil olunduğu ilk vaxtlarda Şeyxəli xanın bu iqamətgahında yerləşmişdir. Məclisin rəhbəri isə Qüdsi Vənəndi olmuşdur. Çünki 1831-cu ildə "Əncüməni-şüəra"nın təşkil olunduğu vaxt Hacıağa Fəqir Ordubadi (1836-1889) və M.T. Sidqi (1854-1903) hələ anadan olmamışdılar. Qüdsi Vənəndi isə o zaman yaşının kamillik dövrlərini keçirirdi və 57 yaşı var idi. Şübhəsiz ki, bu yaşlarında o, məclisə rəhbərlik edə bilərdi. sadəcə qarışıqlıq yaradardı. Çünki bu nəsillərin Rusiyada da tədqiqatçıları var...

XIX əsr Ordubad ədəbi mühitinin layiqli nümayəndəsi olan Hacı Mirzə Ağarəhim Qüdsi Vənəndi Cənubi Azərbaycan xanlarına da mənzum məktublar, həmçinin mədhiyyə-tərifnamələr yazıb. Şairin ən yaxşı mədhiyyələrindən biri Əli xanın oğlu Teymur Paşa xana ithaf olunub. Və Qüdsi əsərin müqəddiməsində "Makulu Əli xanın oğlu və İsgəndər şöhrətli Ehsan xanın bacısı oğlu Teymur Paşanın tərifi" sözlərini qeyd edib.

Bununla bağlı materiallar şairin tədqiqatçısı filologiya elmləri doktoru Əsgər Qədimovun monoqrafiyasına da daxil edilib. Maraq üçün deyək ki, Qüdsi Vənəndinin yazdığı divan (? 989) Bakıda Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılır.

Yaradıcılığı

Qüdsi Vənəndi Kərbəla müsibətini bütün müsəlman aləminin facuəsi kimi səcuyyələndirərək şiələrə xitabən yazırdı:

Oldu əyan mahi-əza, şiələr,
Geydi cahan cümlə qəra, şiələr,
Ah, nə matəmdi hüveyda olub?
Başə vurar şahü gəda, şiələr!
Çərx qılıb jaməsini nilgun,
Nərgiz edib didəsini pür ze xun,
Olmuya, Abbas ələmin sərnigun
Xakə salıb əhli-cəfa, şiələr!
Çərxi-fələk rəxtin edib nilgun,
Qüdsiyi-biçarə tökər əşki-xun,
Matəmi-ləbtəşnə Hüseyndi bu gün,
Novhə qılın sübhü məsa, şiələr!

Qüdsi Vənəndinin dini əsərləri içərisində Həzrət Əli (Ə)-ma yazılmış qəsidə və novhələri xüsusi yer
tuturdu. Bu əsərlərdə Həzrət Əli (Ə) islam dinini küfrdən təmizləyən, müsəlman aləminə həqiqi şəriət yolunu göstərən xilaskar və müdrik şiə imamı kimi səcuyyələndirilirdi:

Ey Zülfüqar sahibi, Düldül minən Əli!
Ey zəngi-küfrü din qılıjından silən Əli!
Mövludun oldu Beytdə Məkkə şərafəti,
Şəmşirin oldu aləmə yol göstərən, Əli!

Şairin "Cənabi-Fatimeyi-Zəhranın vəfat edən zaman ağlayaraq təvazökarlıqla Əli Əleyhüssəlamla
mükaliməsi" adlı novhəsində də həzrət Əli (Ə)-ın şücaəti mədh olunurdu:

Qoydun əyağini ta duşi-Əhmədə,
Baş qoydu cümlə xəlq cəddim Məhəmmədə.
Yoxsa min il bu ev qalmışdı bütkədə,
Ey bami-Kəbədən bütlər salan Əli!

Şeirdə həzrəti-Fatimeyi-Zəhranın dili ilə həzrət Əli (Ə)-ın təkcə müsəlman dünyasında deyil, Avropa
ölkələrində də böyük nüfuz qazanması, fransızların da onu ağıllı və müdrik imam kimi tanıması xüsusi vurğulanırdı:

Vəsfi-kəmalinə şahiddi "Hələta",
Bəsdir şücaətin şərhində "Lafəta",
Əlqab olub sənə bir tək nə Mürtəza,
Söylər firəngilər həm "şəntiyan"1 Əli!

Əsərləri

İstinadlar

  • "GÜLŞƏNİ - VƏHDƏT" DİVAN 2 cilddə I cild

Həmçinin bax

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019