Vikipediya ?

Gəncəçay

Gəncəçay - Kiçik Qafqaz dağ sisteminin Azərbaycan Respublikasındakı hissəsi, əsasən, ümumi baş suayrıcısı olmayan və müxtəlif istiqamətlərdə uzanan bir neçə silsilədən ibarətdir. Bunlar Murovdağ, Qarabağ, Mıxtökən silsilələri, Şahdağ, Şərqi-Göyçə (Şərqi Sevan) Zəngəzur, Dərələyəz silsilələrinin bir hissəsi, vulkanik Qarabağ yaylasının çox hissəsi, Başkənd-Dəstəfur çökəkliyi və s. ibarətdir. Şahdağ silsiləsi şimal-qərbdə eyni adlı Şahdağ zirvədən (2901 m) başlanır və cənub-şərqdə Hinaldağ zirvəsinədək (3367 m) davam edir. Hinaldağdan şərqə Murovdağ silsiləsi Gamışdağınədək (3724 m) uzanır. Bu silsilələrdən şimalda Başkənd-Dəstəfur çökəkliyi, daha şimalda isə Şəmkir günbəzvarı yüksəkliyi yerləşir. Həmin yüksəklik Şahdağ və Murovdağ silsiləsidir (hündürlüyü 3000 m-dək).Kiçik Qafqazın Qarabağ silsiləsindən axan çaylar (Xaçınçay, Tərtərçay, Qarqarçay və s.) Kür çayının sağ qollarıdır, Zəngəzur silsiləsindən axan (Naxçıvançay, Əlincəçay, Gilançay və s.),Kiçik Qafqazın cənub-qərb yamacından axan (Həkəriçay, Quruçay, Köndələnçay və s.) çaylar, Şimal-şərq yamacından axan (Zəyəmçay, Şəmkirçay,Qoşqarçay, Gəncəçay,Kürəkçay və s.) çaylar sol qollarıdır.

Gəncəçay
azərb. Gəncəçay
Gəncə Bulvarı.jpg
Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Rayonlar
Şəhər
Mənbəyi Murovdağ silsiləsi
Mənsəbi Mingəçevir su anbarı
Uzunluğu 99 km
Su sərfi m³/san
Su sistemi Mingəçevir su anbarı/Kür/Xəzər dənizi
Su hövzəsi Xəzər dənizi
Hövzəsinin sahəsi 752 km²
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Gəncəçay Kiçik Qafqazın Murovdağ silsiləsinin şimal yamacından axmağa başlayır.Çayın mənsəbi 2814 m yüksəklikdədir.Gəncəçay Kürə mənsəbindən 720 km yuxarıda tökülür.Gəncəçayın uzunluğu 99 km,hövzəsinin sahəsi 752 〖km〗^2-dir.Çayın 9 qolundan 5-i sağ,4-ü sol qoludur.Kürün sağ qoludur. Daşkəsən, Xanlar rayonları, Gəncə şəhər Sovetliyi ərazisindən axaraq, Mingəçevir su anbarına tökülür.

Çayın ad Hansı sahildən tökülür ML , km F ,km^2
Zincirliçay sol 91 11 29
Danaqıransu sağ 85 9 14
Zivlənçay sağ 75 15 48
Qoçazçay sağ 72 7 14
Çimkirçay sağ 69 6 10
Dəstəfurçay sol 66 28 69
Mədyunçay sağ 59 6 12
Dərəmirzəçay sol 56 12 46
Xanbulaq sol 53 13 25

Mündəricat

Ümumi məlumat

Gəncəçay qidalanmasında 32 %, isə 44 % təşkil edir.Yaz gursulu fazasında illik axım 60 % -dən çoxunu təşkil edir.Gəncəçay yaz gursulu rejim fazalı çay qrupuna aiddir.Gursululuq adətən mart ayından iyul ayınadək davam edir.Gursulu rejim fazasının orta çoxillik davamiyyəti 137-150 gündür.Gursululuq rejim fazasının başlanma orta tarixi Gedamışda 17 mart,Zurnabadda 9 mart,Alaxançallıda 20 mart;qurtarma tarixi isə müvafiq olaraq 4-6 avqustdur.

Zivlənçayda isə gursululuq 133 gün davam edir,orta başlama tarixi 17 mart,qurtarma tarixi isə 28 iyuldur.Gəncəçayın Gedamış kəndi yanında (F=112 〖km〗^2) axım norması 1,63 m^3/s,ən böyük su sərfi 15,9 m^3/s 7 iyun 1974-cü ildə,minimal su sərfi 0,37 m^3/s 14 fevral 1986-cı ildə müşahidə edilmişdir.Gəncaçayın qolu Zivlənçayda (46,6 〖km〗^2) illik axım norması 1,07 m^3/s,maksimal su sərfi 15,7 m^3/s 17 iyun 1973-cü ildə,minimal su sərfi 0,18 m^3/s 16 noyabr 1960-cı ildə müşahidə edilmişdir.

Zivlənçayın Gəncəçaya töküldüyü yerin yuxarı hissəsində bulanıqlıq dərəcəsi 590 q/m^3 qeyd edilmişdir.Çayların çirklənməsinin göstəricilərinin biri nitratlardır.Ümumi dəmirin miqdarı Gedamış kəndi yanında 1,3 mq/l-dir.Zivlənçayın özündə isə 3 mq/l qeydə alınıb. Gəncəçaydan suvarmada, energetikada və başqa sahələrdə (dəyirmanların işlədilməsində) geniş istifadə edilir. Zurnabad kəndi qarşısında su anbarı yaradılmışdır.

Gəncəçay sağ qolu Zivlənçay

hövzəsində atmosfer yağıntıları 600–1000 mm təşkil edir. Ərazinin bitki örtüyü subalp və alp çəmənləri ilə xarakterizə olunur. Burada ibtidai və torflu dağ-çəmən torpaqları yayılmışdır. Bu zonada iki landşaft tipi vardır:

  • İntensiv parçalanmış yüksək dağların nival, qismən nival-buzlaq və subnival landşaftları
  • İntensiv parçalanmış yüksək dağların alp, subalp çəmənlikləri və çəmən-çöl landşaftları

Ərazinin relyefi yüksək, orta və ntensive parçalanmış qırışıqlı-qaymalı nival-buzlaq və qırışıqlı-qaymalı dağlarla xarakterizə olunur.

Həmçinin bax

Mənbə

  • anl.az/el/Kitab/2013/Azf-271133.pdf
Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019