Fan dağları — Fan dağları Pamir-Alay sisteminin cənub-qərbində, Hissar və Zərafşan silsilələrinin yerləşdiyi ərazidə yerləşir. Bu adlar müvafiq olaraq “Qala” və “Qızıl verən” mənasını verir — bu ərazi bu günədək qızıl tərkibli mədənləri ilə tanınır. Fan dağları əsasən Tacikistan ərazisində yerləşir.
| Fan dağları | |
|---|---|
 | |
| Ümumi məlumatlar | |
| Mütləq hündürlüyü | 5.489 m |
| Yerləşməsi | |
| 39°10′00″ şm. e. 68°15′00″ ş. u. | |
| Ölkə | |
  Fan dağları |
|
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Şərti olaraq Fan dağları şimaldan Zərafşan silsiləsi, cənubdan Hissar silsiləsi, şərqdən Fandərya çayı, qərbdən isə Arçimaydan çayı ilə məhdudlaşır. Marğuzor gölləri rayonu da tez-tez Fan dağlarına aid edilir.
Ərazinin ən yüksək nöqtəsi Çimtarğa zirvəsidir — 5489 m[1]. Digər beşminlik zirvələr: Bodxona (5138 m), Çapdara (5050 m), Böyük Ganza (5306 m), Kiçik Ganza (5031 m), Zamok (5070 m), Mirali (5132 m), Energiya (5120 m).
Fan dağları çay vadilərində yerləşən Alaudin gölləri, eləcə də Kulikolon, Allo və İsgəndərkul daxil olmaqla, özünün füsunkar gölləri ilə məşhurdur.
Fan–Yaqnob vadisinin ərazisində (Zərafşan çayı hövzəsi, Tacikistan Respublikasının Soqd vilayətinin Aynı rayonu) Orta Asiyanın ən böyük daş kömür yataqlarından biri — Fan–Yaqnob kömür yatağı yerləşir. Buradakı kokslaşan kömür ehtiyatları 465 milyon ton təşkil edir[2]. Lakin ərazinin çətin əlçatan olması səbəbindən yataq zəif işlənmişdir.
Bu yataq həmçinin yeraltı kömür yanğını ilə məşhurdur. Bu hadisə əsrlər boyu təsvir olunmuşdur (məsələn, Böyük Plini yazırdı: “Baktriyalıların yanında gecələr dağın zirvəsi yanır”[3]). Yanğının xarakterik əlamətləri bunlardır: üç yüz dərəcəyədək qızmış qazlar qayalı çatlar və mağaraların qara ağızlarından gurultu ilə, lakin tüstü və alov olmadan çıxır; mağaraların divarları isə kükürd və naşatır (ammonium xlorid) kristalları ilə örtülmüşdür[4].
-
Fan dağları -
Çapdara və Bodxona zirvələri -
Alaudin gölləri -
Bulanıq göl -
Çimtarğa zirvəsi
- ↑ "Чимтарга". 8 fevral 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 may 2008.
- ↑ "Чем грозит потепление?". 30 noyabr 2010 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 mart 2010.
- ↑ "Путь первый — «Согдийский»". 24 fevral 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 mart 2010.
- ↑ "Озеро Искандеркуль". 4 mart 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 31 mart 2010.