Fərrux Bozbəyli

Fərrux Bozbəyli
Fərrux Bozbəyli
	türk. Ferruh Bozbeyli
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 10-cu sədri
	22 oktyabr 1965 – 1 noyabr 1970
Əvvəlki	Fuad Sirmən
Sonrakı	Sabit Osman Avcı
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin XII-XV çağırış millət vəkili
	25 oktyabr 1961 – 5 iyun 1977
Seçim bölgəsi	1961 – İstanbul; 19765 – İstanbul; 1969 – İstanbul; 1971 – İstanbul
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi	21 yanvar 1927
Doğum yeri	Pazarcık[d], Qəhrəmanmaraş, Türkiyə;
Vəfat tarixi	28 iyul 2019 (92 yaşında)
Vəfat yeri	Ankara, Ankara ili, Türkiyə;
Vəfat səbəbi	orqan çatışmazlığı[d]
Dəfn yeri	Türkiyə Dövlət məzarlığı;
Partiya	Ədalət Partiyası[d];
Təhsili	İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsi,; İstanbul Universiteti;
Fəaliyyəti	siyasətçi, dövlət xadimi, hüquqşünas, yazıçı

Əhməd Fərrux Bozbəyli(türk. Ferruh Bozbeyli; 21 yanvar 1927^[1], Pazarcık^[d], Qəhrəmanmaraş^[2] – 28 iyul 2019^[3], Ankara) — türk siyasətçisi. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri (1965–70) və 1970–78-ci illərdə Demokrat Partiyasının lideri.^[4]

Həyat və fəaliyyəti

Məmur ailəsində doğulan Fərrux Bozbəyli, atası Sıddıq bəyin işi səbəbindən təhsilini Bozbəylinin müxtəlif şəhərlərində almışdır. İbtidai təhsilini Bazarcıq və İslahiyədə, orta məktəbini isə Qaziantep və İskəndərunda alıb. 1947-ci ildə Antakya Oğlanlar Liseyindən məzun olub.^[5]

Fərrux Bozbəyli İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib. Bir müddət vəkil işlədikdən sonra Bozbəyli 27 may hərbi çevrilişi dövründə Demokrat Partiyasının (DP) üzvü Osman Turanın vəkili olub.^[6] 1961-ci ildə siyasətə qoşulan Bozbəyli Ədalət Partiyasından (AP) İstanbul millət vəkili seçilib. Bu dövrdə AP parlament qrupunun rəhbəri və Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədr müavini vəzifələrində də çalışıb. 1965-ci il ümumi seçkilərində yenidən İstanbul millət vəkili seçilib və Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri olub. O, bu vəzifəyə daha iki dəfə, 1967 və 1969-cu illərdə də seçilib.

......Dəmirəlin partiya daxilində artan dominantlığı ilə Ədalət Partiyası yalnız lider və onun ətrafındakı şəxslər tərəfindən idarə olunmağa başladı. Partiyaçılıq "dövlətin masasına yaxınlaşmağ"a çevrilmiş və dövlətlə yaxşı yola gedənlər dövlət resurslarını istismar edərək varlanırdılar. Beləliklə, qanunların verdiyi imtiyaz və hüquqlara həqiqətən layiq olanlar bunlardan faydalana bilmədilər və görünürdü ki, "nüfuzlu dairələrə sığınmaq qanuna inanmaqdan daha etibarlı nəticələr verir".^[7]

Tanər Dəmirəl, Bozbəylinin 70-ci illərin sağçı siyasəti və Süleyman Dəmirəl haqqında düşüncələri.^[8]

O, Ədalət Partiyasının lideri Süleyman Dəmirələ qarşı olan qrupun üzvü idi. 1970-ci ilin oktyabrında Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədrliyindən istefa verdi və bir ay sonra Səadətdin Bilgiçin rəhbərlik etdiyi "41-lər" kimi tanınan qrupla AP-dən ayrıldı. Bu qrupla birlikdə o, Demokrat Partiyasının (DP) qurucularından idi və onun sədri seçildi.

Fərrux Bozbəyli, 1973-cü il seçkilərində prezidentliyə namizədliyini irəli sürsə də, seçilmədi. 1973-cü il ümumi seçkilərində onun partiyası səslərin 11,89%-i ilə parlamentdə 45 yeri qazandı; Bozbəyli yenidən İstanbuldan millət vəkili seçildi. Demokrat Partiyası (DP) 1975-ci ilin mart ayında Birinci Millətçi Cəbhə hökumətinin (39-cu Türkiyə hökuməti) qurulması zamanı dağıldı. Səadətdin Bilgiç və DP-nin əksər üzvləri ilə Ədalət Partiyasına qayıdarkən, Bozbəyli DP-də qaldı və onun sədri vəzifəsini davam etdirdi. Buna görə də, Fərrux Bozbəyli, DP hakimiyyəti itirdikdən və 1977-ci il ümumi seçkilərində millət vəkili seçilə bilmədikdən sonra (səslərin yalnız 1,85%-i), əvvəlcə DP sədrliyindən istefa verdi (dekabr 1978) və sonra aktiv siyasətdən çəkildi.

O, 1978-ci ildə keçirilən 54-cü Baş Assambleya iclasında Türkiyə İş Bankının Direktorlar Şurasına seçildi^[9] və 1990-1992-ci illərdə onun sədri vəzifəsində çalışmışdı.

Fərrux Bozbəyli 28 iyul 2019-cu ildə müalicə aldığı xəstəxanada vəfat edib. Məzarı Türkiyə Dövlət qəbiristanlığındadır.^[10]

Külliyatı

Məqalələri

Bozbeyli, Ferruh. "Hocamız Nurettin Topçu". Hareket Dergisi. 112 cild. Ocak-Şubat-Mart 1976. səh. 51.
Bozbeyli, Ferruh. Alkan, Türker (redaktor). Siyasal Ahlak ve Siyasal Ahlaksızlık. Bilgi Yayınevi. 1993. 249–254. ISBN 9789754944136.
Bozbeyli, Ferruh. "Nurettin Topçu Özel Sayısı". Hece. 109 cild. Ankara: Hece Yayınları. Ocak 2006. 467–469. ISSN 1301-210X. OCLC 42731849.
Bozbeyli, Ferruh. "Siyaset Ahlâkı ve Toplum". Yeni Türkiye. Yeni Türkiye yayınları. ISSN 1300-4174. OCLC 42586447.

Kitabları

Türkiyədə Siyasi Partiyaların iqtisadi və sosial baxışları (1969),” üç cilddə. Türkiyə Böyük Millət Məclisində Birinci və İkinci İnkişaf planlarının qeydləri

və CHP, AP-də daxil olmaqla, dövrün siyasi partiyalarının iqtisadi və sosial baxışları yer alıb.

Demokratik Sağ. 1976.
Birinci Cəmrə (1977)
Alaca siyasət (2000)
Siyasət sənəti (1980), təsisçisi olduğu Türk Milli Mədəniyyət Fondunda verdiyi seminarın mətni yer alıb.
Yalnız Demokrat adlı kitabı 2009-cu ilin iyununda nəşr edilib.^[11] Tam bir hatırat ve bir dönemin siyasetini ortaya koyan dönem kitabıdır.

İstinadlar

1 2 https://books.google.com.tr/books?id=Y2UqAQAAIAAJ&q=Ferruh+Bozbeyli+1927&redir_esc=y.
1 2 3 https://www.biyografya.com/tr/biographies/ferruh-bozbeyli-75872325.
1 2 http://www.hurriyet.com.tr/gundem/eski-tbmm-baskani-ahmet-ferruh-bozbeyli-vefat-etti-41287024.
↑ Işık, İhsan. Türkiye yazarlar ansiklopedisi. 2004. ISBN 9789759331054. 17 Kasım 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 Kasım 2021.
↑ YILMAZ, Tuncer, redaktorTARİHE DÜŞÜLEN NOTLAR – 3 (1920 – 2013) (PDF). Ankara: TBMM Basımevi. Haziran 2013. 27 Aralık 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 27 Aralık 2021.
↑ "TBMM Darbe ve Muhtıraları Araştırma komisyonu 2 nolu toplantı tutanağı" (PDF). tbmm.gov.tr. TBMM. 31 Ekim 2012. 27 Şubat 2014 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
↑ Bozbeyli, 1976
↑ Çiğdem, Ahmet, redaktorModern Türkiye'de siyasî düşünce - Muhafazakârlık. Cağaloğlu, İstanbul: İletişim. 2001. ISBN 978-975-05-0155-5.
↑ "Bozbeyli:«Demirel isterse,kamuoyuna milletvekilliğine başladığımız günden bugüne mal varlıklarımızı beyan edelim»". Milliyet. 17 Haziran 1978. 6 Ekim 2012 tarixində arxivləşdirilib.
↑ "TBMM eski Başkanı Ahmet Ferruh Bozbeyli, hayatını kaybetti!". MSN. 29 Temmuz 2019. 29 Temmuz 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 Temmuz 2019.
↑ Ferruh Bozbeyli, Yalnız Demokrat, Timaş Yayınları, Haziran 2009 Arxivləşdirilib 2009-07-31 at the Wayback Machine ISBN 978-975-263-997-3

[_65c113c7e47647ef-1] 1 2 https://books.google.com.tr/books?id=Y2UqAQAAIAAJ&q=Ferruh+Bozbeyli+1927&redir_esc=y.

[_160228c6b14b5835-2] 1 2 3 https://www.biyografya.com/tr/biographies/ferruh-bozbeyli-75872325.

[_b7f62baecf1b2227-3] 1 2 http://www.hurriyet.com.tr/gundem/eski-tbmm-baskani-ahmet-ferruh-bozbeyli-vefat-etti-41287024.

[4] Işık, İhsan. Türkiye yazarlar ansiklopedisi. 2004. ISBN 9789759331054. 17 Kasım 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 Kasım 2021.

[5] YILMAZ, Tuncer, redaktorTARİHE DÜŞÜLEN NOTLAR – 3 (1920 – 2013) (PDF). Ankara: TBMM Basımevi. Haziran 2013. 27 Aralık 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 27 Aralık 2021.

[6] "TBMM Darbe ve Muhtıraları Araştırma komisyonu 2 nolu toplantı tutanağı" (PDF). tbmm.gov.tr. TBMM. 31 Ekim 2012. 27 Şubat 2014 tarixində arxivləşdirilib (PDF).

[FOOTNOTEBozbeyli1976-7] Bozbeyli, 1976

[star-8] Çiğdem, Ahmet, redaktorModern Türkiye'de siyasî düşünce - Muhafazakârlık. Cağaloğlu, İstanbul: İletişim. 2001. ISBN 978-975-05-0155-5.

[9] "Bozbeyli:«Demirel isterse,kamuoyuna milletvekilliğine başladığımız günden bugüne mal varlıklarımızı beyan edelim»". Milliyet. 17 Haziran 1978. 6 Ekim 2012 tarixində arxivləşdirilib.

[10] "TBMM eski Başkanı Ahmet Ferruh Bozbeyli, hayatını kaybetti!". MSN. 29 Temmuz 2019. 29 Temmuz 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 Temmuz 2019.

[11] Ferruh Bozbeyli, Yalnız Demokrat, Timaş Yayınları, Haziran 2009 Arxivləşdirilib 2009-07-31 at the Wayback Machine ISBN 978-975-263-997-3

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]