Dizi (Çincə: 笛子, pinyin: dízi) və ya Di (Çincə: 笛, pinyin: dí) — Çinmənşəli nəfəsli musiqi aləti. Dizi altı çalma dəliyi olan Çin eninə fleytasıdır. Dizinin lüləsi əksər hallarda bambukdan və ya qamışdan hazırlanır, lakin dilər də digər ağaclardan və hətta daşdan, ən çox yeşimdən hazırlanır. Lülənin bağlı ucuna yaxın üfləmə dəliyi, yanında isə nazik qamış və ya qamış təbəqəsi ilə örtülmüş bir dəlik var. Kökləmə üçün açıq ucuna yaxın yerləşən dörd əlavə dəlik istifadə olunur. Fleytanın lüləsi adətən qara lak ilə örtülmüş sap halqaları ilə bağlanır. Çalğı üsulu eninə fleyta ilə eynidir. Onun tembri çox aydın və zəngindir, rezonanslı qamış təbəqəsindən qaynaqlanan səslənmə.[1]
| Dizi | |
|---|---|
.jpg) | |
| Təsnifat | nəfəsli musiqi aləti |
| Hornbostel–Zaks təsnifatı | 421.121.12 |
| Mənşə ölkəsi | Çin |
| Audio nümunəsi | |
|
|
|
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Dizi Çində ən çox yayılmış nəfəs alətlərindən biridir. Onun eramızdan əvvəl 140-87-ci illər arasında Orta Asiyadan idxal edildiyi güman edilir (rəvayətə görə, onu Han imperatoru Vunun hakimiyyəti dövründə səfir Çjan Qian gətirmişdir). Lakin Çjetszyan əyalətində aparılan son arxeoloji qazıntılar zamanı təxminən 8000 il əvvələ aid sümüklü eninə fleytalar aşkar edilmişdir. Onlar dizayn baxımından müasir di fleytalarına çox bənzəyirlər (xarakterik möhürlənmiş dəlik olmasa da), bu da dinin Çin mənşəli olduğu fərziyyəsini dəstəkləyir. Əfsanəyə görə, imperator Huandi öz əyanlarına ilk fleytanı bambukdan hazırlamağı əmr etmişdir.[2] The dizi as we know it today roughly dates to the 5th century BC,[3][4]
Dinin iki növü var: qudi (Kunqu musiqili dramının orkestrində istifadə olunur) və bandi (şimal əyalətlərində banzi musiqili dramının orkestrində istifadə olunur). Bandi bir qədər yüksək səslənir. Möhürlənmiş dəliyi olmayan fleyta mendi adlanır.[5]
- ↑ Brookhaven National Laboratory. "Brookhaven Lab Expert Helps Date Flute Thought to be Oldest Playable Musical Instrument". 22 sentyabr 1999. 14 yanvar 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. (also published at ScienceDaily ("Brookhaven Lab Expert Helps Date Flute Thought To Be Oldest Playable Musical Instrument")
- ↑ Tedesco, Laura Anne. "Jiahu (ca. 7000–5700 B.C.)". Heilbrunn Timeline of Art History. Metropolitan Museum of Art. oktyabr 2000.
- ↑ "di (musical instrunment)". Encyclopædia Britannica.
- ↑ Howard L. Goodman. Xun Xu and the politics of precision in third-century AD China. Brill Publishers. 2010. səh. 226. ISBN 978-90-04-18337-7.
- ↑ Chukov (Eds.), T. V. Petkova & V. S. 2nd International e-Conference on Studies in Humanities and Social Sciences: Conference Proceedings (ingilis). Center for Open Access in Science, Belgrade. 2018. doi:10.32591/coas.e-conf.02.01001f. ISBN 978-86-81294-01-7. ([[:Category:|link]])[[Category:]]