Cənab Şahabəddin (türk. Cenap Şahabettin; osman. جناب شهاب الدين) (21 mart 1870, Bitola – 12 fevral 1934, İstanbul) — Türkiyə şairi və yazıçısı. O, Sərvəti-fünun dövrü Türkiyə ədəbiyyatının aparıcı nümayəndələrindən biri kimi tanınmışdır.[1] Şeir, səyahətnamə, məqalə, felyeton və nəsr janrlarında əsərlər qələmə almışdır. Simvolizm və parnasizm təsiri altında formalaşmış şeir anlayışı ilə seçilən sənətkar əruz vəznindən səs və ahəng ünsürlərini ön plana çıxaran özünəməxsus şəkildə istifadə etmiş, sərbəst müstəzad üslubunun öncüllərindən biri olmuşdur.[2]
| Cənab Şəhabəddin | |
|---|---|
| osman. جناب شهاب الدين türk. Cenap Şahabettin | |
 | |
| Doğum tarixi | 21 mart 1870 |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 12 fevral 1934 (63 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Dəfn yeri |
|
| Fəaliyyəti | şair, yazıçı, həkim |
 Cənab Şəhabəddin Vikimənbədə | |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Yaradıcılığının ilkin mərhələsində divan şeiri üslubunda əsərlər yazmış Cənab Şahabəddin sonralar Qərb təsirli Türkiyə ədəbiyyatına yönəlmiş, xüsusilə Pol Verlen kimi Fransa şairlərinin yaradıcılığından təsirlənmişdir. Şeirlərində musiqi, təsvir və duyğunu bir arada təqdim etməyə çalışmış, "Elhan-ı Şita", "Yakazat-ı Leyliye", "Temâşâ-yı Hazân" kimi şeirləri ilə diqqət çəkmişdir. "Sərvəti-fünun" jurnalı ətrafında formalaşmış ədəbiyyati-cədidə cərəyanının önəmli simalarından biri olmuş, dövrün estetik baxışlarının təşəkkülündə mühüm rol oynamışdır.[2]
Səyahətnamə sahəsində də məhsuldar fəaliyyət göstərmiş Cənab Şahabəddin "Hac Yolunda", "Âfâk-ı Irak", "Suriye Mektupları" əsərlərini və Avropa səfərləri ilə bağlı müşahidələrini əks etdirən yazıları qələmə almışdır. Məqalə və felyetonlarında ədəbiyyat, incəsənət və siyasət mövzularına toxunmuş, "Evrak-ı Eyyam", "Nesr-i Harb", "Nesr-i Sulh" v "Tiryaki Sözleri" bu yazıların toplandığı əsərlər sırasında yer almışdır. Klassik nəsr anlayışı ilə sadə nəsr arasında estetik baxımdan yeni bir dil formalaşdırmağa cəhd göstərmiş, bu xüsusiyyəti ilə Xalid Ziya Uşaqlıgil ilə birlikdə müasir Türkiyə nəsr ədəbiyyatının inkişafında təsirli olmuşdur.[3]
Cənab Şahabəddin 21 mart 1870-ci ildə Manastır şəhərində anadan olmuşdur. Atası Osman Şəhabəddin bəy 1877–1878-ci illər Osmanlı–Rusiya müharibəsində həlak olmuşdur. Atasının vəfatından sonra təxminən altı yaşında ikən ailəsi ilə birlikdə İstanbula köçmüşdür.[4]
İbtidai təhsilini Topxanada Məktəbi-Feyziyyədə almış, daha sonra Əyyub Hərbi Rüşdiyyəsinə daxil olmuşdur. Bu məktəbin dağıdılmasından sonra Gülhanə Hərbi Rüşdiyyəsinə keçmiş və 1880-ci ildə oranı bitirmişdir. Ardınca Tibbiyyə İdadisinə daxil olmuş, iki il təhsil aldıqdan sonra Hərbi Tibbiyyənin beşinci sinfinə qəbul edilmişdir. 1889-cu ildə həkim yüzbaşı rütbəsi ilə məzun olmuşdur. Yüksək nəticə ilə təhsilini başa vurduğu üçün 1890-cı ilin əvvəlində dövlət tərəfindən dəri xəstəlikləri sahəsində ixtisaslaşmaq məqsədilə Parisə göndərilmiş və orada təxminən dörd il qalmışdır.[4]
Parisdə dörd il dermatologiya üzrə ixtisaslaşdıqdan sonra vətənə qayıtmış, bir müddət Heydərpaşa Nümunə Xəstəxanasında həkim kapitanı kimi çalışmışdır. Təqib olunduğu qorxusu ilə İstanbuldan uzaq bir yerdə xidmət etmək məqsədilə öz istəyi ilə karantin idarəsinə keçmiş, Mersin və Rodosda karantin həkimi vəzifəsində çalışmışdır. 1896-cı ildə səhiyyə müfəttişi kimi Ciddəyə təyin edilmiş, 1898-ci ildə isə mərkəzi müfəttiş vəzifəsi ilə İstanbula qayıtmışdır. Daha sonra qısa müddət Suriya vilayətinin səhiyyə rəisi olmuşdur. İkinci Məşrutiyyətin elanından sonra Böyük Səhiyyə Məclisinin üzvü və Ümumi Səhiyyə İdarəsinin müfəttişi kimi yenidən İstanbula dönmüşdür. 1914-cü ildə təqaüdə çıxmışdır.[4]
Təqaüdə ayrıldıqdan sonra Darülfünunda "Qərb ədəbiyyatı", "Fransız dili" və "Osmanlı ədəbiyyatı tarixi" fənləri üzrə müdərris təyin edilmişdir.[4]
1922-ci ildə dərs zamanı yunanları təriflədiyi və Türk Milli Hərəkatını kiçik göstərən fikirlər səsləndirdiyi iddiası ilə Darülfünun tələbələri və bəzi müəllimlər tərəfindən əleyhinə etirazlar təşkil edilmişdir. Bu sözləri deyib-demədiyi dəqiqləşdirilməmişdir, lakin əvvəlki siyasi yazıları onun əleyhinə kifayət sayılmışdır. Əli Kamal, Rza Tofiq, Hüseyn Daniş və Tirqan Barsamyan ilə birlikdə 1922-ci ilin sentyabrında Darülfünundakı vəzifəsindən istefaya məcbur edilmişdir. Bu hadisələrdən sonra müəyyən mənada inzivaya çəkilmiş, əsasən ədəbiyyat və incəsənət mövzularında yazı fəaliyyətini davam etdirmişdir.[4]
Son illərində üzərində intensiv işlədiyi lüğətini tamamlaya bilmədən 13 fevral 1934-cü ildə beyin qanaması nəticəsində İstanbulda vəfat etmişdir. 14 fevralda sadə bir mərasimlə Bakırköy qəbiristanlığında qızı Destinə xanımın yanında dəfn edilmişdir.[5]
Cənab Şəhabəddin 1895-ci ildən ölümünə qədər davam edən yaradıcılıq fəaliyyətində, xüsusilə Türkiyə Cümhuriyyəti dövrünə qədər başda şeir olmaqla ədəbiyyatın müxtəlif sahələrində nüfuz sahibi olan əsas simalardan biri kimi qəbul edilmişdir. Tənzimatdan sonra Qərb ədəbiyyatının təsiri ilə inkişaf edən Türkiyə poeziyasında Əbdülhaq Hamid Tərxandan sonra ən böyük yenilikləri həyata keçirən sənətkarlardan biri olmuşdur.[6]
Ədəbiyyata yaxın bir mühitdə böyüyən Cənab Şahabəddin on beş-on altı yaşlarında ikən Müəllim Naci və Şeyx Vaşəsfi Əfəndinin təsiri altında onların qəzəllərinə nəzirə və təxmis yazmışdır. İlk şeiri qəzəl formasında olmuş və 1885-ci ildə hələ tələbə ikən "Səadət" qəzetində dərc edilmişdir. Sonrakı on doqquz şeirinin də nəzm forması qəzəl olmuşdur.[6]
Bu mərhələdən sonra Əbdülhaq Hamid Tərxan və Rəcaizadə Mahmud Əkrəm kimi müəlliflərin əsərlərini oxumağa başlayan şairin yeni şeirləri "Saadet" qəzeti ilə yanaşı "Gülşən", "Səbat" və "İmdadül-mədəd" jurnallarında dərc edilmişdir. Hələ Tibbiyyə tələbəsi olan zaman 18 şeirini "Tamat" adı ilə 1886-cı ildə kiçik bir kitab şəklində nəşr etdirmişdir.[6]
Paris illərində daha çox ədəbiyyata yönəlmiş, parnasçı və simvolist şairləri oxumuş, xüsusilə Pol Verlenden təsirlənmişdir. Türkiyəyə geri qayıtdıqdan sonra poeziyası tədricən bu təsirlər əsasında dəyişməyə başlamışdır. 1895-ci ilin sonlarında "Xəzineyi-fünun" jurnalında dərc olunan "Mənim qəlbim" adlı şeiri onun sözlərlə çəkilmiş tablo xarakterli şeirlərinin ilk nümunəsi hesab edilmişdir.[7]
Bu dövrdə "Məktəb", "Xəzineyi-fünun", "Maarif", "Məlumat" kimi jurnallarda forma, məzmun və ifadə baxımından həm öz əvvəlki şeirlərindən, həm də dövrün qəbul edilmiş üslubundan fərqlənən təcrübələrə başlamışdır. Xüsusilə 1896-cı ildə "Məktəb" jurnalında dərc olunan 42 şeiri ədəbi mühitdə geniş rezonans doğurmuş, "yeni şeiri müdafiə edənlər" və "köhnə şeiri müdafiə edənlər" arasında ciddi qütbləşmə yaranmışdır. Bu prosesin nəticəsi olaraq Tofiq Fikrətin rəhbərliyi altında çıxan "Sərvəti-fünun" jurnalında yer almışdır.[7]
Fransa poeziyasına məxsus sonet formasını Türkiyə ədəbiyyatında ilk dəfə "Şi‘r-i Nanüvişte" adlı şeirində tətbiq etmişdir. Bu illərdə "Sərvəti-fünun" ədəbiyyatının əsas simalarından biri olmuş, Tofiq Fikrət və Xalid Ziya Uşaqlıgil ilə birlikdə cərəyanın aparıcı üçlüyündən sayılmış, ənənəçi şairlərin ən çox tənqid etdiyi yenilikçi sənətkar kimi tanınmışdır.[7]
Mehmed Qaplan onun poeziyasında təbiət və məişət təsvirlərinin, alleqorik və simvolik obrazların üstünlük təşkil etdiyini vurğulamış, şeirlərində ahəngə xüsusi əhəmiyyət verdiyini, bu səbəbdən heca vəzni əvəzinə daim aruzdan istifadə etdiyini qeyd etmişdir.[8]
Cənab Şəhabəddin şeirin əsas məqsədinin estetik gözəllik olduğunu müdafiə etmiş, ona başqa funksiyalar yükləməmişdir. Təbiəti panteist bir baxışla bütöv şəkildə qavramış, sosial mövzulara az toxunaraq insanın taleyi və kainatdakı mövqeyi üzərində dayanmışdır. Şeirlərində təbiət, qadın və sevgi mövzuları əsas yer tutmuş, "Münâcât I-IV", "Derviş" ve "Tevhid” " kimi şeirlərində panteist dini duyğulara, "Hilâl-i Giryân" adlı şeirində isə milli hisslərə yer vermişdir.[5]
1908-ci ildən sonra əsasən nəsr əsərləri yazmağa başlamış, "Tanin", "Hürriyyət", "Qələm" ve Haq" qəzetlərində məqalələr dərc etdirmişdir. Şeirləri ölümündən sonra kitab halında nəşr olunmuş, səyahətnamə, məqalə və teatr əsərləri isə sağlığında çap edilmişdir.[5]
Cənab Şəhabəddin Türkiyə poeziyasında daha əvvəl istifadə olunmayan avropamənşəli formaları tətbiq etmiş, üsluba xüsusi önəm vermişdir. Yeni anlayışlar, simvollar və ifadə vasitələri ilə oxucunun zehni təsəvvürünü canlandırmağa yönəlmiş vizual anlatım üsullarını poeziyaya gətirmişdir. Bu yeniliklər dövrün ədəbi mühitində ciddi tənqidlərə səbəb olmuş, dil və üslubun pozulduğu iddia edilmişdir. Şair zamanla birlikdə sənət və ədəbi anlayışın da dəyişməli olduğunu, dilin yeni söz və ifadələrlə inkişaf etməsinin zəruri sayıldığını müdafiə etmişdir. Bu mübahisələr yalnız dil və üslubla məhdudlaşmamış, incəsənət və simvolizm kimi mövzuları da əhatə etmişdir.[9]
"Sərvəti-fünun" poeziyasının ümumi xüsusiyyəti olaraq Cənab Şəhabəddinin şeirlərində təsvir ön planda olmuş, varlıq sanki bir tablo kimi təqdim edilmişdir. Bu yanaşma sonradan Tofiq Fikrət, Əhməd Haşım, Yəhya Kamal Bəyatlı və Əhməd Həmdi Tanpınar kimi şairlərə də təsir göstərmişdir.[8]
Cənab Şəhabəddinin siyasi yazıları İkinci Məşrutiyyətdən sonra İstanbulda fəaliyyətə başlaması ilə intensivləşmişdir. Əvvəlcə "Hürriyyət" qəzetinin başyazarı olmuş, daha sonra "Sipəri-saiqayi-hürriyyət", "Şəbab", "Haq" və "İctihad" qəzetlərində siyasi məzmunlu yazılar qələmə almışdır. "Qələm" satirik jurnalında "Dahhâk-i Mazlûm" təxəllüsü ilə siyasi məzmunlu yumoristik yazılar dərc etdirmişdir.[10]
Balkan müharibələrindən sonra "Təsviri-əfkar" qəzeti tərəfindən bir neçə dəfə Avropaya göndərilmiş, bu səfərlərlə bağlı qeydləri 1916-cı ildə "Avropa məktubları" adı ilə nəşr edilmişdir. Birinci Dünya müharibəsi illərində Camal Paşanın dəvəti ilə Suriyaya getmiş, bu səfərlərin nəticəsi olaraq 1918-ci ildə "Suriya məktubları"nı dərc etdirmişdir. Qurtuluş savaşı dövründə Əli Kamalın rəhbərlik etdiyi "Peyam" və "Sabah" qəzetlərində dərc olunan bəzi yazılarında ordunun Birinci Dünya müharibəsində bacarıqsız komandanlıq ucbatından məğlub olduğunu irəli sürmüş, bu mövqeyi Anadolu hökuməti ilə münasibətlərinin pisləşməsinə səbəb olmuşdur.[10]
Bu dövrdən sonra respublika idarəsi ilə münasibətləri düzəlməmiş, dil məsələsində mühafizəkar mövqeyi, türkçülərlə mübahisələri, ittihadçılara və Ənvər Paşaya münasibətindəki dəyişkənlik, eləcə də qadın hüquqlarına qarşı yazıları yeni rejimin aparıcı simaları tərəfindən qəbul edilməmişdir. Son illərində Atatürk islahatlarını dəstəkləyən yazılar yazsa da, əvvəlki mövqeləri daim xatırladılaraq tənqid olunmuşdur.[10]
Cənab Şəhabəddin sosial mövzulu yazılarında dini məsələlərə də toxunmuşdur, lakin islamla bağlı fikirləri dövrün dini çevrələri tərəfindən tez-tez tənqid edilmişdir. Yazılarından və xüsusilə 1912-ci ildə Parisdən göndərdiyi məktublardan onun mistik və panteist dünyagörüşünə malik olduğu nəticəsi çıxarılmışdır.[11]
| Şeir | Nəşr | ||
|---|---|---|---|
| Adı | Sayı | Tarixi | |
| "Nazîre-i Gazel-i Muallim" | İmdadül-mədəd | 6 | 9 noyabr 1885 |
| "Gazel (âb uyaklı)" | Səadət | 282 | 3 dekabr 1885 |
| "Nâzire-i Gazel-i Şeyh Vasfî" | Səadət | 308 | 3 yanvar 1885 |
| "Tahmis-i Gazel-i Mu'allim" | Səadət | 326 | 4 fevral 1886 |
| "Tahmis-i Gazel-i Mu'allim (7 Şubat 1886)" | Səadət | 328 | 7 fevral 1886 |
| "Tahmis-i Gazel-i Mu'allim (11 Şubat 1886)" | Səadət | 332 | 11 fevral 1886 |
| "Bir Hazan Âbâd Gördüm Âlemiñ Gülzârını" | Səadət | 343 | 24 fevral 1886 |
| "Nazîre-i Gazel-i Muallim (6 Mart 1886)" | Səadət | 351 | 6 mart 1886 |
| "Tahmis-i Gazel-i Mu'allim (15 Mart 1886)" | Səadət | 360 | 15 mart 1886 |
| "Nazîre-i Gazel-i Muallim (28 Mart 1886)" | Səadət | 370 | 28 mart 1886 |
| "Saçıyor Safâ Rûh-ı Âliniz" | Səadət | 406 | 9 may 1886 |
| "O Gözler" | Səadət | 434 | 10 iyun 1886 |
| "Olur Fer-i Ceberûta Penâh Gözleriñiz" | Səbat | 9 | 27 iyul 1886 |
| "Kemâl Beg Efendi Hazretlerine Nazîredir" | Səbat | 10 | 12 avqust 1886 |
| "Cânâ!" | Gülşən | 23 | 12 avqust 1886 |
| "Gazel ('güldürüyor' redifli)" | Səbat | 11 | 27 avqust 1886 |
| "Kârihazâd" | Səbat | 12 | 11 sentyabr 1886 |
| "Gazel ('tır baña' redifli)" | |||
| "Nazire (gözleriñ redifli)" | Ərmağan dağarcığı | 4 | 1887 |
| "Gazel (esîr redifli)" | Səadət | 623 | 24 yanvar 1887 |
| "Gazel - Mersiye gûne" | Səadət | 1077 | 14 iyul 1888 |
| "Bir Daha" | Mühit | 3 | 1889 |
| "Terci'-i Hayâl" | Məktəb | 10 | 17 may 1894 |
| "Tasvir-i Cânan" | |||
| "Nâle-i Hasret" | Məktəb | 12 | 14 iyun 1894 |
| "Gazel (en uyaklı)" | Xəzineyi-fünun | cilt 2 numara 1 | 12 iyul 1894 |
| "Muhabbet" | Məktəb | 14 | 12 iyul 1894 |
| "Gazel (dir uyaklı)" | Maarif | 141 | 26 iyul 1894 |
| "Gazel (siz uyaklı)" | |||
| "Gazel (sana redifli)" | Xəzineyi-fünun | 4 | 2 avqust 1894 |
| "Gazel (ın uyaklı)" | Maarif | 142 | 2 avqust 1894 |
| "Mâfi'l-Bâl" | Maarif | 143 | 11 avqust 1894 |
| "Müjde-i Bahar" | Maarif | 144 | 15 avqust 1894 |
| "Geldi Sevdâdan Usanmış Gönlüme Sevdâ-yı Nev" | Xəzineyi-fünun | 6 | 16 avqust 1894 |
| "Hâb-ı Seherî" | Xəzineyi-fünun | 9 | 8 sentyabr 1894 |
| "Zübde-i Macerâ!" | Xəzineyi-fünun | 12 | 27 sentyabr 1894 |
| "Temenniyât-ı Hayâliye" | Məktəb | 25 | 19 mart 1895 |
| "Yâd-ı Şebâb" | Məlumat | 16 | 10 oktyabr 1895 |
| "Bir Herem-dîdeden Bir Nev-demîdeye" | Xəzineyi-fünun | 16 | 10 oktyabr 1895 |
| "Gül Bûse-i Aşk" | Xəzineyi-fünun | 17 | 17 oktyabr 1895 |
| "Bir Garibeye" | Xəzineyi-fünun | 18 | 24 oktyabr 1895 |
| "Şi'r-i Nâ-nüvîşte" | |||
| "Gazel" | Məlumat | 18 | 24 oktyabr 1895 |
| "Hafriyât-ı Mâzîye" | |||
| "Mürg-ı Siyâh" | Xəzineyi-fünun | 19 | 31 oktyabr 1895 |
| "Zavallı Hasta" | |||
| "Cûy-ı Hoşrevân" | Məlumat | 19 | 31 oktyabr 1895 |
| "Nısfü'l-Leyl" | |||
| "Meşcere-i Sa'adet" | Xəzineyi-fünun | 20 | 7 noyabr 1895 |
| "Meşgale-i Rûzmerre" | |||
| "Aks-i Mâh" | |||
| "Likâ-yı Hazân" | Xəzineyi-fünun | 21 | 15 noyabr 1895 |
| "Tevdî-i Esrâr" | Xəzineyi-fünun | 22 | 21 noyabr 1895 |
| "Garib Yelpâze" | Xəzineyi-fünun | 23 | 28 noyabr 1895 |
| "Ta'yîn-i Metâlib" | Xəzineyi-fünun | 24 | 5 dekabr 1895 |
| "Ferzend ü Mâder" | Xəzineyi-fünun | 25 | 11 dekabr 1895 |
| "Benim Kalbim" | Xəzineyi-fünun | 26 | 19 dekabr 1895 |
| "Mechuller" | Xəzineyi-fünun | 27 | 26 dekabr 1895 |
| Şir'i Mahzûn | Məktəb | 21 | 20 fevral 1896 |
| Büyük Valide | |||
| Teşne-i Teb | Məktəb | 22 | 27 fevral 1896 |
| Sâir-Fi'l-Menâm | |||
| Muhtazır | Məktəb | 23 | 5 mart 1896 |
| Rîh-ı Âsıf | |||
| Bir Mezâr Üstünde Bir Mürg-ı Şikeste Şâhbâl | Məkteb | 26 | 26 mart 1896 |
| Berg-i Hazân | Məktəb | 27 | 2 aprel 1896 |
| Bârân-ı Bahâr | Məktəb | 28 | 10 aprel 1896 |
| İnkisâr-ı Baziçe | Sərvəti-fünun | 266 | 16 aprel 1896 |
| Bes ü Şekvâ | Məktəb | 29 | 16 aprel 1896 |
| Nevrûz | Maarif | 17 | 16 aprel 1896 |
| Mev'îd-i Telakîde | Sərvəti-fünun | 267 | 23 aprel 1896 |
| Aglasam | Məktəb | 31 | 30 aprel 1896 |
| Def-i Keder | Məktəb | 32 | 7 may 1896 |
| Leyâl-i Zâhire | Məktəb | 33 | 14 may 1896 |
| Âb u Ziyâ | Sərvəti-fünun | 270 | 14 may 1896 |
| On Sene Sonra | Məktəb | 34 | 21 may 1896 |
| Son Arzu | Sərvəti-fünun | 272 | 28 may 1896 |
| Gazel (Dil ü cânımda inler dâim efkâr ü hayâlâtım) | Məktəb | 35 | 28 may 1896 |
| Riyâh-ı Leyâl | Sərvəti-fünun | 273 | 4 iyun 1896 |
| Tuhfe-i Rebî' | Məktəb | 36 | 4 iyun 1896 |
| Bir Saniye Mes'ud | Məktəb | 37 | 11 iyun 1896 |
| Nısfü'l-Leyl | Məktəb | 38 | 18 iyun 1896 |
| Validemin Sesi | Sərvəti-fünun | 276 | 25 iyun 1896 |
| Büyük Validemin Sesi | Məktəb | 39 | 25 iyun 1896 |
| Baş Ucunda | Məktəb | 40 | 2 iyul 1896 |
| Rü'yâ-yı Yetîm | Sərvəti-fünun | 277 | 2 iyul 1896 |
| Terâne-i Mehtâb | Məktəb | 41 | 9 iyul 1896 |
| Dest-i Yâr | Sərvəti-fünun | 278 | 10 iyul 1896 |
| Makdem-i Yâr | |||
| Hayâl-i Râiyâne | Məktəb | 42 | 16 iyul 1896 |
| Ümîd ü İntizâr | Sərvəti-fünun | 280 | 23 iyul 1896 |
| Çocuk Sesi | Məktəb | 43 | 23 iyul 1896 |
| Elhân-ı Nâlân | Məktəb | 44 | 30 iyul 1896 |
| Yâdigâr | Məktəb | 45 | 6 avqust 1896 |
| Sürûd-ı Sehhâr | Sərvəti-fünun | 282 | 6 avqust 1896 |
| Handeler | Sərvəti-fünun | 284 | 20 avqust 1896 |
| Tarîk-i Rehâ | Məktəb | 48 | 27 avqust 1896 |
| Çeşm-i Yâr | Sərvəti-fünun | 287 | 10 sentyabr 1896 |
| Belâ-yı Herem | Sərvəti-fünun | 287 | 10 sentyabr 1896 |
| Mersiye | Məktəb | 50 | 10 sentyabr 1896 |
| Rûh-ı Yâr | Sərvəti-fünun | 288 | 17 sentyabr 1896 |
| Bir Hatıra | Məktəb | 53 | 1 oktyabr 1896 |
| Şeydâyâne Bir Hayal | Məktəb | 54 | 8 oktyabr 1896 |
| Hayâl-i Yâr | Sərvəti-fünun | 291 | 8 oktyabr 1896 |
| Teâdül | Sərvəti-fünun | 292 | 15 oktyabr 1896 |
| Mâh-ı Nısfü'l-Leyl | Məktəb | 56 | 22 oktyabr 1896 |
| Yâr-ı Muhayyel | Sərvəti-fünun | 294 | 29 oktyabr 1896 |
| Mülhime-i Eş'ârıma | Məktəb | 57 | 29 oktyabr 1896 |
| Dilerim Kalb-i Zârımı Her Ân | Sərvəti-fünun | 296 | 12 noyabr 1896 |
| Hayâl-i Mâder | Məktəb | 60 | 19 noyabr 1896 |
| Elhân-ı Hazân | Məktəb | 62 | 3 dekabr 1896 |
| Şitâ | Sərvəti-fünun | 303 | 31 dekabr 1896 |
| Hasbihâl Arasında | Məktəb | 67 | 7 yanvar 1897 |
| Kargalar | Məktəb | 68 | 14 yanvar 1897 |
| El Ele | Məktəb | 70 | 28 yanvar 1897 |
| Seni Dinlerken | Məktəb | 70 | 28 yanvar 1897 |
| Mersiye-i Hodgâmâne | Məktəb | 72 | 11 fevral 1897 |
| Levha-i Tahayyül | Məktəb | 72 | 11 fevral 1897 |
| Sevmek İstedikce | Mütəala | nüsxeyi-fövqəladə | 25 may 1897 |
| Ba'de'l-Gurûb | Mütəala | 50 | 13 iyul 1897 |
| Riyâh-ı Mesâ | Sərvəti-fünun | 332 | 22 iyul 1897 |
| Deniz Kenarında | Sərvəti-fünun | 334 | 5 avqust 1897 |
| Son Muhabbet | Sərvəti-fünun | 336 | 19 avqust 1897 |
| Tekâzâ-yı Üslûb | Sərvəti-fünun | 336 | 19 avqust 1897 |
| İlk Muhabbet | Sərvəti-fünun | 337 | 25 avqust 1897 |
| Hakîkat-ı Sevda | Sərvəti-fünun | 339 | 9 sentyabr 1897 |
| Unutulmayan Saniye | Sərvəti-fünun | 340 | 16 sentyabr 1897 |
| Ba'de't-Telâki | Sərvəti-fünun | 341 | 23 sentyabr 1897 |
| Ferdâ-yı İftirâk | Sərvəti-fünun | 342 | 30 sentyabr 1897 |
| Riyâh-ı İlhâm | Sərvəti-fünun | 343 | 7 oktyabr 1897 |
| Nevrûz-ı İştiyâk | Sərvəti-fünun | 344 | 14 oktyabr 1897 |
| Sana Dair | Sərvəti-fünun | 345 | 21 oktyabr 1897 |
| Temâşâ-yı Leyâl | Sərvəti-fünun | 346 | 28 oktyabr 1897 |
| Temâşâ-yı Hazan | Sərvəti-fünun | 347 | 4 noyabr 1897 |
| Elhan-ı Şita | Sərvəti-fünun | özəl sayı | noyabr 1897 |
| Yakazât-ı Leyliyye | Sərvəti-fünun | özəl sayı | noyabr 1897 |
| Dehân-ı Yâr | Sərvəti-fünun | 349 | 18 noyabr 1897 |
| Mest ü Mütefekkir | Sərvəti-fünun | 357 | 13 yanvar 1898 |
| Kable'l-Garâm | |||
| Mest ü Müstagrak | Sərvəti-fünun | 358 | 20 yanvar 1898 |
| Pür Hüzn ü Heves | Sərvəti-fünun | 359 | 27 yanvar 1898 |
| Hatıra-i Yâr | Sərvəti-fünun | 360 | 3 fevral 1898 |
| Nekahet-i Kalbiye | Sərvəti-fünun | 361 | 10 fevral 1898 |
| Saadet | Sərvəti-fünun | 369 | 7 aprel 1898 |
| Yazdıklarıma Karşı | Sərvəti-fünun | 373 | 5 may 1898 |
| Diyojene | Sərvəti-fünun | 447 | 5 oktyabr 1896 |
| Şi'rim İçin | Sərvəti-fünun | 495 | 23 avqust 1900 |
| Giysû-yı Yâr | Sərvəti-fünun | 501 | 18 oktyabr 1900 |
| Kendim İçin | Sərvəti-fünun | 502 | 25 oktyabr 1900 |
| Penbe Yelpaze | Müsəvvər | 177 | 2 aprel 1902 |
| Bir Hande | Müsəvvər | 182 | 7 may 1902 |
| Menâkıb-ı Hicrân | Müsəvvər | 183 | 14 may 1902 |
| Hatıra | Müsəvvər | 153 | 2 oktyabr 1902 |
| Yakazât-ı Aşk | Məlumat | 355 | 2 oktyabr 1902 |
| İtiraf | Məlumat | 357 | 16 oktyabr 1902 |
| Aheng-i Hayal | Məlumat | 360 | 6 noyabr 1902 |
| Kaval Sesi | Məlumat | 362 | 27 noyabr 1902 |
| Gözlerin İçin | |||
| Menâkıb-ı Hicrân | Müsəvvər | 174 | 9 mart 1903 |
| Melâl-i Bahar | Müsəvvər tərəqqi | 18 | 9 iyul 1903 |
| İhdâiyye | Dəmət | 1 | 30 sentyabr 1908 |
| Terâne-i Garam | Mahasin | 1 | 1908 |
| Tevfik Fikrete | Aşiyan | 6 | 15 oktyabr 1908 |
| Firkatte | Aşiyan | 14 | 17 dekabr 1908 |
| Unutmalıyım! | Aşiyan | 24 | 25 fevral 1909 |
| Ogluma | Donanma | 1 | mart 1910 |
| Kaside-i Elem | İctihad | 26 | 14 iyul 1911 |
| Münâcât | İctihad | 30 | 14 sentyabr 1911 |
| Teâvün | Ay | 1 | 5 oktyabr 1911 |
| Don Juan | Sərvəti-fünun | 1067 | 16 noyabr 1911 |
| Mersiye | İctihad | 41 | 28 fevral 1912 |
| Bûseler | Şəhbal | 2-17 | 7 mart 1912 |
| Bir Mersiye | Şəhbal | 38 | 28 aprel 1912 |
| El Sürmeyin Sakın! | Haq Qəzetəsi Əlavəsi | 3 | 16 may 1912 |
| Münâcât | Rübab | 41 | 7 noyabr 1912 |
| Münâcât | Donanma | 39 | may 1913 |
| Derviş | Böyük duyğu | Fevkalade nüsha | 23 iyul 1913 |
| Firâk | Rübab | 73-74 | 8 sentyabr 1913 |
| Terane-i Sabah | İctihad | 79 | 18 sentyabr 1913 |
| Akşam Hisleri | Donanma | 1-49 | 29 iyun 1914 |
| Hilâl-i Giryân | Donanma | 8-56 | 17 avqust 1914 |
| Tevhid | Ədəbiyyati-ümumiyyə məcmuəsi | 3 | 18 noyabr 1916 |
| Hasta | Ədəbiyyati-ümumiyyə məcmuəsi | 4 | 25 noyabr 1916 |
| Aşkın Teranesi | Paytaxt | 18-26 | 20 fevral 1921 |
| Belde-i Mazi | Peyami-sabah | 1033 | 20 oktyabr 1921 |
| Yaz Şarkısı | Sərvəti-fünun | 1486 | 5 fevral 1924 |
| Şairin Kitabe-i Mezarı | Sərvəti-fünun | 1486 | 5 fevral 1924 |
| İhtiyar Çınar | Sərvəti-fünun | 1496 | 16 aprel 1925 |
| Münacât | Sərvəti-fünun | 1500 | 14 may 1925 |
| Senin İçin | Sərvəti-fünun | 1502 | 28 may 1925 |
- Tâmât (1887)
- Yalan
- Körebe (1917)
- Küçükbeyler
- Merdud Aile
- Hac Yolunda (1909)
- Afak-ı Irak (1917)
- Avrupa Mektupları (1919)
- Suriye Mektupları (1917)
- Evrak-ı Eyyam (1915)
- Nesr-i Harp (1918)
- Nesr-i Sulh (1918)
- William Shakespeare (1932)
- Kadı Burhanettin
- ↑ Parlatır, İsmail. Servet-i Fünûn edebiyatı (1. baskı). Kızılay, Ankara: Akçağ. 2006. ISBN 975-338-818-7. OCLC 82143877.
- 1 2 GÖKÇEK, FAZIL. "Cenap Şahabettin". teis.yesevi.edu.tr (türk). 3 dekabr 2020 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ Kaplan, Mehmet. "Cenab Şahabeddin ve Nesir Sanatı". Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar (türk). İstanbul: Dergâh Yayınları (1). 1992: 425–426.
- 1 2 3 4 5 Özdemir, Ahmet. Cenap Şehabeddin (türk). Istanbul: Toker Yayınları. 1975.
- 1 2 3 Ergun, Sadeddin Nüzhet. Cenap Şehabettin: Hayatı ve Seçme Şiirleri. İstanbul. 1934.
- 1 2 3 İbnü'l-Emin Mahmut Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri,Cilt 1, s. 230-233, Ankara 1999, ISBN 9789751612373
- 1 2 3 Hikmet Dizdaroğlu, "Cenap Şehabettin: Hayatı, Sanatı, Eserleri", İstanbul 1964
- 1 2 Mehmet Kaplan, "Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar 1", 2014 İstanbul, ISBN 9789759953454
- ↑ Hüseyin Câhit Yalçın, "Edebiyat Anıları", İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2010, ISBN 9789754583335
- 1 2 3 Özakman, Turgut. Şu Çılgın Türkler (türk). İstanbul: =Bilgi Yayınevi.
- 1 2 İnci Enginün, Cenap Şahabeddin, Dergâh, İstanbul 2015, ISBN 9789759956646