Ayşə Cəlilə Hikmət (türk. Ayşe Celile Hikmet Uğuraldım; 1880, Saloniki – 1956, Ankara) — türk rəssamı. O, əsasən nü və portretlər çalışıb. Onun avtoportretləri, eləcə də oğlu Nazim Hikmətin, nəvəsi və qardaşı oğlu Oqtay Rüfətin portretləri uğurlu əsərləri sırasındadır.[1]
| Cəlilə Hikmət | |
|---|---|
| türk. Ayşe Celile Hikmet Uğuraldım | |
 | |
| Doğum tarixi | 1880 |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 1956 (75–76 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Uşağı | |
| Atası | Hasan Enver Paşa |
| Fəaliyyəti | rəssam |
Cəlilə Hikmət 1880-ci ildə atasının xidmət etdiyi Salonikidə anadan olub. Anası alman əsilli Osmanlı generalı Mehmed Əli Paşanın (Karl Detroit) qızı Leyla xanım , atası dilçi və maarifçi Həsən Ənvər Paşa idi. Cəlilə xanım 3/8 çərkəz, 2/8 polyak, 1/8 serb, 1/8 alman və 1/8 fransız (Hugenotlar) əsilli idi.[2]
O, evdə fərdi repetitorluq yolu ilə təhsil alırdı. Atası sultan II Əbdülhəmidin köməkçisi olduğu müddətdə saray rəssamı Fausto Zonarodan rəsm dərsləri almaq imkanı olub.[3] O, rəsmlərində, öz nəslinin digər qadın rəssamları kimi, portretlərə üstenlük verib. "Hamamda çılpaqlıq" onun ən çox istifadə etdiyi mövzulardan biri olub.[4] O, pastel rənglərin üstünlük təşkil etdiyi, əsasən dostları və qohumlarını təsvir edən rəsmlər çəkirdi.[3] Gəncliyində Cəlilə Ənvər (atasının adı ilə) adı ilə tanınırdı.
1900-cü ildə şair Nazim Paşanın oğlu Hikmət bəylə evlənən Cəlilə xanım Hikmət soyadını götürdü. Hikmət bəy Salonikidə Xarici İşlər Nazirliyində məmur idi. Onların ilk övladları, sonradan Türk poeziyasının ən əhəmiyyətli simalarından biri olacaq Nazim, 1901-ci ildə Salonikidə anadan olub. 1905-ci ildə anadan olan ikinci övladları İbrahim Əli, növbəti il difteriyadan vəfat edib. Ailə Hikmət bəyin işi ilə əlaqədar Hələbə köçərkən, Samiyə adını verdikləri qızları dünyaya gəlib (1907).
O, 1917-ci ildə ailəsindəki ciddi münaqişələr səbəbindən Hikmət bəydən ayrıldı. İlk həyat yoldaşı Hikmət bəydən ayrılmağa hazırlaşarkən, məşhur şair Yəhya Kamal ilə tanış olaraq, böyük bir sevgi münasibəti yaşayan Cəlilə Hikmətin bu münasibəti, istədiyi kimi evliliklə nəticələnmədi. Bu ayrılıqdan sonra, O, İstanbulu tərk edərək Parisə getdi və orada rəssamlıq fəaliyyətini davam etdirdi.[3] İstanbula döndükdən sonra qrup sərgilərində iştirak etdi; fərdi sərgilər keçirdi və dövrün ən fəal qadın rəssamlarından biri oldu. İbrahim bəy adlı qubernatoru ilə qısa müddətli evliliyi olan Cəlilə xanım Soyad Qanunundan sonra "Uğuraldım" soyadını qəbul etdi.
1938-ci ildə o, ordunu Prezident Atatürkə qarşı üsyana təhrik etmək ittihamı ilə 28 il 4 ay həbs cəzasına məhkum edilmiş oğlu Nazim üçün o dövrdə millət vəkili olan Yəhya Kamala ədalət tələb edən bir məktub yazdı, lakin məktubu cavabsız qaldı.[5][6] 1950-ci ildə həbsxanada on ikinci ilinə qədəm qoyan və aclıq aksiyasına başlayan oğluna dəstək olmaq, onun azadlığa buraxılmasını tələb etmək üçün Qalata körpüsündə pankart asaraq bütün İstanbulda əks-səda salmış imza toplama və özü aclıq aksiyasına başlamışdır.[3]
Ömtrünün son illərində görmə qabiliyyətini itirən sənətçi 1956-cı ildə Ankarada vəfat edib.[7]
Onun həyatı Osman Balcıgilin "Ala gözlü Cəlilə" (2016) adlı kitabında və Əli Yalçınərin "Cəlilə" adlı pyesində təsvir olunub.[8]
- ↑ "19. yy. sonu ve 20. yy başında kadın ressamlarımız". 20 Haziran 2015. 25 Mart 2020 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ Kalyoncu, Cemal A. "Nâzım değil, imajı cezalandırıldı". Aksiyon (Türkçe). İstanbul: Feza Publications. 15 Haziran 2009. 29 Kasım 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 Mayıs 2015.
- 1 2 3 4 "İlk Kadın Ressamlarımızdan Nazım Hikmet'in Annesi Celile Hikmet Hanım ve Kırık Bir Aşk Hikayesi, Lebriz.com sitesi, Erişim tarihi:28.06.2011". 6 Mayıs 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 Haziran 2011.
- ↑ Özgür Çilek, Nazım Hikmet’in Gen Haritası, Hürriyet Gazetesi Pazar Eki, 18.02.2001
- ↑ "CELİLE HANIM'IN HİKAYESİ". 30 Ağustos 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 Aralık 2020.
- ↑ "Abdullah Kılıç, Nazım'ın Mektubu Köşkte Bulundu, Radikal Gazetesi, 21.04.2011". 20 Haziran 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 Haziran 2011.
- ↑ "Esen Karadağ, Cumhuriyet dönemi Kadın Sanatçıların Resim Öğretimindeki Rolü, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Samsun 1998". 27 Temmuz 2011 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ Köprü Yılmayan, Eda. "Celile Hanım'ın hayatı sahnede" (Türkçe). 14 Nisan 2021. 14 Nisan 2021 tarixində arxivləşdirilib.