Vikipediya ?

Bulud Qaraçorlu

Bulud Qaraçorlu Səhənd 1926-cı ildə Azərbaycanın qədim elm və mədəniyyət mərkəzi olan Marağa şəhərində anadan olmuşdur. Əsli Qaraçorlu (Göytürk dövlətini yaradan Aşina oğulları dəmirçi idi və onların iki tayfası xüsusi qılınc buraxırdı. Hər tayfa da istehsal etdiği qılınca öz adını vermişdi. Tayfalardan birinin adı “Bilgətəkini”, digəri isə “Qaraçori” idi. Hər iki tayfanın nişanı buraxdıqları qılıncın üstündə xüsusi şəkildə həkk olunurdu. Göytürk imperiyasının sərhədləri Azərbaycan’ı da əhatə edirdi. Bulud Qaraçorlunun nəsli Göytürkləri yaradan həmin Qaraçori tayfasına gedib çıxır.) tayfasına mənsub idi .Valideynləri haqda Səhəndin təbirincə desək, atası "əyri-üyrü bir xətlə öz adını cızmalardı, tayfada ağ-qaradan başı çıxan təkcə anası idi ki, o da düz-qələt, fəqət Quran oxuyardı". Azsavadlı zəhmətkeş ata və anasının oxşamaları, nağılları, söhbətləri, öyüdləri onun qanına, yaddaşına hopur, elini, ulusunu sevən bir gənc kimi yetişdirirdi.

Bulud Qaraçorlu
Bulud Qarachurlu.jpg
Doğum tarixi 1926(1926)
Doğum yeri Marağa
Vəfat tarixi 10 aprel 1979(1979-04-10)
Vəfat yeri
Vətəndaşlığı Güney Azərbaycan
Fəaliyyəti şair, ədib
Əsərlərinin dili farsca

Mündəricat

Təhsilat

İlk təhsilini Marağa və Təbrizdə alan Bulud 17 yaşında ikən Razi, az müddət keçdikdən sonra isə Səhənd təxəllüsü ilə şeirlər yazmağa başlayır.

Səhəndin gənclik illəri İranda Azərbaycan xalqının milli istiqlaliyyəti uğrunda apardığı çətin mübarizə dövrünə – 40-cı illərdən başlayan milli-azadlıq hərəkatına təsadüf edir.

Milli hökumət dövrü

O, milli hərəkatda fəal iştirak edirdi. 1945-ci ildə Pişəvərinin rəhbərliyi ilə Güney Azərbaycan Milli Hökumətinin qurulması, ölkədə aparılan misli görünməyən mütərəqqi islahatlar onda böyük ruh yüksəkliyi yaradır. Səhənd həmin illərdə sevinc və iftixardan doğan şeirlər yazırdı. Lakin vətənin azadlığı uzun sürmədi.

Azərbaycanın işğalından sonra

Milli Hökumətin süqutundan sonra Azərbaycan dilində mətbuat və kitab nəşrinə qadağa qoyulduğu üçün 40-cı illərin sonu, 50-ci illərin əvvəllərində gizli çap olunan nəşriyyələr ana dilinin qorunmasında böyük rol oynayırdı. O dövrdəki əsərlərin əksəriyyəti zindanlarda, sürgünlərdə yazılır, gizli yollarla çoxaldılıb xalq arasında yayılırdı. Təsadüfi deyil ki, o zamanlardan başlamış, ta 1978-1979-cu illər Iran inqilabına qədər ölkədə azərbaycan Türkcəsi ilə çap olunan kitablarda çap yeri və ili göstərilmirdi. Bulud Qaraçorlu Səhəndin 1951-1953-cü illərdə zindanda yazdığı "Araz" və "Xatirə" poemaları da elə bu əsərlərin sırasındadır. Bu iki əsərdə 1945-1946-cı illərdəki milli-azadlıq hərəkatı və onunla bağlı arzuları, ümumiyyətlə xalqın azadlığı ilə birgə fikirlərini bədii dillə qələmə almışdı.

Səhənd və Dədə Qorqud

Lirik şerlər yazan şair arzu, istək və ağrılarını xalqa çatdırmaq üçün "Dədə Qorqud" dastanlarına üz tutur. Xalq yaradıcılığından yararlanıb məşhur "Sazımın sözü" əsərini yazır. Illər boyu rejimin farsdilli elm və təhsil sisteminin tələb etdiyi, beyinlərə yeritdiyi "azərbaycan Türkcəsi dil deyil, ləhcədir" ideyasını onun yaratdığı "Sazımın sözü" əsəri alt-üst edir.

O illərdə Türk xalqlarının ən böyük abidəsi olan "Dədə Qorqud dastanlarına həm SSRI-də, həm də Iranda qadağa qoyulmuşdu. Səhəndin bu dastanla ilk tanışlığının da maraqlı tarixçəsi var. Səhənd tanınmış ziyalılar – M.Fərzanə, Səbahi, M.Şəhriyar, doktor C.Heyətlə sıx dostluq əlaqəsi saxlayırdı. Səhənd "Dədə Qorqud dastanları" ilə yaxın dostu və məsləkdaşı M.Fərzanə vasitəsilə tanış olur. Kitabxanada işləyən M.Fərzanənin əlinə təsadüfən "ziyanlı sayıldığı üçün məhv olunmağa məhkum" adı altında damğalanmış, əsrin əvvəllərində Türkiyədə çap olunmuş "Dədə Qorqud" kitabı keçir, Fərzanə o gündən başlayaraq Türkiyədəki həmkarları vasitəsilə dastanla bağlı mənbələri toplamağa başlayır. M.Fərzanə Tehranda kirələdikləri evdə dostu Səhəndlə qalırdı. Bir gün Türkiyədən göndərilən növbəti kitab bağlaması Səhəndin də diqqətini cəlb edir. Xalqının zəngin keçmişini özündə əks etdirən qədim dastanlara o qədər vurulur ki, 10 il dastanlardakı süjet üzərində işləyib yeni və orijinal "Sazımın sözü" adlı əsər yazır.

Dörd cilddən ibarət olan bu əsərin iki cildini Səhənd sağlığında çətinliklər bahasına çap etdirə bilir. Bu kitab özündən sonra bir çox əsərlərin (o cümlədən Sönməzin "İsanın son şamı", Barışmazın "Nəğmə dağı", Savalanın "Apardı sellər Saranı" və bu kimi başqa poemaların) yaranmasına səbəb oldu.

Səhənd və Quzey Azərbaycan

Səhənd 1967-ci ildə ilk dəfə dünya şöhrətli alim-şərqşünas Rüstəm Əliyevlə tanış olur. Professor vasitəsilə bu taydakı qan qardaşları ilə əlaqə yaradır. Onlara şer ərməğanlarını göndərir. Əvəzində bir-birinin ardınca M.Rahim, S.Rüstəm, B.Vahabzadə, Qabildən və başqa şairlərdən cavab mənzumələri gəlir. Özündə iki qardaşın nisgil və həsrətini daşıyan bu çoxsaylı məktublar onun poetik ərməğanlarının bir silsiləyə çevrilməsinə səbəb olur. O, Rüstəm Əliyevə xitabən yazdığı "Üçüncü ərməğan" şerində hakim Pəhləvi rejiminin qədim və zəngin tarixə, ədəbiyyata malik olan xalqın dilinə qarşı apardığı qadağa siyasətini pisləyirdi:

Zöhhaklar, fironlar, hitlerlər dünyada,
Neyləsə, neyləsə, neyləsə, neyləsə,
Açgilan tarixi, varaqla, baxqılan,
"Dilində danışma!" demədilər bir kəsə.

Şairin yaxın dostu Gəncəli Səbahi Səhəndi Vurğuna oxşadırdı. Bu çox yerinə düşmüş bənzətmə idi. Səhənd həm zahirən, həm də daxilən S.Vurğuna bənzəyirdi. Səhənd özü dahi şairin pərəstişkarı idi. Elə şerlərində də onun təsiri hiss olunurdu. O da S.Vurğun kimi 30-cu poetik şer üslubunu davam etdirirdi. O, tək S.Vurğunun deyil, ustad Şəhriyarın, görkəmli söz ustalarımız M.Ə.Sabirin, M.Ibrahimovun, S.Rüstəmin əsərlərindən bir örnək kimi istifadə edib, formalaşmış ədəbi aləmdə özünəməxsus yerini tapmışdı.

İslami inqilab dörü

1978-1979-cu illər İran inqilabının qələbəsindən ruhlanan şair Xomeyni hakimiyyətinin Cənubi Azərbaycanda milli problemləri həll edəcəyinə inanmış və Xomeyninin hakimiyyətə gəlişini alqışlayaraq ona "Imama salam" şerini həsr etmişdi.

Şair hətta Xomeyninin "nə sağa, nə sola, islama" şüarını nəzmə çəkməyi də vacib saymış, ruhanilərin hakimiyyətə gəlməsindən sonra azərbaycanlıların da öz milli haqqlarına qovuşacağına ümid etmişdi.

Ömrü "bağlı döyüşlərdə keçən" əyilməz Səhənd özünə cəbhədaş adlandırdığı, "Əlinin xələf oğlu" deyərək öyündüyü Xomeyninin onun ümidlərini doğrultmadığını, "şöhrəte-ədle islam"ın quru söz olduğunu və bir vaxtlar "dodaq danışarsa od tutar yanar, gərəkdir zəxmələr-əllər söyləsin" deyən şair artıq hakim rejimin təkcə ana dilində sözə deyil, saza, musiqiyə də qadağa qoyduğunu görmədən öldü.

Səhəndin başqa bir əsərində – 1978-ci il 29 bəhmən üsyanına həsr etdiyi şerində öz təbəddülatlarını, daxili tərəddüdlərini dilə gətirməsi də diqqəti çəkir.

Vəfatı

Səhənd 1979-cu ildə vəfat edib.

Səhənd və Güney Azərbaycan ədəbiyyatı

"Varlıq" dərgisinin ilk sayında görkəmli yazıçı Gəncəli Səbahi şairin yaradıcılığındakı milli vətənpərvərlik ruhunu yüksək qiymətləndirərək nümunələr əsasında təhlil edib. O yazırdı: "O öz yaradıcılığı və istedadı ilə Azərbaycan ədəbiyyatına ən qiymətli və ölməz əsərlər verə bildi".

Görkəmli elm xadimi, doktor Cavad Heyət Səhəndin "Sazımın sözü" əsərinə çox yüksək qiymət verərək onu Firdovsinin "Şahnamə"si ilə müqayisə edir və bu əsəri Güney Azərbaycan Türklərinin zəngin lüğət xəzinəsi, "Millətnaməsi" adlandırır.

Mühacirətdə ömrünü başa vuran doktor Qulamhüseyn Saedi də Səhənd yaradıcılığının xalq kütlələrinə çatdırılmadığı, ancaq Azərbaycan mədəniyyəti tarixində xüsusi hadisə olduğunu qeyd edirdi: "Bulud Qaraçorlu ömrü boyu ucuz adın, şöhrətin daşını ataraq çap imkanı olmadığı halda yenə yazdı... Səhəndin əsərləri geniş oxucu kütlələri arasında yayılmaq imkanı tapmadı, buna baxmayaraq o, yeni tərkib, təsvir təsvir və ifadə vasitələri tapmaqda böyük uğur qazandı".

Əsərləri

  • Bulud Qaraçurlu Səhənd. "Dədəmin kitabı". Stokholm, 2006.

Ədəbiyyat

  • Pərvanə Məmmədli. "Qorqud nəfəsli şair". “21 Azər” dərgisi. 2000, 11-ci sayı.
  • Pərvanə Məmmədli. "Türkçülük avazı ilə yazıb yaradan şair". "Cənubi Azərbaycan: ədəbi portretlər, şəxsiyyətlər", Bakı, "Sabah", 2015, s.135

İstinadlar

  1. Pərvanə Məmmədli. "Qorqud nəfəsli şair". “21 Azər” dərgisi. 2000, 11-ci sayı.

Həmçinin bax

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019