Boz tülkü (lat. Urocyon cinereoargenteus) — itlər fəsiləsinin tülkü cinsindən olan yırtıcı məməli növü. Şimali Amerika ilə Mərkəzi Amerikada geniş yayılmışdır. Bu növ və onun yeganə qohumu olan Kaliforniya Çannel adalarının kiçik ada tülküsü, Urocyon cinsinin yeganə yaşayan nümayəndələridir.
| Boz tülkü | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||
| Elmi təsnifat | ||||||||||||
|
XƏTA: parent və rang parametrlərini doldurmaq lazımdır. ???: Boz tülkü |
||||||||||||
| Beynəlxalq elmi adı | ||||||||||||
| ||||||||||||
Bir zamanlar ABŞ-nin şərqində ən çox yayılmış tülkü növü olan boz tülkü, hələ də orada tapılsa da, insanların irəliləyişi və meşələrin qırılması nəticəsində qırmızı tülkü əsas tülkü növünə çevrildi. Buna baxmayaraq, boz tülkü şəhər və şəhərətrafı mühitlərdə yaşamaqda uğur qazanmışdır, bunun ən yaxşı nümunələrindən biri cənubi Floridadır.[3][4] Sakit okean əyalətləri və Böyük Göllər regionunda isə boz tülkü əsas tülkü növü olaraq qalır.[5][6][7]
Boz tülkünün əsasən boz rəngli üst hissəsi, quyruğu boyunca uzanan qara zolaq və qara uclu quyruğu ilə fərqlənir. Kəllə quruluşu isə digər Şimali Amerika tülkülərindən asanlıqla ayırd edilir, çünki onun temporal çıxıntıları geniş aralıqlıdır və "U" şəklindədir. Digər tülkülər kimi, tülkünün qulaqları və burnu kəskin və itidir. Dırnaqları isə daha uzun və əyridir.[8][9]
Cinsi dimorfizm azdır, yalnız dişilər erkəklərdən bir qədər kiçik olur. Boz tülkünün ümumi uzunluğu 76 ilə 112,5 sm arasında dəyişir. Quyruğu 27,5 ilə 44,3 sm uzunluğundadır və arxa ayaqları 100 ilə 150 mm ölçüsündədir. Boz tülkü adətən 3,6 ilə 7 kq çəkiyə malikdir, baxmayaraq ki, istisna hallarda bəzi fərdlər 9 kq çəkiyə qədər çıxa bilər. Boz tülkü qırmızı tülküdən asanlıqla ayırd edilir, çünki qırmızı tülküdə olan "qara corablar" boz tülküdə yoxdur. Boz tülkünün quyruğunun ortasında qara tüklərdən ibarət bir zolaq var və ayrı-ayrı qoruyucu tüklər ağ, boz və qara rəngli zolaqlara malikdir. Boz tülkünün qulaqlarında, boğazında, sinəsində, qarnında və arxa ayaqlarında ağ rəngli tüklər var. Boz tülkülərin gözləri ətrafında, dodaqlarında və burnunda qara rəngli tüklər olur.[10][11][12]
Boz tülkü Şimali Amerikanın şərqində bir zamanlar ən çox yayılmış tülkü növü idi, lakin insan fəaliyyəti və meşələrin azalması nəticəsində qırmızı tülkü daha üstün növə çevrildi. Buna baxmayaraq, boz tülkü şəhərətrafı və şəhər mühitlərində uğurla yaşamağa davam edir. Məsələn, cənubi Floridada bu növün populyasiyası yaxşı inkişaf edib. Sakit okean əyalətləri və Böyük Göllər regionunda isə boz tülkü əsas tülkü növü olaraq qalır.[13]
Boz tülkü həm meşələrdə, həm də açıq çöllərdə yaşaya bilir və ağaclara dırmaşmaq qabiliyyəti ilə tanınır. Bu xüsusiyyət onu digər tülkü növlərindən fərqləndirir. Boz tülkü həmçinin şəhərətrafı ərazilərdə yaşamağa uyğunlaşmışdır və insanlara yaxın mühitlərdə də tez-tez müşahidə edilir.[14]
-
U. cinereoargenteus -
Sol alt hissədə boz tülkü ilə altı növ tülkü təsviri -
U. cinereoargenteus, Nyu-Meksiko -
U. cinereoargenteus, Minnesota -
U. cinereoargenteus, şimali Florida -
U. cinereoargenteus Kaliforniyada 2,1 min m hündürlükdə -
Adi tülkü ilə boz tülkünün qarşılaşması
- ↑ Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
- ↑ Mammal Species of the World (ing.): A Taxonomic and Geographic Reference. / D. E. Wilson, D. Reeder 3 Baltimore: JHU Press, 2005. 35, 2142 p. ISBN 978-0-8018-8221-0
- ↑ Fleshler, David. "Gray foxes thrive in South Florida – but are rarely seen". Sun-Sentinel. South Florida. 25 noyabr 2015. İstifadə tarixi: 2 yanvar 2022.
- ↑ "Wild foxes dwell among us". Sun-Sentinel (ingilis). South Florida. 23 sentyabr 2005. İstifadə tarixi: 2 yanvar 2022.
- ↑ Merrill, Andrea. "Foxes of the Pacific Northwest". Animals of the Pacific Northwest (ingilis). 25 fevral 2021. İstifadə tarixi: 2 yanvar 2022.
- ↑ "Gray Fox". Irvine Ranch Conservancy. Wildlife spotlight (ingilis). İstifadə tarixi: 2 yanvar 2022.[daimi ölü keçid]
- ↑ "Gray Fox (Urocyon cinereoargenteus)". mnmammals.d.umn.edu. Minnesota mammals. Duluth, MN: University of Minnesota. İstifadə tarixi: 2 yanvar 2022.
- ↑ "Gray fox". Wildlife Science Center (ingilis). İstifadə tarixi: 13 noyabr 2021.
- ↑ "Gray fox". www.ncwildlife.org. Learning mammal species. National Center for Wildlife. İstifadə tarixi: 13 noyabr 2021.
- ↑ Boitani, Luigi. Simon & Schuster's Guide to Mammals. Simon & Schuster / Touchstone Books. 1984. ISBN 978-0-671-42805-1.
- ↑ "Common gray fox (Urocyon cinereoargenteus)". nsrl.ttu.edu. 11 aprel 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 yanvar 2013.
- ↑ "Gray fox - Urocyon cinereoargenteus". Nature Works. nhpbs.org. İstifadə tarixi: 13 noyabr 2021.
- ↑ Castelló, José R. Canids of the World: Wolves, wild dogs, foxes, jackals, coyotes, and their relatives (ingilis). Princeton, NJ: Princeton University Press. 2018. 264–310. ISBN 978-0-691-18541-5.
- ↑ Roemer, G.; Cypher, B.; List, R. "Urocyon cinereoargenteus". IUCN Red List of Threatened Species. 2016. 2016. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-1.RLTS.T22780A46178068.en. İstifadə tarixi: 12 noyabr 2021.
- "Skull morphology U. cinereoargenteus". digimorph.org.
- Gray fox filmed in Colorado (video).
- Gray fox filmed in Austin, Texas (video).