Boeing 777 (geniş yayılmış adı ilə Triple Seven) — Boeing Commercial Airplanes tərəfindən hazırlanıb istehsal edilən, Amerika mənşəli uzun mənzilli enli füzelyajlı sərnişin təyyarəsidir. Boeing 777 dünyanın ən böyük iki mühərrikli geniş gövdəli sərnişin təyyarələrindən biri və ən çox istehsal olunan geniş gövdəli modellərdən biri kimi tanınır.
| Boeing 777 | |
|---|---|
 Türk Hava Yolları Boeing 777-300ER | |
| Tipi | İki mühərrikli enli füzelyajlı uzun mənzilli sərnişin təyyarəsi |
| Hazırlayan |
 Boeing |
| İstehsalçı |
Boeing Commercial Airplanes |
| Dizayner | Boeing |
| İlk uçuş | 12 iyun 1994 |
| İstismara verilmə tarixi |
7 iyun 1995 United Airlines |
| Status | istifadə edilir, istismar olunur |
| İstismarçılar |
Emirates United Airlines Dünya üzrə çoxsaylı aviaşirkətlər |
| İstehsal ili | 1993 — h.h |
| Buraxılış sayı | 1.750+ (2025-ci il etibarilə) |
| Hazırlanma dəyəri | təxminən 5 milyard ABŞ dolları |
| Vahidinin qiyməti | təxminən 300–375 milyon ABŞ dolları |
| Baza modeli | (seriya daxilində mövqeyi: Boeing 767 və Boeing 747 arasında) |
| Variantları | Boeing 777X |
Boeing 777, Boeing-in iki mühərrikli 767 və dörd mühərrikli 747 təyyarələri arasındakı boşluğu doldurmaq, həmçinin köhnəlmiş DC-10 və L-1011 kimi üç mühərrikli təyyarələrin yerini almaq məqsədi ilə layihələndirilmişdir. Səkkiz böyük aviaşirkətin məsləhətləri əsasında inkişaf etdirilən proqram, United Airlines-ın sifarişi ilə 1990-cı ilin oktyabrında başladılmışdır. Prototip təyyarə 1994-cü ilin aprelində təqdim edilmiş, ilk uçuşunu isə həmin ilin iyununda həyata keçirmişdir. Boeing 777 1995-ci ilin iyununda United Airlines ilə kommersiya xidmətinə daxil olmuşdur.
Boeing 777 üç sinifli konfiqurasiyada adətən 301–368 sərnişin tutumuna malikdir; uçuş mənzili isə təxminən Şablon:Dönüştürme aralığında dəyişir. Təyyarə iri ölçülü turbofan mühərrikləri, maili qanad ucları, hər əsas eniş şassisində altı təkər və dairəvi gövdə kəsiyi ilə xarakterizə olunur. Boeing 777, həmçinin fly-by-wire idarəetmədən istifadə edən və quyruq səthlərində karbon kompozit material tətbiq edən ilk Boeing sərnişin təyyarəsi sayılır.
Orijinal Boeing 777-nin maksimal qalxma çəkisi (MTOW) Şablon:Dönüştürme kısa aralığında olmuş və iki fərqli gövdə uzunluğunda istehsal edilmişdir: 777-200 və onun artırılmış mənzilli 777-200ER variantı, daha sonra isə 1998-ci ildə Şablon:Dönüştürme kısa daha uzun 777-300 modeli təqdim olunmuşdur. Bu seriya sonradan “777 Classics” kimi tanınmış və GE90, PW4000 və ya Trent 800 mühərrikləri ilə təchiz edilmişdir.
Boeing 777 proqramı 1990-cı ildə başladılmış, 1995-ci ildə isə ilk dəfə kommersiya uçuşlarına çıxmışdır. Model 300–400 oturacaq tutumlu seqmentdə geniş yayılmış, kabin rahatlığı, etibarlılıq və yanacaq səmərəliliyi ilə bir çox aviaşirkətin əsas uzaq məsafə parklarında yer almışdır. Daha uzun mənzilli variantlar 2000-ci ildə bazara çıxarılmış, ilk təhvilatlar isə 2004-cü ildən həyata keçirilmişdir. Ümumi sifariş sayı 2.300-dən çoxdur və 777 dünya üzrə 70-dən çox operator tərəfindən istifadə edilir.
Boeing 777 böyük diametrli turbofan mühərriklər, yüksək aerodinamik səmərəli qanadlar, gücləndirilmiş eniş şassisi və müasir elektron idarəetmə sistemləri ilə seçilir.
777 modelləri sərnişin yerləşimindən asılı olaraq təxminən 301–550 arası sərnişin daşıya bilir. Mühərrik seçimlərinə aşağıdakılar daxildir:
- Pratt & Whitney: PW4074, PW4077, PW4077D, PW4084, PW4090
- Rolls-Royce: Trent 800 seriyası (777-200/200ER/300), Trent 8104/8115 (777-200LR/300ER)
- General Electric: GE90 (müxtəlif versiyalar), 777X ailəsi üçün GE9X
Boeing 777-də səsdən aşağı sürətlərdə yüksək aerodinamik səmərəlilik üçün optimallaşdırılmış qanadlar tətbiq olunur. Qanadlar eyni zamanda böyük yanacaq tutumu təmin edən çən kimi də fəaliyyət göstərir.
Boeing 777-nin idarəetməsi əsasən elektron siqnallar vasitəsilə həyata keçirilir (fly-by-wire). Kokpitdə çoxfunksiyalı maye-kristal ekranlar yerləşir və təhlükəsizlik/yardım sistemləri ilə inteqrasiya olunur.
Boeing 777 ailəsi daxilində əsas sərnişin və yük variantları:
- 777-200
- 777-200ER
- 777-200LR
- 777-300
- 777-300ER
- 777F
- 777-8
- 777-9
- 777X (yeni nəsil)
Boeing 777 təyyarələrini ən geniş istifadə edən operatorlar arasında Emirates və United Airlines xüsusi yer tutur. Bununla yanaşı, dünya üzrə çoxsaylı aviaşirkətlər 777 ailəsinin müxtəlif variantlarından istifadə edir.
2013-cü il üzrə bəzi variantların kataloq qiymətləri (mənbəyə əsasən):
- 777-200: 178–195 milyon ABŞ dolları
- 777-200ER: 205,5–261,5 milyon ABŞ dolları
- 777-200LR: 237,5–296,0 milyon ABŞ dolları
- 777-300: 210–234 milyon ABŞ dolları
- 777-300ER: 257,0–320,2 milyon ABŞ dolları