Belarus Respublikası (əvvəlki yazılışı: Belorus;belar. Рэспубліка Беларусь) — Avropanın şərqində dövlət, dənizə çıxışı yoxdur. Ölkə şimal-şərqdən Rusiya Federasiyası, cənubdan Ukrayna, qərbdən Polşa, şimal-qərbdən isə LitvaLatviya ilə həmsərhəddir. Paytaxtı və ən çox əhalisi olan şəhəri Minskdir. 207,600 kvadrat kilometr sahəsinin təqribən 40%-i meşə ilə örtülüdür. İqtisadiyyatın əsas sahələri xidmət sənayesi və istehsalatdır. XX əsrə qədər müasir Belarus dövlətinin yerləşdiyi ərazidə , Böyük Litva knyazlığı, Reç PospolitaRusiya imperiyası kimi dövlətlər hökmranlıq etmişdir.

Belarus
belar. Рэспубліка Беларусь
Bayraq Gerb
Bayraq Gerb
Hospitality Beyond Borders
Himn: "Biz belarusuq", belar. "Мы, беларусы"
Tarixi
 • SSRİ-dən müstəqillik: 25 avqust 1991
Rəsmi dilləri
Paytaxt Minsk
İdarəetmə forması Prezident respublikası
Prezident Aleksandr Lukaşenko
[ 20.VII.1994 ]
Baş Nazir Roman Qolovçenko
Sahəsi Dünyada 86-cı
 • Ümumi 207560 km²
 • Su sahəsi (%) 2,5
Əhalisi
 • Əhali 9 505 000 nəfər (92-ci)
 • Siyahıyaalma (2009) 9 503 807 nəf.
 • Sıxlıq 46 nəf./km²
ÜDM (AQP)
 • Ümumi 172,3 milyard dollar  (66-cı)
 • Adambaşına 18 200 dollar  ()
Valyuta Belarus rublu
İnternet domeni .by, .бел[d]
BOK kodu BLR
Telefon kodu +375
Saat qurşaqları
Nəqliyyatın yönü sağ[d]
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar
Belarus Respublikası

1917-ci ildə Rusiyada baş vermiş inqilabdan sonra müstəqilliyini elan etsə də, çox keçmədən ölkə Sovet Rusiyasının işğalına məruz qalır. 1922-ci ildə Sovet İttifaqının əsası qoyularkən Belorusiya Sovet Sosialist Respublikası da həmin ittifaqın qurucu üzvlərindən biri oldu. 1919–1921-ci illərdə baş vermiş Sovet-Polşa müharibəsi nəticəsində Belarus ərazisinin təqribən yarısı Polşa tərəfindən işğala məruz qaldı. Belarusun müasir sərhədləri isə 1939-cu ildə tam olaraq formalaşdı.İkinci dünya müharibəsi ərzində baş tutmuş hərbi əməliyyatlar Belarusa çox böyük ziyan vurdu. Belə ki, bu müharibə nəticəsində Belarus əhalisinin təqribən üçdə bir hissəsini və iqtisadi resurslarının yarısından çoxunu itirdi. Respublika müharibədən sonrakı dövr ərzində tədricən inkişaf etməyə başladı. Belorusiya SSR Sovet İttifaqının tərkibində olan Ukrayna SSR ilə birlikdə 1945-ci ildə əsası qoyulan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qurucu üzvlərindən biri olmuşdur.

27 iyul 1990-cı ildə Belarus Respublikasının parlamenti ölkənin suverenliyi barədə qərar qəbul etdi və 25 avqust 1991-ci il tarixində Sovet İttifaqının dağılması prosesi ərzində öz müstəqilliyini elan etdi.Aleksandr Lukaşenko 1994-cü ildən etibarən ölkənin ilk prezidenti olaraq xidmətini davam etdirir. Hal-hazırda Sovet dövründə olduğu kimi ölkə iqtisadiyyatının əsas hissəsi dövlət mülkiyyəti hesab olunur. Belarus hazırda Avropada ölüm hökmü cəzasından imtina etməyən yeganə dövlətdir.

2000-ci ildə Belarus və Rusiya dövlətləri arasında imzalanan müqavilə nəticəsində formalaşmışdır. Belarus əhalisinin 70%-dən çoxu urbanizasiyalaşmış ərazilərdə yaşayır. Etnik cəhətdən əhalinin 80%-dən çoxunu beloruslar, qalan hissənin böyük bir qismini isə etnik ruslar, polyaklarukraynalılar təşkil edir. 1995-ci ildə baş tutmuş referendumdan sonra ölkədə iki rəsmi dil var: belarus dilirus dili. Belarus Konstitusiyasına əsasən heç bir din rəsmi dövlət dini olaraq qəbul olunmasa da, əhalinin əksəriyyəti xristianlığın pravoslavlıq cərəyanına etiqad edir. BMT-nin qurucu üzvlərindən biri olan Belarus, həmçinin Müstəqil Dövlətlər Birliyi, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı, Avrasiya İqtisadi BirliyiQoşulmama Hərəkatının üzvüdür. Belarus Avropa İttifaqına qoşulmağa cəhd etməsə də, bu təşkilatla ikitərəfli əməkdaşlığa sahibdir və Aİ-nin iki layihəsində (Şərq TərəfdaşlığıBakı Təşəbbüsü) iştirak edir.

Belarusda əhali danışıq dili olaraq rus dilində danışmağa üstünlük verirlər.Belarusun kəndlərində əsasən Belarus dilində danışılır.

Tarix

Belarusların əcdadları . 6 və 8-ci əsrlər arasında şərqi slavyanlar Belarus bölgəsinə yerləşdilər və daha əvvəl burada yaşayan Fin-Ogur köklü bəzi tayfaları tərəfindən sıxışdırıldılar. IX əsrin sonunda bölgədə İsveç köklü varyaqlar tərəfindən Polotsk və Turov krallıqları quruldusa da X əsrin sonunda bu krallıqlar Kiyev Knyazlığına birləşdirildilər. X əsrdə bu bölgə Bizans İmparatorluğu tərəfindən xristianlaşdırılan Kiyev Knyazı I Vladimir tərəfindən 988-ci ildən başlayaraq xristianlaşdırıldı.

1237-ci ildə bu krallıqlar daha sonra Polotsk Krallığından ayrılan Minsk və Vitebsk krallıqları ilə birgə muxtariyyət qazansalarsa da həmin il Qızıl Orda dövlətinin vasallı oldular. Bölgə 1239–1320-ci illər arasında Litva Böyük hersoqluğu tərəfindən fəth edildi. Litvalılar dövlətlərinin paytaxtlarını Kernavadan əvvəl Grodnoya (Belarusça: Hrodna), sonra isə Novogrudok (Belarusça: Navahrudak)a köçürdülər və dövlətin rəsmi dili belarusca oldu. Ancaq XIV əsrdə dövlətin paytaxtı əvvəl Trakaiya, sonra Vilnüsa köçürüldü. Litvalılar əvvəl büdpərəstlikdən ortodoksluğa, sonra isə Polşalıların təsiri ilə XV əsrdə katolikliyə keçdilər və bu vəziyyət ortodoks inancını böyük ölçüdə qoruyan belarusların həyatını müəyyənləşdirdi. Bugünkü Belarusiyanı təşkil edən bölgə Litvaya bağlı Brześć Litewski (Bugün Brest), Vitebsk (Belarusça: Viciebsk), Novogrudok, Minsk (Belarusça: Mensk), Polock (Polotsk), Mscislaw (Mstislavl) ve Wilno (Vilnyus) bölgələrinə bölündü.

1386-cı ildə Litva Böyük Hersoqu- Jogalia, adıyla Polşa Kralı olunca, 2 ölkə arasında vasitəliyi ilə şəxsi birliy quruldu.Belə ki,Litva Hersoqu Jagolia ilə,Polşa Kraliçası Jadviga evləndi.Bu birlik 1569 ilində Lyublin Birliyi müqaviləsi ilə daimi bir birliyə döndü. Litvanın daimi birlikdə olmasından güclənməsı 1567'da Podlasya, Volinya, və Kijow (Kiev) bölgələrinin Polşa Kralı tərəfindən ələ keçirilməsinə yol açdı. Bu arada daha sonra 'na çevriləcək olan Moskva Knyazlığı'nın təhdidi artmağa başladı. 1514-ildə Smolenski ələ keçirən Ruslar, 1535 ildə Vilnyusa qədər gəldilər. Ruslar, Livoniya müharibəsi (1558–1582) sırasında 1563'da Polotsk'u işğal edərək Litva ordusunu Vilnyus'a qədər geri çəkməsinə baxmayaraq Polşalılar 1572 ilindən etibarən Belarusu geri aldılar və hətta 1581ildə Rusiyanın Velike Luki və Sokol şəhərlərini işğal edib, Pskov şəhərini dağıtdılar.

Coğrafiya

No. Bölgə Paytaxt Belarusca Əhali
(01.01.2009 est.)
 
1 Minsk (paytaxt) Мiнск 1,829,100
2 Brest vilayəti Brest Брэсцкая вобласць 1,433,100
3 Qomel vilayəti Qomel Гомельская вобласць 1,464,500
4 Qrodno vilayəti Qrodno Гродзенская вобласць 1,102,800
5 Mogilyov vilayəti Mogilyov Магілёўская вобласць 1,123,100
6 Minsk vilayəti Minsk Мiнская вобласць 1,454,000
7 Vitebsk vilayəti Vitebsk Вiцебская вобласць 1,265,300

Belarusun heç bir dənizə çıxışı yoxdur və əsasən düzən ərazilərdən ibarətdir.

Ölkə şərq tərəfdən Rusiya,cənubdan Ukrayna,qərbdən Polşayla, şimal və şimal-qərbdən Litva,

Latviyayla həmsərhəddir.

Hökumət

Ölkə prezidenti Aleksandr Lukaşenko 1994-cü il 20 İyul tarixindən ölkəni idarə edir.

Siyasət

  1. Aqrar Partiya — AP (1992)
  2. Belorus Sosial-Demokrat Partiyası (Xalq Qramadası) — BSDP-XQ (1997)
  3. Belorus Sol Partiya "Ədalətli dünya" (1992)
  4. Belorus Xalq Cəbhəsi — BXCP (1993)
  5. Belorus Kommunist Partiyası — BKP (1996)
  6. Liberal Demokrat Partiyasının (1994)
  7. Belaruslu Sosial-İdman Partiyası (1994)
  8. Belaruslu Yaşıllar Partiyası (1994)
  9. Popular Akkord Sosial Demokrat Partiyası (1997)
  10. Respublika partiya (1994)
  11. Mühafizəkar Xristian Partiyası — BPF — BPF (2000)
  12. Əmək və Ədalət Respublika Partiyası (1993)
  13. Birləşmiş Vətəndaş Partiyasının (1995)
  14. Belarus Vətən Partiyası (1994)
  15. "Belarus Sosial Demokrat Məclisi" (1998)

Xarici əlaqələr

Belarusun digər ölkələrlə siyasi əlaqələri çox qarışıqdır.Belə ki,ölkə 1991-ci ildə müstəqillik qazanmasından sonra qərb dövlətləri ilə soyuq əlaqələrə malikdir.Buna səbəb Qərb dövlətlərinin Belarus prezidenti Aeksandr Lukaşenkonun onların fikrincə qeyri demokratik ölkəni idarəetməsidir.Xüsusən 2010-сu il Belarusda prezident seçkilərindən sonra bu əlaqələr daha da pisləşmişdir.

Silahlı qüvvələr

İllik hərbi xərcləri 176,1 mln. ABŞ dollarıdır.

İqtisadiyyat

Belarus güclü iqtisadi sistemə malik olmayan dövlət kimi tanınır. Belarus dünyada daha çox aqrar dövlət kimi tanınır. Ölkədə maldarlıq, əkinçilik, bitkiçilik və aqrar texnika istehsalı çox inkişaf edib. Belə ki, Belarus öz daxili yem tələbatını artıqlamasıyla ödəyir və qonşu dövlətlərə kütləvi halda süd, süd məhsulları, tərəvəz ixrac edir. Belarus 1990-сı illərdə və 2011-ci ildə üzləşmişdir.

Təsərrüfatın ixtisaslaşmasına və strukturuna əmək ehtiyatlarının bolluğu, Rusiyadan daha ucuz yanacaq və metal idxalı və yerli təbii ehtiyatları müsbət təsir göstərir. Maşınqayırmanın ixtisaslaşmış sahələri-hesablama maşınları, cihazqayırma, məişət maşınqayırması-soyuducular, paltaryuyan maşınlar, k/t maşınları və yük avtomobilləridir (Minsk, Jodino, Mogilyov). əsas istiqaməti-süni kauçuk, şin, plastik kütlələr (Mogilev, Qrodno, Polotsk), Kalium gübrələri (Soliqorsk), meşə emalı və kağız istehsalıdır (Bobruysk, Borisovo, Vitebsk və b.). Yüngül sənayedə əsas yeri kətan parça, ayaqqabı istehsalı və b. tutur. Yeyinti sənayesi əsas sahələrdəndir, yerli xammallarla təmin olunub.Aparıcı sahələri yağ, süd-pendir, ət məhsulları istehsalı, kartofkraxmal istehsalı və b. Yanacaq-energetikanı yerli torf, Rusiyadan aldığı neft-qaz təşkil edir.

Kənd təsərrüfatında əsas yeri heyvandarlıq tutur, südlük-ətlik istiqaməti və donuzçuluq əsas yer tutur. Əkinçilikdə yem istehsalının xüsusi çəkisi böyükdür. Şimal-şərqində kətan becərilir. Taxılçılıqda əsas yeri çovdar əkinləri tutur. Kartofçuluq Belorusiyanın əsas sahəsi hesab olunur. Mərkəz hissəsində geniş yayılıb. Sıx nəqliyyat şəbəkəsinə malikdir.

Əhali

Milli tərkib

Belarus əhalisinin milli tərkibi
Etnik qruplar 1999 sa. 2009 sa.
cəmi 10 045 237 9 503 807
belorus 8 159 073 7 957 252
rus 1 141 731 785 084
polyak 395 712 294 549
ukraynalı 237 014 158 723
yəhudi 27 810 12 926
erməni 10 191 8 512
tatar 10 146 7 316
qaraçı 9 927 7 079
azərbaycanlı 6 362 5 567
litvalı 6 387 5 087
moldavan 4 267 3 465
türkmən ? 2 685
alman 4 805 2 474
gürcü 3 031 2 400
çinli ? 1 642
özbək 1 571 1 593
latış 2 239 1 549
qazax 1 239 1 355
ərəb ? 1 330
çuvaş 2 242 1 277
mordva 1 677 877
tacik ? 871
bolqar ? 672
yunan ? 617
başqırd 1 091 607
vyetnamlı ? 588
osetin ? 554
koreyalı ? 541
udmurt ? 481
Anadolu türkü ? 469
mari ? 416
puştun ? 429
eston ? 407
ləzgi ? 404
qumuq ? 360
fars ? 323
? 302
çeçen ? 265
komi ? 212
qaqauz ? 204
fin ? 151
avar ? 149
çex ? 121
? 109
rumın ? 106
m.g. ? 225 921
m.b. ? 608
digər 14 876 5 178
  • Qeyd: m.g.- milliyyətini göstərməyənlər./m.b.- milliyyətini bildirməyənlər.

Dil

Belarus Respublikasının dövlət dilləri belarus və rus dilləridir.

Din

Əhalinin 80%-ni pravoslavlar, 15%-ni katoliklər təşkil edir.

Belarus tanınmış azərbaycanlıları

Azərbaycanda tanınmış beloruslar

Həmçinin bax

İstinadlar

  1. [. 2018-07-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-08-24. Size and natural increase of population // National Statistical Committee of the Republic of Belarus.  (ing.)]
  2. .
  3. 17 // Belarus Konstitusiyası.
  4. 17 // (unspecified title).
  5. .
  6. . 2021-09-28 tarixində . İstifadə tarixi: 2011-07-25.
  7. Александровскаја Лариса Помпејевна // Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [ 10 ҹилддә]. I  ҹилд: А— Балзак. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1976. С. 226.
  8. UN Statistics Division. . United Nations Organization. 1 aprel 2010. 17 aprel 2010 tarixində . İstifadə tarixi: 21 aprel 2018.
  9. . Belstat.gov.by. 18 yanvar 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 aprel 2018.
  10. Abdelal, Rawi. . Cornell University Press. 2001. ISBN 978-0-8014-3879-0. 2022-03-20 tarixində . İstifadə tarixi: 2018-04-21.
  11. Taylor & Francis Group. . Routledge. 2004. ISBN 978-1-85743-254-1. 2022-03-20 tarixində . İstifadə tarixi: 2018-04-21.
  12. Axell, Albert. . Carroll & Graf Publishers. 2002. səh. . ISBN 0-7867-1011-X.
  13. . 12 iyul 2014 tarixində arxivləşdirilib.
  14. . cia.gov. 2010-01-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 aprel 2018.
  15. . 27 dekabr 2010. 2017-08-10 tarixində . İstifadə tarixi: 21 aprel 2018.
  16. . 13 may 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 aprel 2018.
  17. (PDF). 2009-07-11 tarixində (PDF). İstifadə tarixi: 2009-07-11.
  18. 2016-03-22 at the Wayback Machine Министерство юстиции Республики Беларусь
  19. Population statistics of Eastern Europe: 2016-01-14 at Archive.today

Xarici keçidlər

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2023