Bəyanu əqidətil-üsul

Əsərin digər adları bunlardır: "Risalə fi üsulid-din", "Əqidətül-üsul" və "Əqidə".

Risalənin Əbül-Leys əs-Səmərqəndiyə məxsusluğu mübahisəlidir. Karl Brokkelman, Yozef Şaxt və Fuad Sezgin risalənin ona məxsus olduğunu söyləmişlər.^[1][2] A. V. Yuinbol və F. Kern isə Britaniya muzeyindəki əlyazmalara (№ 871) əsasən risalənin Məhəmməd əs-Səmərqəndiyə məxsus olduğunu iddia etmişlər. Lakin müxtəlif kitabxanalardakı digər əlyazmalarda^[3] risalənin Əbül-Leys əs-Səmərqəndiyə nisbət edilməsi, yuxardakı iddianın doğru olmadığı nümayiş etdirir.

Risalə dəlillərdən tamamı ilə təcrid edilmiş olub, dini əqidələri Əhli-Sünnə prinsiplərinə uyğun olaraq insanlara öyrətmək qarşısına məqsəd qoymuşdur. Bu risalə, ilk dövrlərdə sünnilərin mənimsədiyi aməntu əsaslarını qeyd etməsi baxımından əhəmiyyətli hesab olunur.

Əsər sual-cavab tərzində qələmə alınmış olub, özündə 16 məsələ ehtiva edir. Risalə "iman nədir?" sualı ilə başlayır. Risalədə Allahın sifətləri, mələklərin mərtəbələri, mələklərin adları, cənnət, cəhənnəm, dört böyük kitab (Zəbur, Tövrat, İncil və Quran) və səhifələrin nazil olduğu peyğəmbərlər, nəbi və rəsulların sayı, adları, cənnət və cəhənnəmdəki vəzifəli məxluqlardan başqa bütün canlıların öləcəkləri və öldükdən sonra dirildiləcəkləri, haqq-hesab, cənnət və cəhənnəmin əbədiliyi mövzularına yer verilmiş və bu mövzulardan şübhə edənlərin küfrə düşəcəyi qeyd edilmişdir.

Əsərin iki şərhi ("Qətrül-ğays şərhu məsaili-Əbil-Leys" və "Behcətül-ülum") vardır (Qahirə: hicri 1301, Məkkə: hicri 1311, Berlin; 1945).

Risalə İndoneziya, Yava və Malaziya kimi uzaq şərqdəki müsəlman ölkələrində olduqca məşhurdur.

Əsər A. V. Yuinbol tərəfindən 1881-ci ildə və F. Kern tərəfindən də 1912-ci ildə nəşr olunmuşdur.^[4]

• Sünni kitablarının siyahısı

1. ↑ Brokkelman, Karl. Geschichte der arabischen Litteratur (alman). I. Leyden. 1943–1949. 211.
2. ↑ Şaxt, Yozef. The Encyclopaedia of Islam (new edition) (ingilis). I. Leyden. 1954–2002. 137.
3. ↑ Sezgin, Fuad. Geschichte des arabischen Schrifttums (alman). I. Leyden. 1967–2010. 449.
4. ↑ Yavuz, Yusuf Ş. "Beyanü akidetil-üsul". TDV İslâm Ansiklopedisi. 1992. 21 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 yanvar 2026.