Böyük Ordu Ustadı və ya Böyük Ustad (fr. Grand maître, alm. Großmeister, isp. Gran Maestre) həm ruhani, həm də dünyəvi cəngavər ordusunda, habelə müasir xüsusi hərbi birləşmələrdə habelə xüsusi elm və təhsil təşkilatlarında ən yüksək lider rütbədsi[1] (titulu), habelə bəzi ölkələrdə dövlət tətlifi.
Ruhani cəngavər ordenlərində Böyük Ustad, bir qayda olaraq, auid olduğu ordunun ali ruhanilər məclisi tərəfindən seçilir. Ordunun qayda və nizamnaməsinə görə, ordunun ali ruhaniləri kimi seçilmiş üzvləri Böyük Ustadlarının istənilən əmr və göstərişlərinə şəksiz tabe olmalıdırlar. Eyni zamanda, ruhani cəngavər ordusunda xüsusi mövqeyinə baxmayaraq, Böyük Ustadın səlahiyyətləri ali ruhanilər məclisinin qərarları ilə məhdudlaşdırıla bilər. Böyük Ustad öz səlahiyyətlərinin genişləndirilməsinə gətirib çıxara bilən dəyişiklikləri ordu nizamnamələrinə daxil etmək hüququna malik deyil.
Müxtəlif Avropa monarxları tərəfindən ən layiqli təbəələrini mükafatlandırmaq və dövlət daxilində öz gücünü möhkəmləndirmək və şiddətləndirmək üçün təsis edilən dünyəvi cəngavərlər orduları da Böyük Ustada malik olublar. Burada Böyük Ustad adətən mpnarxın özü olub və bu titul monarxın ailəsindən miras yolu ilə ötürülüb. XV və XVI əsrlərdən sonra bəzi ruhani cəngavərlər ordularında da (məsələn, Rekonkistanın bitməsindən sonra İspaniya və Portuqaliyada) Böyük Ustad vəzifəsi bu dövlətlərin krallarına məxsus olub.
Masonluqda Böyük Ustad[2] öz mason yurisdiksiyası daxilində Lojaların ən yüksək vəzifəliai - Ali Zabiti və lideri hesab olunur[3]. O, Böyük Lojaya sədrlik edir və yurisdiksiyasını təşkil edən Lojaların yaradılması səlahiyyətinə malikdir. Ona "Ən Hörmətli Qardaş" deyərək xitab edirlər[4]. Mason Rəhbər Prinsiplərinə (Masonic Landmarks) görə, ona əlavə imtiyazlar verilir və o, səlahiyyət müddəti ərzində bu imtiyazlardan istifadə edib etməməkdə sərbəstdir. Burada Böyük Ustad seçkili vəzifədir və səlahiyyət müddəti bir ildən bir neçə ilə qədər dəyişir. Bəzi yurisdiksiyalarda şəxs Böyük Ustad vəsifəsinə maksimum iki dəfə seçilə bilər. Memfis-Misraim Nizamnaməsinə görə, Böyük Ustad vəzifəsi ömürlükdür. Eyniz amanda, İsveç Mason Ordusunda İsveç Kralı eyni zamanda Böyük Ustad sayılır və bu vəzifəni ömrlük tutur[5].
Malta Suveren Ordu birləşməsinin Böyük Ustadı 1100-cü ildən bəri Ali Ruhanilər Məclisi tərəfindən ömürlük seçilir. Hazırkı Böyük Ustad 81-ci qardaş Con Timoti Danlapdır (ing. John Timothy Dunlap).
Qüds Müqəddəs Qəbir-mühafizə Ordusu 1847-ci ildə yenidən təşkil edildikdən sonra öz formasını saxlamış qurum kimi, əvvəllər Qüds Latın Patriarxları, sonradan isə bilavasitə Roma papaları idarə olunub.
1949-cu ildən isə Roma papasının müvafiq kuriyasının kardinalı bu Ordunun Böyük Ustadı təyin olmuşdur. Ordunun hazırkı Böyük Ustadı Kardinal Fernando Filonidir[6].
Müqəddəs Lazarius Ordusunun 49-cu Böyük Ustadı Don Karlos Gereda-i-de-Borbon, Markiz de Almazan (isp. Carlos Gereda y de Borbón, Marqués de Almazán) adlı şəxsdir.
Qırmızı Ulduzlu Xaç Cəngavərləri Ordusunun Böyük Ustadı 20 iyun 2011-ci il tarixindən 48-ci Böyük Hersoq Josef Şedividir.
Bəzi müasir Avropa respublikalarında prezidentlər də hansısa cəngavər ordularının Böyük Ustadı rütbəsinin daşıyıclarıdır. Misal üçün, Fransa prezidentləri Fransanın xüsusi təyinatlı Fəxri Legionunun Böyük Ustadı sayılır. Eynilə, Portuqaliyada da oxşar vəziyyət mövcuddur[7].
Böyük Ustad rütbəsi müasir universitetlərlə əlaqəli akademik qardaşlıqlar da daxil olmaqla, müxtəlif tələbə qardaşlığı (bacılığı) tərəfindən istifadə olunur. "Kappa Sigma" qardaşlığının milli lideri "Ləyaqətli Böyük Ustad" rütbəsini, bu qardaşlığın yerli qurumlarınnın rəhbərləri isə sadəcə "Böyük Ustad" rütbəsini daşıyırlar[8].
Çində Taişi rütbəsi "Böyük Ustad" kimi təcrümə olunur, ali tituldur və monarxiya dövründə təlimçilərə verilb[9].
Azərbaycan və Yaxın Şərq ölkələrində incəsənət sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmiş şəxslərə Böyük Ustad titulu və ya adı verilir[10].
- ↑ "Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона — Википедия". ru.wikipedia.org (rus). İstifadə tarixi: 16 yanvar 2026.
- ↑ "Толковый словарь живого великорусского языка — Википедия". ru.wikipedia.org (rus). İstifadə tarixi: 16 yanvar 2026.
- ↑ "MASONIC LODGE OFFICER DUTIES". 7 fevral 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 iyul 2011.
- ↑ "The New United Grand Lodges of Europe". www.fm-fr.org. İstifadə tarixi: 16 yanvar 2026.
- ↑ John J. Robinson. The Lost Secrets of Freemasonry. New York: Evans. 1989. ISBN ISBN 9780871316028.
- ↑ "Rinunce e nomine". press.vatican.va. İstifadə tarixi: 16 yanvar 2026.
- ↑ Müəlliflər: Hieronymussen, Poul Ohm; Lundø, Jørgen və s., Karnila Christer tərəfindən tərcümə olunub. Eurooppalaiset kunniamerkit värikuvina [Europæiske ordner i farver] (fin). Porvoo. 1968. 11, 132, 165. ISBN OCLC 466954328.
- ↑ "Leadership". 11 oktyabr 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2016.
- ↑ "Wayback Machine" (PDF). library.uoregon.edu. İstifadə tarixi: 16 yanvar 2026.
- ↑ Hüquqi Aktların Dövlət Reyestri. "Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında" 18 iyun 2001-ci il tarixli 506 №-li Prezident Fərmanı". e-qanun.az (ingilis). İstifadə tarixi: 16 yanvar 2026.