Vikipediya ?

Azərbaycanlıların məskunlaşması
Azərbaycan xalqının hal-hazırda yaşadığı ərazilər — Azərbaycan Respublikası, Dağıstan, Gürcüstan, İran (Cənubi Azərbaycan) və Türkiyə (İğdır iliQars ili)

Azərbaycan xalqının məskunlaşması — əksəriyyəti Qafqazda və Orta Şərqdə yaşayan türkdilli xalq olan azərbaycanlıların paylanması. Hal-hazırda azərbaycanlılar əsas olaraq Azərbaycan Respublikasında, İranda (Cənubi Azərbaycan), Qafqazda (BorçalıDağıstan) və Türkiyədə (İğdırQars illəri) yaşayırlar. Azərbaycan geomədəni regionunda Azərbaycan mədəniyyəti (Memarlıq, təsviri sənət, kino, mətbəx, milli rəqslər, milli geyimlər, ədəbiyyat, musiqi, mifologiyateatr sənəti) və dili (Əlifba, orfoqrafiyadialektlər) inkişaf etmişdir.

Mündəricat

Ənənəvi ərazilər

 
2010-cu ildə İran İslam Respublikasında həyata keçirilən ölkə miqyaslı sorğuya əsasən danışanların ana dili əsasında İran azərbaycanlılarının məskun olduqları ostanlar və həmin ostanlarda əhali içində nisbətləri.

Azərbaycan Respublikası

Azərbaycanlılar Azərbaycan əhalisinin əksəriyyətini təşkil edir. The World Factbook təşkilatının verdiyi məlumata görə 1999-cu ilAzərbaycan əhalisinin 90.6%-i azərbaycanlılardan ibarət idi. 2009-cu ildə keçirilən Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınmasına əsasən Azərbaycan Respublikasında 8,172,809 azərbaycanlı (ölkə əhalisinin 91.6%-i) yaşayırdı.

İran

İran azərbaycanlıları və ya cənubi azərbaycanlılar İran Azərbaycanında yaşayan və ya əslən İran Azərbaycanından olan azərbaycanlılardır. İran azərbaycanlılarının sayı müxtəlif mənbələrə görə 15–35 milyon arasındadır, bu isə İran əhalisinin 18%–50%-ni təşkil edir.1957-ci ildə Moskvada nəşr edilmiş "Ön Asiya xalqları" kitabında 1956-cı il üçün verilən ehtimala əsasən "bütün İranda təxminən 4,000,000 nəfərədək etnik azərbaycanlı yaşayırdı." Bundan əlavə tayfa bölgüsünü saxlamış, köçəri və yarım köçəri həyat sürən və dil həmçinin mədəniyyət baxımından azərbaycanlılara yaxın olan tayfalara mənsub əhalinin sayı isə təxminən 700,000 nəfər (400,000 əfşar, 180,000 şahsevən, 75,000 qaradağlı 25,000 qacar və 20,000 qarapapaq) idi.

İran azərbaycanlıları əsasən İranın şimalında, qərbində və şərqində yaşayırlar. İran azərbaycanlıları Ərdəbil, Urmiya, Təbriz, Zəncan ostanlarının əksəriyyətini təşkil edirlər. Bütünlükdə isə farslardan sonra İranda yaşayan xalqlar içində sayca ən çoxdurlar.

Dağıstan

Əsas məqalələr: Dağıstan azərbaycanlıları
 
Azərbaycanlıların yaşadığı rayonları sarı rəngdə göstərən Dağıstan xəritəsi.

Dağıstan azərbaycanlıları Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasında yaşayan və yerli azsaylı xalq statusuna malikazərbaycanlılardır. 2010-cu ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınması əsasən rəsmi sayları 130,919 nəfər (Dağıstan əhalisinin 4,50%-i və ən böyük 6-cı etnik qrup) idi. Dağıstan azərbaycanlıları kompakt halda Dərbənd, Dağıstan İşıqları, MahaçqalaQızılyar şəhərlərində, Dərbənd, Tabasaran, Qızılyar, MəhərrəmkəndRutul rayonlarında yaşayırlar.

Borçalı

 
na əsasən azərbaycanlıların paylanması ilə Gürcüstanın inzibati xəritəsi.

Borçalı Gürcüstanda yerləşən və əsasən azərbaycanlıların yaşadığı Aşağı Kartli (Kvemo-Kartli) diyarının tarixi adıdır. 2002-ci il Gürcüstan əhalisinin siyahıyaalınmasının yekunlarına əsasən diyarın ümumi əhalisi 497,530 nəfər olmuşdur. Onların 224,386 nəfəri (Kvemo-Kartli əhalisinin 45.1%-i) azərbaycanlı idi.

İğdır və Qars

Türkiyə azərbaycanlıları əsasən İğdırQars illərində yaşayan azərbaycanlılardır. 1990-cı ilSSRİTürkiyə sərhədinin yaxınlığında 400,000-ə yaxın etnik azərbaycanlı yaşayırdı, ancaq başqa bir məlumatda Türkiyədə təkcə cəfəri məzhəbindən olan azərbaycanlıların sayının 1998-ci ildə təxminən 3,000,000 olduğu qeyd edilir. Britannika Ensiklopediyasının 2000-ci ildə aparılan təxmini hesablamalara görə Türkiyə əhalisinin 1%-ni etnik azərbaycanlılar təşkil edirdi. 2013-cü ilTürkiyədə 800,000 azərbaycanlı yaşayırdı. Azərbaycanlılar hal-hazırda İğdır şəhərindəki ən böyük 1-ci, Qars ilində isə ən böyük 2-ci etnik qrupdurlar.

Ermənistan

 
Ermənistan SSR-də 1962-ci il statistikasına görə azərbaycanlıların yaşadığı ərazilər

Ermənistan azərbaycanlıları, yerazlar və ya qərbi azərbaycanlılar, Qərbi Azərbaycan, yəni indiki Ermənistanda əsrlər boyu yaşamış etnik xalq sayılan azərbaycanlılardır. Vaxtilə bir neçə yüz min nəfərdən ibarət olan Ermənistanın azərbaycanlı icması 19881991-ci illərdən bəri mövcud deyil. Həmin illər Ermənistan azərbaycanlıları Dağlıq-Qarabağ münaqişəsinə görə təzyiqə məruz qalıb ölkəni tərk etməyə məcbur oldular. BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarı İdarəsinin məlumatına görə Ermənistanda hal-hazırda təxminən 30 nəfərdən bir neçə yüz nəfərə qədər azərbaycanlı yaşayır. Bunların çoxsu əyalətdə yaşayan ermənilərlə ailə qurmuş azərbaycanlı qadınlar və həmçinin yaşlı və xəstə olduğuna görə Ermənistanı tərk edə bilməyən insanlardır. Bəyan edilir ki, onların əksəriyyəti ayrıseçkiliyə məruz qalmamaq üçün adlarını dəyişmiş və kimliyini gizli saxlamağa məcburdurlar. 1828-ci ildən başlayıb 19881989-cu illərdə başa çatan deportasiya siyasəti nəticəsində indiki Ermənistan ərazisində 605-dən çox etnik azərbaycanlı kəndinin əhalisinin tərkibi "erməniləşdirilmişdir". Bundan əlavə olaraq, 1,500,000-dan çox azərbaycanlı indiki Ermənistandan qaçmış və 500,000-dən çox mülki şəxs həlak olmuşdur. 1916-cı ildə İrəvan quberniyasında azərbaycanlıların sayı 373,582 nəfər idi. Hal-hazırda həmin ərazidə etnik azərbaycanlı qalmayıb.

Diaspora

Əsas məqalə: Azərbaycan diasporası
Sıra Ölkə Rəsmi statistikalar Hal-hazırki təxminlər Ölkələrinə görə azərbaycanlılar Ölkələrinə görə azərbaycanlıların siyahısı
1 Rusiya   Rusiya 603,070 (2010) 1,500,000 3,000,000 arası Rusiya azərbaycanlıları Rusiya azərbaycanlılarının siyahısı
2 Türkiyə   Türkiyə 800,000 Türkiyə azərbaycanlıları Türkiyə azərbaycanlılarının siyahısı
3 Gürcüstan   Gürcüstan 284,761 (2002) 360,000 (2007) Gürcüstan azərbaycanlıları Gürcüstan azərbaycanlılarının siyahısı
4 Qazaxıstan   Qazaxıstan 85,292 (2009) 150,000 Qazaxıstan azərbaycanlıları
5 Almaniya   Almaniya 15,219 (2006) 200,000 Almaniya azərbaycanlıları
6 Ukrayna   Ukrayna 45,176 (2001) Ukrayna azərbaycanlıları
7 Niderland   Niderland 18,000 (2009)
8 Qırğızıstan   Qırğızıstan 17,267(2009) Qırğızıstan azərbaycanlıları
9 Böyük Britaniya   Böyük Britaniya 15,000 (2009) Böyük Britaniya azərbaycanlıları
10 ABŞ   ABŞ 14,205 şimali azərbaycanlı (2000)

40,400 cənubi azərbaycanlılar

400,000 ABŞ azərbaycanlıları
11 Kanada   Kanada 4,580 (2011) 80,000 Kanada azərbaycanlıları
12 Fransa   Fransa 1,112 (asylum-seekers), 70,000 Fransa azərbaycanlıları
13 Özbəkistan   Özbəkistan 44,410 (1989) Özbəkistan azərbaycanlıları
14 Türkmənistan   Türkmənistan 33,365 (1989) Türkmənistan azərbaycanlıları
15 Belarus   Belarus 5,567 (2009)
16 Latviya   Latviya 1,697 (2001) Latviya azərbaycanlıları
17 Estoniya   Estoniya 880 (2000)
18 Litva   Litva 788
19 Tacikistan   Tacikistan 800 (2000)
20 Avstraliya   Avstraliya 300
21 Avstriya   Avstriya 1 000.
22 Özbəkistan   Özbəkistan 231
23 Ermənistan   Ermənistan Məlumat yoxdur Ermənistan azərbaycanlıları Ermənistan azərbaycanlılarının siyahısı

Həmçinin bax

İstinadlar

  1. Академии наук СССР. Институт этнографии имени Н.Н.Миклухо-Маклая. Народы мира. Этнографические очерки. Под общей редакцией профессора и члена-корреспондента АН СССР С. П. Толстова. Издательство Академии Наук СССР. Москва. 1957. Народы Передней Азии. Под Редакцией Н. А. Кислякова, А. И. Першица. Издательство Академии Наук СССР. Москва. 1957, стр. 284
  2. Академии наук СССР. Институт этнографии имени Н.Н.Миклухо-Маклая. Народы мира. Этнографические очерки. Под общей редакцией профессора и члена-корреспондента АН СССР С. П. Толстова. Издательство Академии Наук СССР. Москва. 1957. Народы Передней Азии. Под Редакцией Н. А. Кислякова, А. И. Першица. Издательство Академии Наук СССР. Москва. 1957, стр. 284-286
  3. . «». 2012-04-27 tarixində arxivləşdirilib.
  4. . Газета «Коммерсантъ». 21.05.2010. 2012-04-27 tarixində arxivləşdirilib. Check date values in: |date= (kömək)
  5. Портал "Всероссийская перепись населения 2010 года" - Окончательные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года : 2012-04-24 at the Wayback Machine
  6. . 2002 census. Russian Federation State Statistics Service. 2004. 20 January 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 January 2012. Cite uses deprecated parameter |deadurl= (kömək)
  7. van der Leeuw, Charles (2000). . Palgrave Macmillan. səh. 19. ISBN 978-0-312-21903-1.
  8. by Nailia Sohbetqizi. Eurasianet.org. 11 November 2002. Retrieved 15 September 2006
  9. , Encyclopedia of the Orient . Retrieved 7 June 2006.
  10. . . İstifadə tarixi: 13 August 2013.
  11. . Retrieved 16 July 2006. avqust 31, 2006, at the Wayback Machine
  12. . Ethnologue. 2013. İstifadə tarixi: 16 August 2013.
  13. mart 16, 2010, at the Wayback Machine (2009 census) . Retrieved 18 August 2013.
  14. aprel 5, 2012, at the Wayback Machine
  15. 2013-12-13 at the Wayback Machine. "Azeri.ru. Retrieved on 2011-06-18.
  16. . Ukraine Census 2001. State Statistics Committee of Ukraine. İstifadə tarixi: 17 January 2012.
  17. yanvar 19, 2012, at the Wayback Machine. NB Of these, 7,000 are immigrants from Azerbaijan. Retrieved on 3 June 2009
  18. (PDF), Bishkek: National Committee on Statistics, 2010, 2011-08-10 tarixində (PDF) arxivləşdirilib Cite uses deprecated parameter |deadurl= (kömək)
  19. Oguz-Gassanly, Murad (2001). . Azeri Voice. Archived from the original on 2 May 2014. İstifadə tarixi: 17 January 2012. Cite uses deprecated parameter |deadurl= (kömək)
  20. . Web.mit.edu. Retrieved November 28, 2011.
  21. . Statistics Canada. 2011. İstifadə tarixi: 13 August 2013. In the 2011 census, 1,985 people indicated 'Azeri'/'Azerbaijani' as a single response and 2,595 as part of multiple origins.
  22. Moridi, Reza (June 25, 2010). . News.Az.
  23. [ölü keçid]
  24. . Umid World. 1989. 23 February 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 January 2012. Cite uses deprecated parameter |deadurl= (kömək)
  25. . Демоскоп Weekly (Russian) (493–494). 1–22 January 2012. İstifadə tarixi: 17 January 2012.[[Category:]]
  26. (PDF). National Statistical Committee of the Republic of Belarus. 3 February 2012 tarixində (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 April 2013. Cite uses deprecated parameter |deadurl= (kömək)
  27. Poleshchuk, Vadim (March 2001). (PDF). European Center for Minority Issues. İstifadə tarixi: 18 January 2012. 232 citizens
  28. . United Nations Statistics Division. İstifadə tarixi: 17 January 2012.
  29. Михаил Тульский. . «». 2011-08-25 tarixində arxivləşdirilib. Cite uses deprecated parameter |deadurl= (kömək)
  30. . NB According to the 2006 census, 290 people living in Australia identified themselves as of Azeri ancestry, although the Australian-Azeri community is estimated to be larger. . Retrieved 1 April 2008.
  31. oktyabr 24, 2007, at the Wayback Machine. NB Of these, about 70-75 % are , 15-20 % are and 5-10 % are Azeris originally from Azerbaijan and the former Soviet Union.
  32. . Controllato 14 agosto 2010.

Xarici keçidlər

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019